Vaststellen Begroting 2027

Raadsvoorstel Onderwerp: Vaststellen Begroting 2027 Portefeuillehouder: D.C.F.J. Velings Documentnummer: 200903906 Zaaknummer: 0847200890069 Datum: 22 september 2026 1. Samenvatting voor de burger De begroting 2027 laat zien hoe de gemeente haar geld inzet voor inwoners, ondernemers en verenigingen en geeft inzicht in de financiële situatie voor de komende jaren. Omdat het nieuwe coalitieakkoord nog wordt uitgewerkt, is deze begroting vooral gebaseerd op bestaand beleid. Nieuwe ambities en bijbehorende investeringen worden op een later moment aan de gemeenteraad voorgelegd en daarna verwerkt in de begroting. 2. Inleiding Voor u ligt de begroting 2027 van de gemeente Someren. In deze begroting zijn de activiteiten, doelstellingen en financiële middelen opgenomen waarmee de gemeente de komende jaren uitvoering geeft aan haar taken. Aangezien het nieuwe coalitieakkoord nog verder wordt uitgewerkt, bevat deze begroting voornamelijk de voortzetting van bestaand beleid. De uitwerking van nieuwe ambities en bijbehorende financiële gevolgen wordt op een later moment ter besluitvorming aan uw raad aangeboden. 3. Voorstel 1. De begroting 2027 inclusief de daarin opgenomen investeringskredieten en incidentele (project)budgetten, en de meerjarenraming 2028-2030 gewijzigd vast te stellen; 2. Akkoord te gaan met de onttrekkingen en stortingen in de reserves zoals weergegeven in de Begroting 2027; 3. Van het surplus in de Algemene Reserve vrij aanwendbaar € 75.000 inzetten als structureel dekkingsmiddel; 4. De in de paragraaf grondbeleid opgenomen grondexploitaties vast te stellen; 5. De nieuwe grondprijzen 2027 separaat na de begrotingsbehandeling vast te stellen; 6. Het plafond voor het jaarlijks beschikbare budget voor startersleningen in 2027 te bepalen op € 1.500.000; 7. De hoogte van een starterslening in 2027 te maximaliseren op € 50.000 per lening. 4. Beoogd effect Met de vaststelling van de begroting 2027 stelt de gemeenteraad beleidsmatige en financiële kaders vast voor de uitvoering van de gemeentelijke opgaven in 2027. De begroting draagt bij aan een financieel gezonde uitvoering van gemeentelijke taken en biedt een transparant kader voor sturing, beheersing en verantwoording. Tevens wordt voldaan aan de wettelijke vereisten uit de Gemeentewet, het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), de gemeentelijke financiële verordeningen en de eisen van het provinciaal financieel toezicht. Door vaststelling van de begroting autoriseert de gemeenteraad de geraamde baten en lasten en wordt het college bevoegd gesteld tot uitvoering van de begroting. 5. Argumenten 1.1. In de Gemeentewet is opgenomen dat de begroting structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Dit betekent dat structurele lasten gedekt dienen te worden door structurele baten. De toezichthouder van de provincie beschouwt het als een verantwoordelijkheid van de raad om een sluitende begroting vast te stellen. Een niet sluitende begroting leidt tot het instellen van preventief toezicht. De begroting 2027 voldoet aan de voorwaarden die gesteld zijn in het kader van het provinciaal toezicht en de Gemeentewet. Aan de opdracht van een structureel sluitende begroting voor het jaar 2027 is voldaan. Vanaf 2028 wordt een negatief resultaat getoond; het zogenaamde ‘ravijnjaar’, het moment waarop de bezuinigingen van het Rijk echt voelbaar worden, is verplaatst naar 2028. 1.2. Het begrotingstekort 2027 kan worden opgelost binnen de bestaande financiële kaders uit de Kadernota 2027. Gezien de beperkte omvang van het begrotingstekort kan een sluitende begroting 2027 worden gerealiseerd door gebruik te maken van de reserve kapitaallasten, zoals voorzien in de Kadernota 2027, en een beperkte onttrekking van € 75.000 aan de Algemene Reserve vrij aanwendbaar. Daarmee bestaat op dit moment geen noodzaak om ZBB-maatregelen naar voren te halen en/of versneld te effectueren. Bij de voorbereiding van de begroting is, mede in het licht van het door de raad vastgestelde amendement bij de Kadernota 2027, bezien welke mogelijkheden beschikbaar zijn om tot een sluitende begroting te komen. Gelet op de beperkte omvang van het tekort en de beschikbare dekkingsmiddelen acht het college het op dit moment niet noodzakelijk om aanvullende ZBB- maatregelen in te zetten. Het college acht het wenselijk om ZBB te betrekken, indien nodig, bij de uitwerking van het coalitieakkoord en bij de Kadernota 2028, zodat een integrale afweging kan plaatsvinden van ambities, beleidsprioriteiten en financiële ruimte. De voorgestelde onttrekking van € 75.000 uit de Algemene Reserve vrij aanwendbaar sluit aan bij het amendement waarin is opgenomen dat de Algemene Reserve vrij aanwendbaar primair wordt ingezet voor investeringen in woningbouw, bedrijvigheid en preventie. De inzet houdt verband met de eerder door de raad beschikbaar gestelde middelen voor de uitvoeringscapaciteit woningbouw en draagt daarmee bij aan een door de raad benoemde prioriteit. Pagina 2 van 7 Het amendement vraagt daarnaast om te onderzoeken of projecten uit het IBOR-programma kunnen worden uitgesteld. Voor het realiseren van een sluitende begroting 2027 biedt dit echter geen oplossing. Uitstel van investeringen in 2027 leidt niet tot een verlaging van de kapitaallasten in hetzelfde begrotingsjaar, maar heeft op zijn vroegst effect vanaf 2028. De geactualiseerde planning van de projecten heeft in de begroting 2027 wel reeds geleid tot een voordeel op de kapitaallasten. Het in het amendement opgenomen kader om kritisch te bezien of projecten kunnen worden gefaseerd of uitgesteld, wordt betrokken bij de voorbereiding van de Kadernota 2028, zodat hierover een integrale afweging kan plaatsvinden in samenhang met de beleidsmatige en financiële opgaven voor de komende jaren. 2.1. Stortingen aan, en onttrekkingen uit Reserves worden in het kader van de rechtmatigheid altijd vastgesteld door de Raad. Er is geen ruimte in het structurele resultaat om incidentele lasten te dekken. De projecten/ budgetten met een incidenteel karakter met een totaal bedrag van € 840.000 kunnen niet gedekt worden uit het verwachte begrotingssaldo. De provincie staat toe dat incidentele lasten gedekt worden uit reserves. Voorgesteld wordt om deze incidentele mutaties te dekken uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar. 3.1. Aan de voorwaarden van de inzet van het surplus van de Algemene Reserve wordt voldaan. Gemeenten mogen een surplus van de Algemene Reserve inzetten om structurele lasten te dekken, mits hun weerstandsvermogen en solvabiliteit van voldoende omvang blijven. Ook na deze inzet is er sprake van voldoende weerstandscapaciteit om de geïnventariseerde risico's af te dekken. De weerstandsratio bedraagt 5,4 bij een norm is 1,0. De solvabiliteit blijft in het jaar van inzet ook hoger dan de voorgeschreven ondergrens van 20%, namelijk 36%. De maximale inzet bedraagt 10%, de voorgestelde inzet bedraagt 0,7%. Daarmee is sprake van een financieel verantwoorde inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar voor dekking van structurele lasten. Pagina 3 van 7 4.1. Met het vaststellen van de begroting worden de in de paragraaf grondbeleid opgenomen grondexploitaties vastgesteld. Het betreft hier de financiële prognoses van actieve gemeentelijke gebiedsontwikkelingen waarvoor een grondexploitatie is vastgesteld in de gemeenteraad. Twee keer per jaar worden grondexploitaties bijgesteld op basis van een prognose van de gemaakte en nog te verwachten kosten en opbrengsten voor de jaren totdat het project wordt afgerond. 5.1. De nieuwe grondprijzen 2027 worden na de begrotingsbehandeling separaat aan de Raad voorgelegd voor besluitvorming. In dat voorstel wordt een differentiatie per kern in Someren verwerkt. Bij het opstellen van de begroting 2027 is het proces van aanpassen van de grondprijzen 2027 nog niet afgerond. De grondprijzen in de begroting 2027 zijn gebaseerd op de huidige grondprijzen 2026 met een index van 2%, deze index is bewust gelijk gehouden met de index die is gehanteerd bij de jaarrekening 2025. 6.1. en 7.1. We continueren op dit moment het bestaande beleid voor de startersleningen. In 2025 is voor het eerst, en alleen voor begrotingsjaar 2026, een plafond voor de startersleningen bepaald. Voor elk begrotingsjaar stelt de raad het plafond opnieuw vast. Met het vaststellen van een jaarlijks budgetplafond van € 1.500.000 en een maximale lening van € 50.000 wordt het in 2026 ingezette beleid voortgezet. Hiermee blijft de starterslening beschikbaar voor starters op de woningmarkt binnen de bestaande financiële kaders. Omdat het nieuwe coalitieprogramma nog niet is uitgewerkt, is het niet wenselijk om via de begroting 2027 inhoudelijke beleidswijzigingen door te voeren. Door de plafonds ongewijzigd vast te stellen wordt aangesloten bij het bestaande beleid en wordt niet vooruitgelopen op toekomstige bestuurlijke keuzes. 6. Kanttekeningen 1.1. Nieuw beleid uit het College-uitvoeringsprogramma vraagt om aanvullende besluitvorming Het nieuwe coalitieprogramma is nog niet uitgewerkt en daarom niet verwerkt in deze begroting. Hierdoor geeft de begroting hoofdzakelijk de financiële consequenties van bestaand beleid weer. De uitwerking van het coalitieprogramma zal naar verwachting leiden tot voorstellen die niet volledig binnen de beschikbare financiële ruimte passen. Dit brengt de noodzaak met zich mee om als raad politieke keuzes te maken ten aanzien van prioriteiten, fasering en financiële dekking. 1.2. Toename investeringsvolume vraagt om zorgvuldige fasering en financiering De voorgenomen investeringen leiden in de komende jaren tot een toenemende financieringsbehoefte. Als gevolg hiervan neemt de netto schuldquote toe, doordat de schuldpositie sneller groeit dan de structurele inkomsten. Daarnaast komt de solvabiliteit geleidelijk onder druk te staan, omdat het aandeel eigen vermogen in verhouding tot het balanstotaal afneemt. Pagina 4 van 7 Hoewel deze ontwikkeling binnen de huidige financiële kaders op korte termijn beheersbaar is, vraagt zij om aandacht voor de lange termijn. Met name de omvang en het tempo van de voorgenomen investeringen vragen om een zorgvuldige afweging van prioriteiten en waar nodig spreiding van investeringen in de tijd. Hiermee kan worden voorkomen dat de financieringsbehoefte, schuldontwikkeling en druk op het weerstandsvermogen te sterk oplopen. 1.3 Structureel financieel evenwicht vraagt om vervolg op het ZBB-traject De meerjarenraming laat zien dat vanaf 2028 sprake is van oplopende structurele tekorten. Hierdoor is de financiële ruimte voor nieuwe beleidsinitiatieven beperkt. Bij de uitwerking van het coalitieakkoord zullen daarom waarschijnlijk keuzes moeten worden gemaakt over prioritering, fasering of dekking van ambities. De resultaten van het ZBB-traject vormen daarbij een belangrijk instrument om te komen tot weloverwogen bestuurlijke keuzes en een structureel sluitende meerjarenbegroting. 1.4. Lopende raadsvoorstellen zijn niet verwerkt in de begroting In de meerjarige ontwikkeling van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar, zoals opgenomen in de begroting 2027, is geen rekening gehouden met de financiële effecten van de twee raadsvoorstellen die ter besluitvorming voorliggen in de raadsvergadering van 24 september 2026. Deze voorstellen hebben gezamenlijk een nadelig effect op de Algemene Reserve vrij aanwendbaar van circa € 2,3 miljoen. Omdat hierover ten tijde van het opstellen van de begroting nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden, zijn deze effecten niet verwerkt in de gepresenteerde reservepositie. Indien de raad beide voorstellen vaststelt, leidt dit tot een daling van het beschikbare reservevermogen en heeft dit gevolgen voor diverse financiële kengetallen. Het weerstandsvermogen daalt naar verwachting van 5,4 naar 5,1 en de solvabiliteit voor 2027 van 36% naar 34%. Daarnaast heeft dit gevolgen voor de beschikbare ruimte binnen de gemeentelijke norm voor de inzet van het surplus van de Algemene Reserve (10%-regeling). 1.5. Ontwikkelingen kunnen het weerstandsvermogen beïnvloeden. Op basis van de begroting blijft het weerstandsvermogen van de gemeente op een uitstekend niveau. Tegelijkertijd geldt dat de gepresenteerde ontwikkeling van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar een momentopname is en gebaseerd is op de inzichten die beschikbaar waren bij het opstellen van de begroting. Nieuwe bestuurlijke besluiten, financiële ontwikkelingen en actualisaties kunnen gedurende het begrotingsjaar leiden tot wijzigingen in de omvang van de reserve. 3.1. Inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar en de Reserve Kapitaallasten blijven tijdelijke oplossingen. De inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar en de Reserve Kapitaallasten voor het dekken van structurele exploitatielasten houdt in dat er wordt ingeteerd op de opgebouwde financiële buffers. Dit helpt op korte termijn om het begrotingstekort op te vangen of bepaalde investeringen te financieren, maar het verlaagt de beschikbare reserves voor toekomstige risico’s of onverwachte ontwikkelingen. Het blijft daarom belangrijk om een zorgvuldige afweging te maken. Pagina 5 van 7 7. Financiën In onderstaande tabel wordt de ontwikkeling van het exploitatiesaldo in de jaren 2025-2030 weergegeven. Verslagleggingsjaar 2025 toont de werkelijke resultaten, 2026 de begrote resultaten na wijzigingen tot en met Zomernota en 2027 tot en met 2030 de begrote resultaten. Tevens is de voorgeschreven uitsplitsing opgenomen van incidentele en structurele lasten. De begroting 2027- 2030 laat voor 2027 een positief resultaat zien. De jaren 2028, 2029 en 2030 tonen een negatief resultaat, met name veroorzaakt door de lagere Algemene Uitkering vanaf 2028. Resultaten begroting 2027 Rek 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Lasten excl mutaties reserves -77.526 -86.342 -71.897 -72.472 -67.750 -68.954 Baten excl mutaties reserves 79.647 78.549 71.198 69.574 67.239 65.949 Saldo van baten en lasten 2.121 -7.793 -699 -2.898 -511 -3.005 Onttrekkingen reserves 9.301 8.492 1.744 1.070 648 603 Toevoegingen reserves -7.494 -226 -1.012 -65 -1.570 -25 Mutaties reserves 1.807 8.266 732 1.005 -922 578 Resultaat 3.928 473 33 -1.893 -1.433 -2.427 Inc lasten (excl reservestortingen) -216 -6.623 -5.125 -5.514 -27 -2 Inc baten (excl reserveonttrekkingen) 422 5.792 5.041 4.899 1.572 2 Inc toevoegingen reserves -7.220 -98 -1.167 -67 -1.585 0 Inc onttrekkingen reserves 8.920 1.068 1.272 555 40 0 Saldo van incidentele baten en lasten 1.906 139 21 -127 0 0 Structureel begrotingssaldo 2.022 334 12 -1.766 -1.433 -2.427 8. Communicatie Conform voorgaande jaren is de begroting uitsluitend in pdf-formaat op de website van de gemeente Someren te raadplegen. Op de gemeentepagina van ‘t Contact wordt op donderdag 15 oktober aandacht besteed aan de begroting. De reacties van de fracties op de begroting 2027 zullen op donderdag 12 november gepubliceerd worden. 9. Uitvoering Na het besluit wordt de begroting 2027 aangeboden aan de Provincie. Dit dient vóór 15 november 2026 plaats te vinden. Over de voortgang van de begroting 2027 wordt via de Zomernota 2027 en de Decemberrapportage 2027 aan de Raad gerapporteerd. In de jaarstukken 2027 wordt vervolgens verantwoording afgelegd. Dit wordt zowel inhoudelijk als financieel gedaan. Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris, de burgemeester Pagina 6 van 7 J. Weekers D. Blok Bijlage(n) O NO Raadsbesluit, documentnr. Djuma 200903907 X Begroting 2027, documentnr. Djuma 200909089 X Pagina 7 van 7