Programma

Programma werkbijeenkomst raad 7 oktober 2026 Inleiding Het actualiseren van het participatiebeleid uit 2016 vraagt om keuzes vanuit het goede en inhoudelijke gesprek. De inhoud van het beleid wordt voor de komende jaren richtinggevend voor hoe de gemeente Oosterhout haar inwoners1 betrekt en laat meedenken en meedoen bij gemeentelijke plannen en beleid én hoe zij samenwerkt met inwoners als zij initiatieven willen ontplooien. Daarom is het zinvol om in de gemeenteraad het gesprek te laten plaatsvinden over welke keuzes u maakt als het gaat om participatie met de inwoner, welke kaders u daarbij als gemeenteraad gaat stellen en wat u in de toekomst doet met de uitkomsten van participatie. Samenwerken met inwoners is steeds meer een essentieel onderdeel bij het maken en uitvoeren van plannen in de gemeente. Het geeft vorm hoe de representatieve democratie en de participatieve democratie samenwerken. Als we dit goed doen, dan krijgen we door middel van participatie een goed beeld van alle belangen die er zijn rondom een plan of toekomstig beleid waardoor het college van B&W of u als volksvertegenwoordiger een goed besluit kunt nemen. De wet schrijft voor dat er aan participatie gedaan wordt bij belangrijke beslissingen, maar niet hoe wij als gemeente die participatie moeten regelen; dat beschrijft de gemeente in haar participatiebeleid. Het participatiebeleid dient daarom heldere kaders, uitgangspunten en spelregels voor participatie te bevatten. Het participatiebeleid wordt na vaststelling vertaald naar de participatieverordening. Dit betekent dat wij de principes en doelen uit het participatiebeleid omzetten in bindende regels en werkwijzen, die zijn vastgelegd in de participatieverordening. U als gemeenteraad stelt zowel het participatiebeleid als de participatieverordening vast. Doel van de bijeenkomst Het doel van de bijeenkomst is om u als de gemeenteraad te betrekken bij de route naar een vernieuwd participatiebeleid en een participatieverordening. Dat gebeurt door u te informeren én door input op te halen bij u op het concept‑participatiebeleid en de 1 Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties concept‑participatieverordening. Het is nadrukkelijk een werkbijeenkomst met het oog op inhoudelijke verrijking van de concepten. Context - Het participatiebeleid uit 2016 is verouderd en moet worden geactualiseerd. Het bestaande beleid wordt daarbij opnieuw tegen het licht gehouden. Daarom wordt gesproken over een vernieuwd participatiebeleid: het gaat om een actualisatie van het huidige beleid, niet om een volledig nieuw vertrekpunt. - De Wet versterking participatie op decentraal niveau verplicht gemeenten tot hebben van een participatieverordening per 1 januari 2027. - Hoewel de wet uitgaat van een participatieverordening per 1 januari 2027, hechten wij waarde aan een zorgvuldig proces bij de totstandkoming van het participatiebeleid en de participatieverordening. Hierdoor vraagt het traject meer tijd dan oorspronkelijk voorzien. - Het college heeft begin mei 2026 besloten het traject ‘vernieuwing participatiebeleid en opstellen participatieverordening’ te starten. - De raad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief (d.d. 6 mei 2026). - Vanaf mei wordt er input opgehaald middels een participatietraject via o.a.: • DoeMee en andere communicatiemiddelen, • vragenlijsten onder inwoners en medewerkers, • interne werksessies met ambtenaren, • externe werksessie met inwoners, • externe werksessie met maatschappelijke organisaties en ondernemers. - De werksessie met de raad is onderdeel van de route naar vernieuwd participatiebeleid en participatieverordening. - Het vernieuwde participatiebeleid en de participatieverordening wordt uiteindelijk ter vaststelling aangeboden aan de raad. Opzet programma Het is een interactieve werksessie. U gaat als gemeenteraad in gesprek over de ingrediënten van het participatiebeleid. U beantwoord vragen over hoe u naar participatie kijkt, wat u daarin belangrijk vindt en wat u ambieert met participatie voor de gemeente. Uw input wordt gebruikt voor het aanscherpen van het concept participatiebeleid. Er zijn 3 meedenkhoeken ingericht in de raadszaal. U wordt opgedeeld in 3 groepen. Elke groep bezoekt alle 3 de meedenkhoeken. Per onderwerp staat 1 groep, +/- 20 minuten stil bij het zo goed mogelijk uitdenken en beantwoorden van de vraag. Bij elke meedenkhoek is een gespreksbegeleider/moderator aanwezig. Het programma bestaat uit: - Welkom - Introductie en uitlegprogramma - Korte toelichting op het proces en de opbrengsten - Werken in groepen op inhoud - Plenaire terugkoppeling - Afsluiting Aanwezig zijn: gemeenteraad, griffie, portefeuillehouder, projectleiders, communicatieadviseur, wijkmakelaar participatie en de externe begeleider. Er zijn geen externe deelnemers, hun input is al verwerkt in het concept. Bijlage 1 Toelichting onderwerpen bij het programmaonderdeel ‘Werken in 3 groepen op inhoud’ Bijlage 2 Toelichting participatieladder Bijlage 3 Huidige beleidskader voor verbindend bestuur ‘Van meedenken tot meedoen’. Bijlage 1 Toelichting onderwerpen bij het programmaonderdeel ‘Werken in 3 groepen op inhoud’ Onderwerp 1; De definitie van Participatie Elke gemeente legt haar eigen accenten als het gaat om participatie. Aan de hand van verschillende voorbeelden onderzoeken we wat de belangrijkste ingrediënten zijn voor de definitie van participatie voor de gemeente Oosterhout. Onderwerp 2: De participatieladder De participatieladder* is een belangrijk en veel gebruikt instrument bij participatieprocessen. De rollen en verantwoordelijkheden van de gemeente en de rollen en invloed van belanghebbenden verschillen per trede van de ladder. Samen kiezen we welke treden passen in het participatiebeleid van de gemeente Oosterhout. *In de bijlage vindt u een uitleg over de participatieladder en de bijbehorende treden en participatieniveaus. Onderwerp 3: De Oosterhoutse participatiewaarden Wat is het fundament voor participatie bij de gemeente Oosterhout? Naar deze vraag kijkt u bij dit onderwerp. Aan de hand van waarden zoals inclusiviteit, gelijkwaardigheid, transparantie, verantwoording etc. geeft u aan wat er nu al goed gaat, wat er beter kan en wat u vindt dat we vooral niet meer moeten doen als het gaat om participatietrajecten. Wat vindt u als raad nou echt het allerbelangrijkste om op te nemen in het vernieuwde participatiebeleid? Welke waarden vindt u belangrijk bij participatie en welke waardenpassen het beste bij Oosterhout als gemeente. 1. Wat moet er absoluut in het beleid komen 2. Waar liggen dilemma’s of aandachtpunten Bijlage 2 Toelichting participatieladder Wat is de participatieladder? De participatieladder is een hulpmiddel om duidelijk te maken hoe inwoners kunnen meedoen in besluitvorming of uitvoering van beleid. De ladder laat zien in welke mate inwoners en andere betrokkenen invloed hebben en wie verantwoordelijk is voor de besluiten: het gemeentebestuur of de inwoners zelf. Gemeenten kiezen vaak een eigen variant, maar de ladder van Edelenbos en Monnikhof is de meest gebruikte. Deze ladder kent vijf treden, van informeren tot meebeslissen. Elke trede geeft duidelijkheid over de rol van de inwoner en de verantwoordelijkheid van de gemeente of initiatiefnemer. Waarom gebruiken we de participatieladder? De ladder helpt om: • Vooraf duidelijkheid te geven over de spelregels. • Verwachtingen te managen; inwoners weten hoeveel invloed ze hebben. • Raadsleden, college en ambtenaren te ondersteunen bij het kiezen van een passende vorm van participatie. In de praktijk • Geen hogere trede is per se beter. Het gaat om de juiste trede bij het juiste doel en de juiste fase. • Differentiëren is normaal. Soms past in de ontwerpfase ‘adviseren’, terwijl in de uitvoeringsfase ‘coproduceren’ beter werkt. Ook kan voor verschillende doelgroepen een ander niveau gelden. • Tussentijds bijstellen. Het kan nodig zijn het participatieniveau gaandeweg aan te passen als de situatie of de behoefte verandert. • Heldere communicatie. Raadsleden spelen een belangrijke rol in het bewaken van kaders en het uitleggen naar inwoners toe; wat mag men verwachten en wie neemt uiteindelijk de beslissing? Hoe werkt de ladder? De ladder kent verschillende treden. Elke trede staat voor een andere mate van invloed. Van informeren (afgebeeld als laagste trede) tot meebeslissen of zelfs zelfbeheer (afgebeeld als hoogste trede). De meest gebruikte indeling is: Niveau 1 Informeren • Wat: de gemeente neemt een besluit en legt dit uit aan inwoners. • Rol inwoners: luisteren, kennisnemen en eventueel vragen stellen. • Rol gemeente/raad: neemt besluiten en legt deze uit. • Voorbeelden: WOZ-beschikking, bewonersbrief over wegwerkzaamheden, nieuwsbrief projectontwikkeling. • Bestuursstijl: Open, autoritair. De gemeente bepaalt. Niveau 2 Raadplegen • Wat: de gemeente vraagt inwoners om hun mening of voorkeuren. • Rol inwoners: ideeën, wensen of ervaringen inbrengen. • Rol gemeente/raad: verzamelt input, neemt zelf de besluiten. Motiveert waarom inbreng wel/niet is meegenomen. • Voorbeelden: inspraakavond over evenementenbeleid, peiling bij inwoners over klimaatbeleid. • Bestuursstijl: Consultatief. Inwoners worden geraadpleegd, maar de gemeente beslist. Niveau 3 Adviseren • Wat: inwoners geven een advies in dialoog met de gemeente. • Rol inwoners: actief meedenken, aanbevelingen, adviezen en oplossingen aandragen. • Rol gemeente/raad: betrekt en weegt adviezen serieus, kan gemotiveerd afwijken als het niet wordt overgenomen. • Voorbeelden: jongerenraad over hangjongeren, adviesraad sociaal domein, input voor gebiedsvisie. • Bestuursstijl: Participerend. Inwoners zijn adviseurs, gemeente bepaalt. Niveau 4 Coproduceren • Wat: inwoners en gemeente ontwikkelen samen plannen of voeren samen uit. • Rol inwoners: gelijkwaardige partners in ontwerp en uitvoering. Meedenken en meewerken in werkgroepen of projectteams. • Rol gemeente/raad: Gelijkwaardige partner, deelt verantwoordelijkheid, maar houdt de formele verantwoordelijkheid, legt kaders vast, verbindt zich aan oplossingen. • Voorbeelden: buurtpreventieteams, buurtcoöperatie, samen plannen maken voor herinrichting van een plein. • Bestuursstijl: Delegerend of samenwerkend. Besluiten worden samen genomen binnen gemeentelijke randvoorwaarden. Niveau 5 Meebeslissen • Wat: inwoners beslissen actief mee binnen vastgestelde kaders. • Rol inwoners: mede-eigenaar, gelijkwaardige positie, samen keuzes maken. • Rol gemeente/raad: accepteert uitkomst, houdt toezicht op juridische en financiële randvoorwaarden want de besluiten moeten binnen de wet en begroting passen. • Voorbeelden: verkiezingen, cliëntenraden, bewoners kiezen type bomen in een straat of geluidsmaatregelen langs een weg. • Bestuursstijl: Samenwerkend. Inwoners en gemeente delen zeggenschap. Niveau 6 Zelfbeheer / zelforganisatie (soms door gemeenten als hoogste trede toegevoegd) • Wat: inwoners nemen zelf initiatief en verantwoordelijkheid. • Rol inwoners: trekken het project, beheren middelen of voorzieningen. • Rol gemeente/raad: faciliteert, stelt kaders, toetst en beoordeelt de planne en bewaakt publieke belangen. De gemeente is hier nooit initiatiefnemer. • Voorbeelden: Buurt/ en straatfeesten, zorg/ en energiecoöperaties. • Bestuursstijl: faciliterend. De gemeente is niet de trekker, maar de ondersteuner en mogelijk-maker.