Programma 2027-2028 ‘Sterk Lokaal Teamwerk’

Raadsvoorstel Agendapunt : Laat dit veld leeg. Onderwerp : Programma 2027-2028 ‘Sterk Lokaal Teamwerk” Portefeuillehouder : Wethouder Klein Tank Datum B&W-besluit : 15 september 2026 Doel Het doel is een toekomstbestendig sociaal domein waarin inwoners dichtbij en laagdrempelig ondersteuning krijgen. In sterke lokale teams werken professionals samen vanuit één aanspreekpunt en kijken zij naar wat inwoners en hun omgeving zelf kunnen. Zo verschuift de ondersteuning van individuele naar meer collectieve oplossingen, van problemen oplossen naar problemen voorkomen en van versnippering naar samenhang. Daarmee voldoen we aan de landelijke eisen en beperken we de toenemende druk op inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers en professionals. Aanleiding Het Rijk verplicht gemeenten anders te gaan werken. De ontwikkeling richting sterke lokale teams wordt gestuurd door een aantal landelijke wetswijzigingen, akkoorden en transformatieprogramma’s. Gezamenlijk schetsen zij een duidelijke richting: een verschuiving naar preventie, integraliteit, samenwerking in de directe leefomgeving van inwoners en het versterken van basisvoorzieningen en minder inzet van geïndiceerde maatwerkvoorzieningen. De raad heeft in zijn vergadering van 7 juli 2026 de visie en uitgangspunten voor de Sterke lokale teams vastgesteld. Het college heeft daarbij de opdracht gekregen om de visie en uitgangspunten te vertalen naar een programma met daarin verschillende varianten. Dit programma ligt nu voor. Het tweejarig programma ‘Sterk Lokaal teamwerk’ zorgt voor de transitie die de gemeente moet maken om zorg en ondersteuningsvragen van haar inwoners anders te organiseren. De veranderingen zijn: • lokale teams dichtbij inwoners georganiseerd in wijken of kernen; • als gemeente langer zelf basis(jeugd)hulp bieden voordat zorgorganisaties worden ingeschakeld; • een regietaak voor gemeenten op veiligheidscasuïstiek, bijvoorbeeld wanneer in een gezinssituatie signalen van huiselijk geweld of mishandeling worden waargenomen; • structureel aandacht voor veiligheid. We maken hiermee ook een begin met het implementeren van de verplichtingen in kader van het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord (AZWA) per 2030. De verplichte voorzieningen en aanbod (ketenaanpakken en basisfunctionaliteiten) hebben als doel dat er op verschillende leefgebieden een effectieve preventieve aanpak is. Het gaat dan om opvoeden en opgroeien, stimuleren van een gezonde leefstijl, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en verminderen van gezondheidsachterstanden. Dit noemen we ook versterken van de sociale basis. Sterke lokale teams spelen hier een belangrijke rol in. Voorstel aan de raad 1. Het Programma 2027-2028 ‘Sterk Lokaal Teamwerk’ vast te stellen. 2. Van de uitvoeringsscenario’s die in het programma staan de minimale variant te kiezen. 3. De in de programmabegroting 2027-2030 opgenomen incidentele lasten voor de minimale variant (€ 671.000 in 2027 en € 824.000 in 2028) als volgt te dekken: - Bestemmingsreserve sociaal domein (€ 477.000 in 2027 en € 498.000 in 2028) - Gelden vanuit Aanvullend zorg- en welzijnsakkoord (AZWA) (€ 194.000 in 2027 en € 326.000 in 2028) 4. De in de programmabegroting 2027-2030 opgenomen structurele lasten voor de minimale variant (€ 89.000 in 2027 en € 174.000 in 2028) te dekken uit de algemene middelen. Het betreft de dekking voor de extra taken op het gebied van basisjeugdhulp en veiligheidscasuïstiek. RAADSVOORSTEL 32933-2026 Kader - Coalitieprogramma Lief met Lef: 8. Zorg welzijn en meedoen, onderdeel: Een sterk lokaal team: sneller hulp, minder doorschuiven link - De visie en uitgangspunten van sterke lokale teams “Naar sterk lokaal teamwerk in het sociaal domein”, vastgesteld juli 2026 link - Beleidsplan Samen Sterk in Oost Gelre van de afdeling Mens & Samenleving. link. Het past ook binnen de kaders van het nog vast te stellen nieuwe beleidsplan. - Het programma geeft mede invulling aan de ambities van de Regiovisie ‘Samen Veilig Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling regio Arnhem -Achterhoek 2024-2028 link. - Het sluit aan bij Regioplan en de werkagenda Achterhoek ‘De Gezondste Regio”. In het Regioplan stellen de Achterhoekse zorgpartijen, gemeenten, zorgverzekeraar Menzis en andere maatschappelijke organisaties vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn. Dit op basis van de uitgangspunten in het Integraal Zorgakkoord. Ook bevat het Regioplan afspraken over de gezamenlijke aanpak die naadloos aansluit bij sterke lokale teams. (link) - De vorming van Sterke (stevige) lokale teams is één van de tien opgaven uit de Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028) en is ook een belangrijke pijler in het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Leidend is de vastgestelde Veranderstrategie voor het toekomstscenario, het Richtinggevend kader toegang lokale teams en integrale dienstverlening, Wet Reikwijdte Jeugdhulp is in voorbereiding (VNG). - Ook in de landelijke akkoorden IZA/AZWA wordt aangestuurd op sterkere lokale teams. In het convenant “stevige lokale teams” dat de VNG heeft ondertekend staat wat er van gemeenten wordt verwacht. (link) Argumenten 1.1. Hiermee kunnen we voldoen aan de eisen die worden gesteld aan sterke lokale teams. De maatregelen uit het programma maken het mogelijk om tijdig te voldoen aan de landelijke eisen die gelden per 2028. Dit is ook noodzakelijk gezien de Veranderstrategie behorend bij het Toekomstscenario kind en gezinsbescherming deze zomer is vastgesteld. 1.2. Er komt extra capaciteit om de extra taken rond onveiligheid bij gezinnen/huishoudens te kunnen uitvoeren. In het sociaal team, dat Oost Gelre de afgelopen jaren heeft opgebouwd, zijn al diverse disciplines aanwezig, maar op dit wezenlijke punt is aanvullende expertise en uitvoeringscapaciteit vereist. Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming vraagt van gemeenten een sterkere regierol bij veiligheidsvraagstukken. Aanvullende expertise en capaciteit zijn noodzakelijk om deze verantwoordelijkheid goed uit te voeren, vroegtijdig te interveniëren en samenhangende ondersteuning te bieden aan gezinnen en huishoudens waar sprake is van onveiligheid. 1.3. Het programma leidt ertoe dat het sociaal team langer dan voorheen zelf basis(jeugd)hulp zal bieden. Dit betekent dat bepaalde, lichte vormen van ondersteuning vanuit de gemeente langer worden uitgevoerd en hiervoor geen externe zorgorganisaties hoeven te worden ingeschakeld. Door lichte en veelvoorkomende ondersteuningsvragen als gemeente langer zelf op te pakken, ontvangen inwoners sneller passende hulp, wordt de continuïteit van ondersteuning versterkt en neemt de afhankelijkheid van specialistische (jeugd)hulp af. 1.4. Aan de eis om dichtbij inwoners te zijn wordt voldaan. Dichtbij inwoners betekent ook letterlijk dichtbij inwoners en daarom komen er minimaal 1 dagdeel per week op ca. 10 locaties inloopmomenten voor inwoners. Vanuit deze plekken wordt ook opbouwwerk ingezet: dit is sociaal werk gericht op versterken van sociale verbanden. Op dit moment doen we dat alleen nog op drie locaties in Groenlo en Lichtenvoorde. Ook is de basishulp jeugd bij alle basisscholen in Oost Gelre wekelijks aanwezig. Het advies van de sociale raad hierbij is om niet minder dan twee uur per week aanwezig te zijn op scholen. Dit advies nemen we ter harte. 1.5. De verplichte inzet van ervaringsdeskundigheid is ook in het programma meegenomen. Door de ervaringen en ervaringskennis van kinderen, jongeren en ouders te benutten, sluiten we beter aan bij wat inwoners nodig hebben. Ook draagt het bij aan het verbeteren van de kwaliteit van bijvoorbeeld jeugdhulp en beleid. Daarnaast helpt het bij het vinden van passende en creatieve oplossingen. RAADSVOORSTEL 32933-2026 2 1.6. We halen de expertise in huis die we nu nog grotendeels missen: versterkers van sociale netwerken en meer preventie inzetten. Het versterken van sociale netwerken is een expertise die we nu nog missen, onze manier van werken is nog sterk gericht op individuele ondersteuning. Door deze expertise in huis te halen, kunnen we inwoners en gezinnen eerder ondersteunen, hun sociale netwerk beter benutten en de instroom naar specialistische zorg beperken. 1.7. Ook vergroten we de collectieve, meer groepsgewijze manieren van ondersteunen. We ontwikkelen collectief aanbod onder andere voor ouders en kinderen op bijvoorbeeld opvangplekken, als voorliggende voorziening. Ook geven we een impuls aan het aanbod van Heel Oost Gelre Beweegt en het toegankelijk maken van sport en bewegen. Collectieve ondersteuning maakt het mogelijk om inwoners eerder te bereiken, onderlinge steun en ontmoeting te bevorderen en hulpvragen te normaliseren. Hierdoor worden problemen waar mogelijk voorkomen of kleiner gehouden. 1.8. Het programma sorteert voor op de verplichtingen die we hebben per 2030 om te investeren in sociale netwerken (sociale basis) en een aantal basisfuncties/voorzieningen hierin. Het zijn functies op het snijvlak van het zorg- en sociaal domein die in 2030 beschikbaar moeten zijn voor alle inwoners die dat nodig hebben. Dit zijn verplichtingen uit het IZA, AZWA, (het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord), Eerstelijns Zorg 2030, het HLO (Hoofdlijnen Akkoord Ouderen). Dit zijn maatregelen waardoor inwoners een gezondere leefstijl krijgen en mentaal gezond blijven, vitaal ouder worden en dat gezondheidsachterstanden verminderen. 1.9. Hiermee geven we sturing aan de ontwikkeling van sterke lokale teams en sturen we op concrete resultaten. Met het programma stellen we ook prestatie-indicatoren vast en geven daarmee sturing aan de transformatie. Ze zijn gericht op de doelen van de transformatie: relatief minder inzet van duurdere geïndiceerde zorg en inzetten op de kracht van de samenleving zelf: de veerkracht van mensen en de mate waarin inwoners steun ervaren van hun eigen omgeving. Onze sociale raad heeft een specifiek advies meegegeven om een aparte prestatie-indicator over de veiligheid van inwoners te gaan vormgeven. We gaan met de sociale raad onderzoeken hoe een zorgvuldige en ook haalbare prestatie-indicator kan worden opgesteld. De Zelfscan Werken aan Veiligheid kunnen we hierbij als basis gebruiken. 2.1. Zonder extra middelen is de transitie niet mogelijk. Er komen extra taken bij én we moeten op een andere manier gaan werken. Dat vraagt om een impuls. In de raadsvergadering van 7 juli 2026 heeft uw raad bij de bestemming van het positieve jaarrekeningsaldo van 2025 besloten 1,1 miljoen euro toe te voegen aan de bestemmingsreserve sociaal domein. Die bestemmingsreserve is in de afgelopen jaren opgebouwd met onder andere als doel om de verwachte transitie in de Jeugdwet en Wmo mogelijk te kunnen maken. Een deel van deze gelden willen we nu inzetten voor deze impuls. Daarnaast besteden we de specifieke uitkeringen die vanuit het Rijk in kader van het aanvullend zorg en welzijnsakkoord beschikbaar zijn gekomen. Voor 2027 gebruiken we € 194.000 en voor 2028 € 326.000 vanuit deze specifieke uitkering. 2.2. We doen alleen wat nodig is om te voldoen aan onze wettelijke taken. Hoewel landelijk beleid en regelgeving gemeenten verplichten om de nieuwe taken en nieuwe manier van werken in praktijk te gaan brengen, dienen gemeenten zelf keuzes te maken hoe dat in praktijk, passend bij de lokale situatie moet worden ingevuld. In het programma onderscheiden we daarom een tweetal varianten: een minimale variant en een basisvariant. Gezien alle onzekere factoren en de afname van de algemene middelen, ook buiten het sociaal domein, geven wij de voorkeur aan de minimale variant. Deze variant doet wat wettelijk nodig is en zet niet in op de maatregelen van de basisvariant. Hoewel de maatregelen uit de basisvariant wenselijk zijn, achten wij deze inzet in deze onzekere tijden niet verstandig. Mochten de gelden vanuit het Rijk in 2028 meevallen, dan kunnen we in 2029 altijd nog overwegen in te zetten op deze maatregelen. De extra maatregelen uit de basisvariant zijn: - een impuls aan het verenigingsleven/ leefbaarheid in Groenlo-Lichtenvoorde geven. Dit door een verbindende functie in te zetten tussen het sociaal domein en het fysiek domein, net zoals we dat voor de kleine kernen hebben. Dit ondersteunt initiatieven van inwoners en verenigingen en draagt bij aan het in stand houden en versterken van de sociale verbanden. RAADSVOORSTEL 32933-2026 3 - Bij de basisvariant wordt ook een impuls gegeven aan online-mogelijkheden voor ondersteuning aan inwoners. - sociaal werkers gaan nog meer aanwezig zijn in buurten en dorpen: gemiddeld twee dagdelen per week in plaats van één dagdeel. De Sociale Raad heeft in haar advies aangegeven de basisvariant wél uit te voeren en geven aan de online-mogelijkheden voor ondersteuning aan inwoners het belangrijkste te vinden. Dit is zeker wenselijk, maar past niet in het voorstel om alleen te doen wat nodig is om te voldoen aan onze wettelijke taken, Wel kijken we wat mogelijk is op dit vlak binnen de bestaande budgetten. 3.1. Het is nog te vroeg om financieel rekening te houden met de verwachte afname of beperking van de groei in uitgaven. De verwachting is dat uitvoering van het programma leidt tot een geleidelijke afname of beperking van de groei in de uitgaven van Jeugd en Wmo. Dat is echter zeker in de eerste twee jaren ongewis. 4.1. Een deel van de kosten is structureel en vraagt om een meerjarige structurele dekking We krijgen structureel meer taken en dat vraagt om een structurele dekking. Het gaat hier om langer en meer zelf basis(jeugd)hulp bieden en zelf de regie blijven voeren bij veiligheidscasuïstiek. Overdragen naar een andere instantie is nog maar beperkt mogelijk. Door structureel te financieren kunnen we goede professionals in een krappe arbeidsmarkt aan ons binden om deze taken uit te voeren. Kanttekeningen 1.1. Creëren we geen extra vraag naar ondersteuning en zorg door zo benaderbaar te zijn in wijken en dorpen? Als de houding is: we zijn ervoor om alle problemen op te lossen, dan is dat een reëel risico. Echter, de inzet en expertise van onze professionals is er juist op gericht om het tegenovergestelde te bewerkstelligen. Hiervoor wordt onder andere gewerkt met de positieve gezondheidsbenadering. Ook is de voorgenomen inzet van stads-/dorpsverbinders erop gericht dat mensen meer met elkaar naar oplossingen zoeken en dat achterliggende oorzaken zoals bijvoorbeeld eenzaamheid worden opgepakt. Niet ieder probleem vraagt om professionele hulp. Normaliseren en verdragen zijn daarin belangrijke uitgangspunten. 1.2. Krijgen mensen nog wel de juiste hulp als er wordt gestuurd op korte en meer informele trajecten? We ondervangen dit door - als er signalen zijn dat er meer aan de hand is - gebruik te maken van een beproefde analysemethode en die samen met inwoner te doorlopen. Op basis daarvan wordt gekeken wat de juiste hulp is. 1.3. De rol en invloed van de gemeente is in het hele speelveld beperkt De koerswijziging is veelbelovend, maar het is goed om ons ervan bewust te zijn dat ontwikkelingen in de samenleving zich beperkt laten sturen. Ook is er een lange adem nodig om resultaten te zien. Een voorbeeld daarvan is dat de sociale en de medische wereld bij elkaar moeten gaan komen. Dat is en langdurig proces en vertrouwen moet groeien. In 2030 is de wereld niet helemaal veranderd. De relatieve kleinschaligheid van Oost Gelre en die van de Achterhoek biedt hierin wel goede kansen om hier stappen vooruit in te zetten. 2.1. We weten niet wat onze structurele middelen gaan worden, dit is een programma voor twee jaar, hoe de lange termijn borgen? De onzekerheid over onze (gemeentelijke) middelen op de langere termijn is een gegeven. Over 2028 is nog onzekerheid wat de uitkering vanuit het gemeentefonds gaat worden en ook aan de uitgavenkant bestaat er onzekerheid. Pas vanaf het begrotingsjaar 2029 is er meer zicht op de verwachte vermindering van de uitgaven aan de kant van de maatwerkvoorzieningen. Maar als er dan financieel duidelijkheid komt, dan weten we of we de taken op eenzelfde wijze kunnen voortzetten of dat we dan moeten schrappen, omdat het Rijk niet meer in de financiering voorziet. Door de transformatie nu in te zetten en de bestemmingsreserve en de AZWA-middelen in te zetten sorteren we in ieder geval op tijd voor op: - Verplichtingen t.a.v. werkwijze sterke lokale teams 2028 - Verplichtingen t.a.v. de sociale basis 2030 RAADSVOORSTEL 32933-2026 4 Participatie Medewerkers en leden van de sociale raad zijn nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van het programma. Vanuit de Sociale Raad is een aparte werkgroep ingesteld die - naast de formele adviestaak- actief meedenkt. Het advies van Sociale Raad is als bijlage toegevoegd. De suggesties van de werkgroep t.a.v. de tekst van het programma zijn inmiddels verwerkt. Bij de uitwerking van het programma worden inwoners betrokken. We starten hiermee bij de vernieuwing van de websites van het sociale domein: hier zal een gebruikers/inwonerspanel adviseren. Uitvoering Juridische aspecten Nu nog niet van toepassing. In acht nemen van Privacywetgeving en implementatie van nieuwe wetgeving vindt plaats bij implementatie. Financiële aspecten De minimale variant die wordt voorgesteld, bevat financiële consequenties van structurele en incidentele aard. Structurele lasten en dekking De structurele lasten bedragen € 89.000 in 2027 en vanaf 2028 € 174.000. Deze middelen zijn nodig om extra taken op het gebied van basisjeugdhulp en veiligheidscasuïstiek te kunnen uitvoeren. Deze structurele lasten worden gedekt vanuit de algemene middelen. Deze lasten zijn verwerkt in nieuw beleid bij de programmabegroting 2027-2030 en zijn in het begrotingssaldo inclusief nieuw beleid verwerkt. Incidentele lasten en dekking Reserve sociaal domein Voor de impuls die gegeven wordt in de jaren 2027 en 2028, zijn de lasten incidenteel in de minimale variant € 477.000 in 2027 en € 498.000 in 2028. De lasten in de minimale variant bedragen voor twee jaar € 975.000. Bij de jaarrekening 2025 is € 1,1 miljoen toegevoegd aan de reserve sociaal domein om de impuls voor sterke lokale teams uit te bekostigen Dit is dus afdoende om deze lasten voor de komende twee jaar te dekken uit de reserve sociaal domein. Zoals besloten bij de vaststelling van de jaarrekening 2025, vloeit het overschot van de 1,1 miljoen (€ 125.000) terug naar de algemene reserve. Na vaststelling van de begroting 2027-2030 wordt deze mutatie verwerkt in de bestuursrapportage van 2027. RAADSVOORSTEL 32933-2026 5 Aanvullend zorg- en welzijnsakkoord Vanaf 2027 ontvangt de gemeente ook een specifieke uitkering voor het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord (AZWA). De gemeente moet lokaal de doelen vanuit het AZWA verwezenlijken, zoals de uitvoering van verschillende ketenaanpakken en inrichting van basisfunctionaliteiten. De lasten vanuit de minimale variant die vallen binnen de AZWA-doelen bedragen voor 2027 € 194.000 en voor 2028 € 326.000. Voor de jaren 2027-2029 ontvangen gemeenten een specifieke uitkering AZWA. In 2029 komt er duidelijkheid of de structurele middelen voor het sociaal domein meegroeien met de gezamenlijke ambitie. (2% verschuiving van zorgbudget naar het sociaal domein). Vanaf 2030 onderzoekt het ministerie welke vorm passend is bij deze AZWA-middelen. Er wordt gekeken naar een nieuwe financieringsvorm; een bijzonder fonds uitkering (bfu). In deze vorm is de beleidsvrijheid groter ten opzichte van een specifieke uitkering. Vooralsnog zijn er nog geen middelen toegekend aan de gemeenten vanaf 2030, maar is de intentie vanuit het rijk wel om de middelen structureel voort te zetten vanaf 2030. Over de hoogte van deze middelen is op dit moment nog geen zekerheid. Gezien de tijdelijkheid en de onduidelijkheid over de bedrijfskosten ramen we nu nog geen uitbreiding van bedrijfsvoering. We nemen dit wel mee na evaluatie in de begroting voor 2029. Personele aspecten Het voorstel impliceert een transitieperiode van twee jaar met o.a. tijdelijke uitbreiding van de formatie met 6 fte en een vaste uitbreiding met 1,8 fte. Daarnaast is er een extra leer- en ontwikkelopgave voor uitvoerende medewerkers. Na de transitieperiode kan worden ingeschat wat structureel nodig is in de formatie. Dat geldt temeer omdat op dat moment ook duidelijk zal worden wat de landelijke ontwikkeling binnen de Wmo van afschaffing huishoudelijke hulp gaat betekenen voor onze organisatie en waar huidige medewerkers kunnen en willen doorontwikkelen naar andere taken. Ook kan het gebruik van Artificial Intelligence (AI) invloed hebben op de inrichting van het werk. Communicatie Een communicatieplan maakt onderdeel uit van de uitwerking van het programma. De communicatie richt zich op het vergroten van de vindbaarheid en herkenbaarheid van het Sociaal Team en op duidelijkheid over de werkwijze van de Sterke Lokale Teams. Inwoners weten waar zij terecht kunnen met een hulp- of ondersteuningsvraag en partners weten hoe samenwerking en doorverwijzing plaatsvinden. De inzet van AI biedt ook kansen bij informatievoorziening. Planning Q1 2027: Start programma: per onderdeel planning en monitoring Q2 2027: Start communicatie (o.a. websites) en pilots nieuwe werkwijze Q4 2027: Rapportage voortgang en resultaten aan college en Raad Q1 2028: Werkwijze sterk lokaal team volledig ingevoerd Q2 2028: Evaluatie en update vervolgaanpak – ook i.r.t. financiële middelen begroting 2029 (College) Q3 2028: Update vervolgaanpak (Raad) Evaluatie De voortgang van de ontwikkeling wordt in de volle breedte gemonitord: inspanningen, activiteiten en tussentijdse resultaten. Ieder half jaar wordt aan het College gerapporteerd op de voortgang van de realisatie van de 10 doelen en de voortgang van invoering van de 11 maatregelen. Hierbij wordt ook de Raad geïnformeerd. Zie ook de planning. RAADSVOORSTEL 32933-2026 6 Bijlage(n) Omschrijving Openbaar Toelichting 1 Programma 2027-2028 Sterk Lokaal Teamwerk Ja 2 Advies Sociale Raad Ja Wij bieden u hierbij een ontwerpbesluit ter vaststelling aan. Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris, burgemeester, J.J.L. Heerkens G. Hofstede RAADSVOORSTEL 32933-2026 7