Programma Duurzaamheid 2027-2031 ’Voor een schoon, groen en duurzaam Capelle’

Zaaknr:2590088 Raadsvoorstel Nummer raadsvoorstel Portefeuillehouder college / burgemeester griffier / initiatiefnemer raad 2609363 S. Geissler Raadsvergadering Programma / product / collegewerkplan 9 november 2026 Programma Duurzaamheid 2027-2031 ONDERWERP Programma Duurzaamheid 2027-2031 ’Voor een schoon, groen en duurzaam Capelle’ GEVRAAGDE BESLISSING 1. Het Programma Duurzaamheid 2027-2031 ’Voor een schoon, groen en duurzaam Capelle’ vast te stellen; 2. Voor het uitvoeren van deze ambities in te stemmen met de volgende financiële verwerking: a. Een deel van het resterende budget voor het Programma Duurzaamheid uit 2026 over te hevelen naar 2027 en de financiële verwerking hiervan mee te nemen in de Slotwijziging 2026. Het resterende deel van het budget kan vervolgens vrijvallen. b. De financiële verwerking van de jaarschijven 2028 en verder niet eerder dan bij de Kadernota 2028 vast te stellen en daarbij uit te gaan van de definitief door het Rijk vastgestelde beschikbare rijksmiddelen voor deze jaren. WETTELIJKE BASIS / AANLEIDING RAADSVOORSTEL - Het aflopen van het Programma Duurzaamheid 2023-2026 - Coalitieakkoord 2026-2030 BEOOGD DOEL / EFFECT Het vaststellen van het Programma Duurzaamheid 2027-2031 ONDERBOUWING VAN DE GEVRAAGDE BESLISSING Inleidend De wereld om ons heen verandert en de gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder. Tegelijk neemt de druk op grondstoffen toe en groeit de behoefte aan een gezonde, groene leefomgeving. Daarom werken we in Capelle aan den IJssel aan een duurzame toekomst: een gemeente die klaar is voor morgen én prettig blijft om in te wonen, werken en ondernemen. Met het Programma Duurzaamheid 2027-2031 (zie bijlage 1) geven we richting voor de aankomende vijf jaar om samen stap voor stap verder te bouwen aan een schoon, groen en duurzaam Capelle. Onze ambities op het gebied van klimaatadaptatie & biodiversiteit, energie en circulaire economie zijn bewust breed geformuleerd. Daarmee bieden ze ruimte om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en inzichten. Tegelijkertijd geven ze een duidelijke lange termijnrichting, zodat we ook na 2031 op de ingezette koers kunnen voortbouwen. Dat doen we samen met Capellenaren, belanghebbenden en onze interne organisatie. Want een duurzame toekomst draait niet alleen om techniek en beleid, maar ook om mensen, kansen en een leefomgeving waarin iedereen mee kan doen. 1 Zaaknr:2590088 Afbakening Niet alles kan en hoeft direct vanuit dit programma opgepakt te worden, daarom kent het een duidelijke afbakening. De aanpak van netcongestie (CAN) is inmiddels vastgesteld. De energievisie en het warmteprogramma zijn nog in ontwikkeling en worden apart aan u aangeboden. In dit programma richten wij ons daarom alleen op energiebesparing. Samen met de voorgaande onderwerpen vormt dit onze brede energieaanpak. Duurzaam bouwen vormt een belangrijke verbindende opgave. Hoewel het geen hoofdthema is, raakt het aan alle thema’s. Daarom krijgt het binnen ons plan een ondersteunde rol. Richtinggevende uitgangspunten We hanteren vijf uitgangspunten binnen de drie hoofdthema's klimaatadaptatie & biodiversiteit, energie en circulaire economie. Door opgaven met elkaar te verbinden, realiseren we meer maatschappelijke waarde en benutten we kansen om meerdere doelen tegelijk te bereiken. 1.We koppelen opgaven zoveel mogelijk Door opgaven in samenhang te benaderen, kunnen maatregelen meerdere doelen tegelijk dienen en ontstaat meer maatschappelijke opbrengst uit dezelfde investering. 2. We richten ons op opgaven waar onze inzet het meest effect heeft voor de Capellenaar We kijken niet uitsluitend naar technische resultaten of financiële effecten, maar ook naar de bijdrage aan bijvoorbeeld gezondheid en financiële bestaanszekerheid. We houden rekening met verschillen tussen inwoners en wijken. Wij vinden het belangrijk dat iedereen kan meedoen aan de duurzame transitie. Daarom richten we onze aandacht in het bijzonder op inwoners die ondersteuning het hardst nodig hebben. Juist voor deze groepen kunnen duurzame maatregelen een groot verschil maken. 3. We combineren fysieke en sociale maatregelen Duurzame verandering ontstaat niet alleen door fysieke maatregelen. We combineren investeringen in gebouwen, openbare ruimte en infrastructuur met acties en initiatieven die gericht zijn op bewustwording, participatie, kennisdeling en handelingsperspectief. 4. We werken gebiedsgericht en datagedreven Door aan te sluiten bij de specifieke situatie van een gebied en beschikbare data slim in te zetten, kunnen we maatwerk leveren en beter inspelen op de behoeften en uitdagingen. 5. We stimuleren eigenaarschap en participatie van inwoners en ondernemers We creëren voorwaarden waarmee mensen zelf duurzame keuzes kunnen maken, initiatieven kunnen ontwikkelen en anderen kunnen inspireren. We verwachten hiermee de betrokkenheid e die nodig is om maatschappelijke effecten op lange termijn te realiseren. Daarbij respecteren we de keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid van Capellenaren en ondernemers. Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? We hebben verschillende ambities geformuleerd voor wat we de komende vijf jaar willen bereiken en koppelen daar meetbare uitkomsten aan. Hieronder volgen de belangrijkste hoofdambities: Klimaatadaptatie en biodiversiteit We zien extremer weer in onze eigen omgeving toenemen, waardoor de gevolgen steeds zichtbaarder en voelbaarder worden: van schade door wateroverlast en droogte tot hittestress, gezondheidsproblemen en een afname van leefbaarheid en veiligheid. Uitstel vergroot de risico’s én de kosten. De inrichting van onze stad biedt kansen om deze risico’s te verkleinen. Meer en sterker groen helpt daarbij. Het verkoelt, vangt regenwater op, versterkt de biodiversiteit en draagt bij aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor onze Capellenaren. De keuzes die we nu maken, bepalen in belangrijke mate hoe weerbaar onze stad straks is. 1. We brengen de risico’s van klimaatverandering in beeld en verankeren deze in onze plannen - Begin 2027 stellen we een lokaal hitteplan op, Dit vormt een onderdeel van de integrale hitteaanpak die we eind 2027 verder uitwerken en in gang zetten. - We stellen in 2027 een methodiek op om in kaart te brengen waar de risico's zich bevinden en waar we als stad kwetsbaar zijn. Vervolgens gebruiken we deze input voor het opstellen van een Klimaatadapatieplan met een aanpak voor een hittebestendig en waterrobuust Capelle. 2 Zaaknr:2590088 - Binnen het Klimaatadaptatieplan sturen we bij de inzet van klimaatadaptieve middelen op een rechtvaardige verdeling. We streven ernaar dat 50 procent van de middelen wordt ingezet in gebieden waar fysieke klimaatrisico’s en sociale kwetsbaarheden samenkomen. - We meten vanaf 2027 de verbetering van klimaatbestendigheid van de stad gebaseerd op de toename van waterberging, afkoppeling en boomkroonbedekking. 2. We stimuleren Capellenaren hun buitenruimte te vergroenen en klimaatbestendiger te maken - We organiseren jaarlijks één of meerdere publieksgerichte acties gericht op vergroening en het klimaatbestendiger maken van particuliere terreinen. - In de te benoemen opgavegebieden neemt op particulier terrein tussen 2027 en 2031 het aandeel groen toe en het aandeel verharding af. - Het aantal particuliere tuinen dat voldoet aan de Steenbreekrichtlijn stijgt van 10 procent in 2025 naar 12 procent in 2031. Dit is een stijging van 275 tuinen. Energie besparen Stap voor stap werken we toe naar een duurzame energievoorziening in 2050. De opgave voor de komende jaren is om energie besparen, opwekken en opslaan steeds meer als één geheel te zien. De eerste stap voor veel mensen is isoleren: hoe minder energie we nodig hebben, hoe minder we hoeven op te wekken en hoe minder druk er op het elektriciteitsnet ontstaat. We ondersteunen met onze lokale aanpak, het Capels Isolatie Plan (CIP), inwoners met een grondgebonden woning of wonend in een VvE financieel om energiebesparende maatregelen te nemen, waardoor de energierekening en de kans op energiearmoede daalt. Voor het verder bestrijden en voorkomen van energiearmoede kiezen we voor een structurele, gebiedsgerichte aanpak. 1. Meer woningen worden geïsoleerd en het aardgasverbruik neemt af - In 2030 zijn voor minimaal 1.500 woningen gemiddeld 1,5 isolatiemaatregel uitgevoerd. 2. We versnellen de verduurzamingsopgave binnen VvE's door het verhogen van draagvlak onder bewoners en het vergroten van slagkracht onder besturen - Jaarlijks maken 30 VvE's gebruik van onze gemeentelijke ondersteuning - Minimaal 500 van de 1.500 te isoleren woningen bevinden zich binnen een VvE. - Minimaal 20 VvE's nemen jaarlijks deel aan gemeentelijk gefaciliteerde kennisuitwisseling en/of gezamenlijke initiatieven. 3. We verminderen energiearmoede en zorgen dat iedereen mee kan doen - We streven naar een verdere daling van het aandeel huishoudens in energiearmoede, tot het niveau van 2023 (5,4 procent) in 2031. - Jaarlijks ontvangen minimaal 180 huishoudens integrale energieondersteuning. - In de wijken waar de inzet het hardst nodig is, zijn de relevante maatschappelijk partners actief aangesloten bij de aanpak. - Jaarlijks vindt tussen de betrokken partners gezamenlijke kennisuitwisseling over dit onderwerp plaats waarbij we aanhaken op een breder (financieel) thema. - Er zijn per benoemde wijk concrete afspraken over signalering, doorverwijzing en opvolging van huishoudens met (dreigende) energiearmoede. - We onderzoeken in 2027 welke vormen van opvolging na energiecoaching het meest passend, uitvoerbaar en effectief zijn om inwoners te ondersteunen bij het duurzaam verlagen van hun energieverbruik en -lasten. - Minimaal 45 procent van de bereikte bewoners ervaart na ondersteuning van de energiecoaches meer grip (handelingsperspectief) op het energieverbruik en de energierekening. Circulaire economie We gebruiken iedere dag grondstoffen voor onze producten, gebouwen, openbare ruimte en onze bedrijfsvoering. Veel van deze grondstoffen zijn eindig. Om grip te krijgen op onze portemonnee, minder afhankelijk te zijn van schaarste en de voortgang van Capelse projecten (zowel de gebouwde omgeving als infrastructuur) te bewaken, is focus nodig op grondstoffenbeheer. Daarmee beschermen we onze begroting beter tegen prijsstijgingen en garanderen we waar mogelijk dat we kunnen blijven bouwen. Naast het stimuleren van hergebruik door de Capellenaar, hebben we als gemeentelijke organisatie veel invloed op het verminderen van verspilling in de stad. 3 Zaaknr:2590088 1. De milieustraat draagt bij aan meer hergebruik en minder restafval - We monitoren vanaf 2028 het aandeel van de afvalstromen dat geschikt is voor hergebruik of recycling. - De hoeveelheid grof restafval per inwoner neemt in 2029 af tot 145 kg. - Het scheidingspercentage van het afval groeit naar 65 procent in 2030. 2. Onze gemeentelijke systemen ondersteunen een circulaire manier van werken - We stellen in 2027 een Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen op, waarmee we hergebruik van grondstoffen in aanbestedingen stimuleren. - Het aandeel gemeentelijke aanbestedingen waarin circulariteit als criterium wordt meegenomen neemt toe ten opzichte van 2026. - Vanaf 2029 kijken wij bij grote gemeentelijke investeringen naast de aanschafkosten ook naar levensduur, restwaarde en/of materiaalwaarde. - Vanaf 2029 maken we voor de belangrijkste gemeentelijke materiaalstromen jaarlijks inzichtelijk hoeveel materiaal wordt ingekocht, hergebruikt en als reststroom wordt afgevoerd. FINANCIELE CONSEQUENTIES / WIJZE VAN DEKKING In de huidige meerjarenbegroting is budget beschikbaar om het programma uit te voeren. Gemeenten ontvangen van de Rijksoverheid een uitkering om het Klimaatakkoord uit te voeren. In de meicirculaire 2026 heeft de Rijksoverheid voor 2027 € 2.205.810 beschikbaar gesteld aan Capelle aan den IJssel voor klimaat- en energiebeleid. Deze middelen zijn vooral bedoeld om de ambtelijke capaciteit die nodig is te betalen. Voor 2028 en verder is de hoogte van de uitkering nog niet bekend. Gezien soortgelijke bijdragen in voorgaande jaren, verwachten we voor de periode 2028 – 2031 hetzelfde bedrag. Wij stellen voor om dit bedrag, samen met € 778.000 van het resterende budget uit 2026, via de Slotwijziging 2026 beschikbaar te stellen in 2027 om: 1. De energierekening van de Capellenaren betaalbaar te houden; 2. Netcongestie aan te pakken; 3. Grondstoffen te besparen en meer en makkelijker afval te scheiden (circulair) 4. Capelle groener en beter bestand te maken tegen hitte, droogte en wateroverlast (klimaatadaptatie); 5. Verwijderen van vervuilende houtkachels te stimuleren. Het overige restantbudget voor klimaat- en energiebeleid 2026, te weten € 1.331.510, kan hiermee vrijvallen bij de Slotwijziging 2026. In de tabel hieronder staat per thema de verdeling van het budget benoemd. In 2027 stellen wij zowel het warmteprogramma, de energievisie, als het Klimaatadaptatieplan op. Keuzes en adviezen die we hierin voorstellen, waaronder de keuze voor wel of geen publiek warmtebedrijf, bepalen het benodigde budget voor 2028 en verder. De uitvoering en het onderhoud van verdere klimaatadaptieve maatregelen of maatregelen om grondstofgebruik te verminderen en afval te besparen, vragen mogelijk extra kosten. Deze zijn momenteel nog niet in beeld en hangen af van beleidskeuzes de komende periode. Zodra de te maken keuzes en kosten inzichtelijk zijn, leggen we deze aan u voor en bepaalt u op dat moment de definitieve richting en het benodigd budget voor 2028 en verder. 4 Zaaknr:2590088 Naast bovenstaande middelen van de Rijksoverheid (die vooral bedoeld zijn om ambtelijke capaciteit te betalen) zetten we eigen middelen in om werkbudget te hebben. Dit werkbudget is als volgt verdeeld over de verschillende opgaven: Energie (o.a. netcongestie, aardgasvrij en energiearmoede) € 346.729 Klimaatadaptatie & Biodiversiteit € 94.960 Circulair € 51.300 Overige/algemeen € 113.542 REACTIES VAN DERDE / FORMELE INSPRAAK EN ZIENSWIJZEN / COMMUNICATIE Een programma voor duurzaamheid kan niet worden opgesteld zonder de inbreng van de mensen om wie het gaat; de Capellenaren. Er is daarom uitgebreide participatie geweest met Capellenaren, Capelse organisaties of andere belanghebbenden. De verslaglegging hiervan treft uw raad aan in het participatieverslag, bijlage 1 van het programma. Het participatieproces wordt tevens onder 'voortraject' beschreven. Uit het participatietraject blijkt dat Capellenaren de noodzaak van verduurzaming breed onderschrijven en zelf al in beweging zijn. Het programma sluit hierop aan door hen te ondersteunen bij de vervolgstap die zij zelf al willen zetten. Daarom stellen we een meerjarig communicatieplan op rond de drie hoofdthema’s, met een heldere seizoensplanning en waar mogelijk vooraf bepaalde focusmomenten. 5 Zaaknr:2590088 We maken gebruik van verschillende beschikbare communicatiemiddelen en doen dit nadrukkelijk gebiedsgericht waar mogelijk, met aandacht voor de specifieke doelgroepen die we willen bereiken. Tegelijkertijd willen we dat Capellenaren zich meer verbonden voelen met de gezamenlijke opgave. Door zichtbaar te maken wat er al gebeurt, wat inwoners zelf bijdragen en welke resultaten we samen bereiken, versterken we het gevoel dat verduurzaming iets is wat we met elkaar doen. VOORTRAJECT In september 2025 zijn wij gestart met het inventariseren van de kaders voor het nieuwe programma. Die kaders zijn gevormd door landelijke wet- en regelgeving op het gebied van duurzaamheid, de ambities voor duurzaamheid die zijn vastgelegd in coalitieakkoord en eerder vastgesteld beleid zoals het Koersdocument Duurzaam Capelle, de Regionale Energiestrategie Rotterdam Den Haag en Weerkrachtig Capelle. Ook hebben we gesproken met partners, belanghebbenden en uiteraard de Capellenaren zelf. Voor het Programma Duurzaamheid 2027-2031 haalden wij op diverse momenten in 2025 en 2026 de mening van inwoners en belanghebbenden op door een mix aan participatiemethoden in te zetten. De raadpleging van het burgerpanel (oktober 2025, 550 respondenten), aangevuld met een digitale Swipocatie-enquête (voorjaar 2026, 346 deelnemers) zijn hierbij als belangrijk ijkpunt gebruikt. Naast deze kwantitatieve peilingen is ook gericht input opgehaald bij specifieke doelgroepen. Er zijn gesprekken gehouden zowel met interne als externe stakeholders, er is tijdens de klimaatweek in november 2025 een pizzasessie gehouden om in een informele setting met Capelse organisaties in gesprek te gaan en er is een sessie georganiseerd met de jongerenraad. Belanghebbenden zoals de besturen van de Wijkoverlegplatforms, Energiecollectief Capelle (ECC) en het Capels Natuurnetwerk zijn hierbij bevraagd over hun ideeën voor de toekomst. Deze kwalitatieve opbrengsten geven verdieping en duiding bij de cijfers uit het burgerpanel en de Swipocratie-enquête. Gezien de samenhang in opgaven is er ook intern opgehaald wat er speelt en nodig is. Er zijn interviews gehouden met ambtenaren van verschillende afdelingen en er zijn twee co-creatiesessies georganiseerd: één met de afdeling Stadsontwikkeling en één met de afdeling Samenleving. Met de interne participatie wordt het programma duurzaamheid goed verankerd binnen de gemeente. VERVOLGTRAJECT Als u instemt met het Programma Duurzaamheid 2027-2031starten wij met de uitvoering om de ambities uit het programma te bereiken. Over de voortgang van het programma wordt u geïnformeerd via de planning en control cyclus. Daarnaast stellen wij tweejaarlijks de Monitor Duurzaamheid op. De monitor leggen wij ter besluitvorming aan uw college voor met eventuele voorstellen om de uitvoering van het programma bij te sturen. RAADSCOMMISSIE Commissie Domein Ruimte 13 oktober 2026 BIJLAGE(N) WELKE TER KENNIS VAN DE RAAD WORDEN GEBRACHT Programma Duurzaamheid 2027-2031 6 Zaaknr:2590088 NADERE INFORMATIE / TECHNISCHE VRAGEN BIJ Sofie Schrover, [email protected], 06 500 555 95 Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, R. Elling MA drs. J.J. Manusama. 7 Zaaknr:2590088 Raadsbesluit De raad van de gemeente Capelle aan den IJssel; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 28 september 2026; gelet op het belang van een schoon, groen en duurzaam Capelle; overwegende dat dit de komende jaren vraagt om duidelijke richting en meetbare resultaten; B E S L U I T: 1.Het Programma Duurzaamheid 2027-2031 ’Voor een schoon, groen en duurzaam Capelle’ vast te stellen; 2.Voor het uitvoeren van deze ambities in te stemmen met de volgende financiële verwerking: a. Een deel van het resterende budget voor het Programma Duurzaamheid uit 2026 over te hevelen naar 2027 en de financiële verwerking hiervan mee te nemen in de Slotwijziging 2026. Het resterende deel van het budget kan vervolgens vrijvallen. b. De financiële verwerking van de jaarschijven 2028 en verder niet eerder dan bij de Kadernota 2028 vast te stellen en daarbij uit te gaan van de definitief door het Rijk vastgestelde beschikbare rijksmiddelen voor deze jaren. Vastgesteld in de openbare vergadering van 9 november 2026 De griffier, de voorzitter, 8