Home › Pijnacker-Nootdorp › Document

Aanbevelingen rekenkameronderzoek doelgroepenbeleid wonen

Raadsvoorstel
TypeRaadsvoorstel
GemeentePijnacker-Nootdorp
Datum2026-12-03
BronDownload brondocument →

Document

Geëxtraheerde tekst

September 2026 Doelgroepen woonbeleid Rekenkameronderzoek woonbeleid gemeente Pijnacker-Nootdorp voor de doelgroepen arbeidsmigranten en vergunninghouders Voorwoord De vraag naar woonruimte blijft toenemen, terwijl de beschikbaarheid van passende woningen voor alle groepen in de samenleving onder druk staat. In Pijnacker-Nootdorp brengt dit uitdagingen met zich mee. Dat geldt ook voor de huisvesting van arbeidsmigranten en vergunninghouders, twee doelgroepen waarvoor de gemeente specifieke beleidsdoelen heeft vastgesteld. Tegelijkertijd veranderen de kaders waarbinnen gemeenten opereren. Met de invoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting worden gemeenten nadrukkelijker aangesproken op hun rol bij de huisvesting van aandachtsgroepen. Tegen deze achtergrond heeft de Rekenkamer Pijnacker-Nootdorp onderzocht in hoeverre het gemeentelijke beleid voor deze doelgroepen doeltreffend is en in hoeverre de uitvoering bijdraagt aan het behalen van de gestelde doelen. Daarbij is gekeken naar het beleid, de samenwerking met externe partners en de resultaten die de afgelopen jaren zijn bereikt. Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente zich inspant om voor beide doelgroepen huisvesting te faciliteren. Tegelijkertijd constateert de Rekenkamer dat de beleidsdoelen nog niet worden gehaald. Voor arbeidsmigranten is sprake van een beleid dat heldere kaders biedt, maar dat in de praktijk nog onvoldoende leidt tot de realisatie van nieuwe huisvestingslocaties. Daarnaast blijkt dat beter inzicht in de omvang en woonbehoefte van arbeidsmigranten noodzakelijk is om effectief regie te kunnen voeren. Voor vergunninghouders ziet de Rekenkamer dat de gemeente verschillende maatregelen inzet, maar dat de beschikbare sociale huurvoorraad onvoldoende ruimte biedt om de taakstelling structureel te realiseren. Met dit rapport wil de Rekenkamer de gemeenteraad bij zijn kaderstellende en controlerende rol ondersteunen en draagt zij daarmee bij aan de verdere ontwikkeling van het woonbeleid van de gemeente Pijnacker-Nootdorp voor specifieke groepen. De Rekenkamer dankt alle personen en organisaties, waaronder de STEC Groep, die aan dit onderzoek hebben meegewerkt en hun kennis, ervaringen en inzichten hebben gedeeld. Namens de Rekenkamer Pijnacker-Nootdorp, Boi A.J. Jongejan Voorzitter Rekenkamer Pijnacker-Nootdorp 1 Inhoud Voorwoord 1 Bestuurlijke nota 3 1. Introductie en leeswijzer 4 2. Conclusies 5 Hoofdconclusie 5 Deelconclusies 5 3. Aanbevelingen 9 4. Bestuurlijke reactie 12 5. Nawoord 16 Nota van bevindingen 17 1. Inleiding 19 1.1. Uw situatie en vragen 20 1.2. Onze aanpak 20 1.3. Leeswijzer 21 2. Arbeidsmigranten 22 2.1. Doel woonbeleid huisvesting arbeidsmigranten 23 2.2. Acties woonbeleid huisvesting arbeidsmigranten 24 2.3. Resultaten woonbeleid huisvesting arbeidsmigranten 26 3. Vergunninghouders 44 3.1. Doel woonbeleid vergunninghouders 45 3.2. Acties woonbeleid vergunninghouders 45 3.3. Resultaten woonbeleid vergunninghouders 47 Bijlage A: Opbouw woningvoorraad 56 Bijlage B: Bronnenlijst 59 2 Bestuurlijke nota 1. Introductie en leeswijzer De gemeente Pijnacker-Nootdorp zet in de Woonvisie 2020 in op het huisvesten van een aantal bijzondere doelgroepen. De Rekenkamer Pijnacker-Nootdorp heeft onderzoek gedaan naar het beleid en de uitvoering daarvan voor huisvesting van vergunninghouders en arbeidsmigranten. De resultaten van dit onderzoek staan in het tweede deel van dit rapport, de nota van bevindingen. In deze bestuurlijke nota staan de conclusie en aanbevelingen. In het tweede hoofdstuk van deze bestuurlijke nota staat de hoofdconclusie die verder wordt uitgewerkt in zeven deelconclusies. De eerste deelconclusie gaat over beide aandachtsgroepen. Deelconclusies 2 tot en met 4 gaan over het gemeentelijk beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Conclusies 5 tot en met 7 gaan over het gemeentelijk beleid voor de huisvesting van vergunninghouders. Het derde hoofdstuk bevat de aanbevelingen aan het college. De rekenkamer heeft het college gevraagd om te reageren op de conclusies en aanbevelingen. Deze reactie staat in het vierde hoofdstuk. In het nawoord in hoofdstuk 5 geeft de rekenkamer nog enkele aandachtspunten mee aan de raad voor tijdens de behandeling van het rapport. 4 2. Conclusies Hoofdconclusie De gemeente Pijnacker-Nootdorp beschikt over beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten en vergunninghouders en zet zich in voor de uitvoering daarvan. De gemeente haalt de eigen beleidsdoelen voor de huisvesting van arbeidsmigranten en vergunninghouders echter niet. Dat komt doordat de beschikbaarheid van passende huisvesting voor deze twee groepen onvoldoende is en het beleid onvoldoende effectief is om de doelen te halen. Deelconclusies Conclusie 1: De huisvesting van vergunninghouders en arbeidsmigranten blijft achter bij de doelstellingen van de gemeente. Dat komt door de grote vraag op de (sociale) woningmarkt en door beleidskeuzes van de gemeente De beperkte ruimte in de gemeente en de grote vraag naar woningen maken het lastig voor de gemeente om aandachtsgroepen als arbeidsmigranten en vergunninghouders te huisvesten. Vergunninghouders zijn aangewezen op de sociale huurwoningvoorraad, maar concurreren daar om dezelfde schaarse sociale huurwoningen als andere (urgente) doelgroepen. Dit leidt tot toenemende druk op de sociale huursector, waarbij de huisvesting van de ene groep direct invloed heeft op de mogelijkheden van de andere. De gemeente zet met de Economische visie 2020-2025 in op glastuinbouw en daaraan gerelateerde bedrijvigheid. Een belangrijk deel van het werk in de kassen en andere sectoren als de logistiek wordt uitgevoerd door arbeidsmigranten. De gemeente heeft er voor gekozen om huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijventerreinen niet toe te staan. Deze beleidskeuze zorgt er voor dat de beschikbare ontwikkelruimte voor huisvesting van arbeidsmigranten verder wordt beperkt. Conclusie 2: Het beleid van de gemeente biedt heldere kaders voor de huisvesting van arbeidsmigranten, maar heeft door de relatief strikte voorwaarden nog niet geleid tot de realisatie van nieuwe huisvestingslocaties Het beleid van de gemeente biedt een helder toetsings- en handhavingskader voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Het beleid heeft een sterk beschermend karakter: enerzijds om slechte woonomstandigheden voor arbeidsmigranten te voorkomen, en anderzijds om te borgen dat de huisvesting van deze doelgroep niet ten koste gaat van de schaarse mogelijkheden voor reguliere woningzoekenden. Een voorbeeld van de bescherming is de eis dat het huurbedrag niet meer dan 25% van het loon van de arbeidsmigrant bedraagt. Tot op heden heeft het beleid nog niet geleid tot de realisatie van nieuwe huisvestingslocaties binnen de gemeente. Arbeidsmigranten blijven daardoor een beroep doen op de reguliere woningvoorraad. Uit het onderzoek blijkt dat dit komt door de volgende relatief strikte voorwaarden om huisvesting te realiseren. • Ontwikkelingen zijn uitsluitend toegestaan in of nabij de drie aangewezen duurzame glastuinbouwgebieden (Noukoop, Pijnacker-Oost en Pijnacker-West). Uit dit onderzoek blijkt echter dat een aanzienlijk deel van de arbeidsmigranten werkzaam is in andere sectoren dan de glastuinbouw, zoals groothandel en logistiek (21%) en zakelijke dienstverlening en ICT (17%). Door de huisvesting uitsluitend te koppelen aan glastuinbouwgebieden wordt een belangrijk deel van de feitelijke huisvestingsvraag buiten beschouwing gelaten. • Daar komt bij dat binnen elk van de drie glastuinbouwgebieden bij voorkeur twee grootschalige locaties voor huisvesting van arbeidsmigranten worden ontwikkeld. Veel 5 bedrijven in Pijnacker-Nootdorp zijn echter te kleinschalig om dergelijke grootschalige projecten zelfstandig te kunnen realiseren. Bovendien vraagt de ontwikkeling van nieuwe locaties om een zorgvuldige afweging van uiteenlopende ruimtelijke, economische, milieukundige en sociale belangen, wat in de praktijk complex is. • Met de beleidsnota stuurt de gemeente op kwalitatief goede woningen door onder meer eisen voor de aanwezigheid van voorzieningen. De mogelijkheden voor initiatiefnemers worden door deze eisen ingeperkt. • Tot slot is het beleid primair gericht op tijdelijke arbeidsmigranten (short en mid stay), terwijl uit dit onderzoek blijkt dat een groot deel van de arbeidsmigranten die in de BRP staat ingeschreven (71%) langer dan vijf jaar in Pijnacker-Nootdorp verblijft. Een aanzienlijk deel vestigt zich daarmee feitelijk permanent in Pijnacker-Nootdorp, waarbij ook sprake is van gezinsvorming (48%). De huidige beleidsnota sluit daarmee onvoldoende aan op de daadwerkelijke verblijfsduur en de bijbehorende structurele woonopgave voor deze groep. Naast de relatief strikte voorwaarden wordt ook het creëren van draagvlak bij omwonenden ervaren als knelpunt. Conclusie 3: Gebrekkige registratie belemmert de gemeentelijke regie op huisvesting van arbeidsmigranten De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft op dit moment geen actueel en volledig beeld van het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente woont en werkt. Door onvolledige registratie in de Basisregistratie Personen (BRP) en beperkte gegevensdeling is de gemeente aangewezen op schattingen. Daardoor blijft onzeker hoe groot de doelgroep daadwerkelijk is, waar arbeidsmigranten wonen en in hoeverre sprake is van passende huisvesting of mogelijke misstanden. Dit beperkt de mogelijkheden om gericht beleid te voeren, ontwikkelingen te monitoren en de effectiviteit van maatregelen te beoordelen. Het ontbreken van betrouwbare gegevens wordt extra relevant doordat arbeidsmigranten onder de Wet versterking regie volkshuisvesting, welke op 1 juli 2026 in werking is getreden, expliciet worden meegenomen als aandachtsgroep binnen het volkshuisvestingsbeleid. Gemeenten moeten de woonbehoefte van deze doelgroep in beeld brengen en vertalen naar beleid, regionale afspraken en inzet van instrumenten. Zolang het inzicht in omvang, samenstelling en woonbehoefte van arbeidsmigranten beperkt blijft, ontbreekt een stevige basis om passende huisvesting te programmeren, afspraken te onderbouwen en gericht te sturen op uitvoering. Conclusie 4: Beschikbare ondersteuning vanuit rijk, provincie en VNG wordt nog niet benut Voor het realiseren van huisvesting voor arbeidsmigranten zijn verschillende financiële regelingen en vormen van ondersteuning beschikbaar vanuit het Rijk, de provincie en de VNG. Denk bijvoorbeeld aan regelingen voor flex- en transformatiewoningen, ondersteuning bij de huisvesting van aandachtsgroepen en provinciale of landelijke expertteams. De gemeente Pijnacker‑Nootdorp maakt op dit moment nog geen gebruik van deze beschikbare ondersteuning en regelingen. Door beperkte ambtelijke capaciteit en de prioritering van andere beleidsopgaven is er onvoldoende ruimte om actief in te zetten op het aanvragen en benutten van deze regelingen en ondersteuningstrajecten. Hierdoor blijven potentiële kansen om de huisvesting van arbeidsmigranten te verbeteren vooralsnog onbenut. Conclusie 5: Gemeente haalt taakstelling vergunninghouders ondanks al haar inspanningen niet, provincie is coulant De gemeente Pijnacker-Nootdorp spant zich actief in om de taakstelling voor vergunninghouders te realiseren. Er is sprake van bestuurlijke en ambtelijke inzet, nauwe samenwerking met woningcorporaties en gerichte monitoring van de voortgang. Ook benut de gemeente 6 verschillende mogelijkheden om aanvullende huisvesting te organiseren, zoals tijdelijke woonlocaties, flexwoningen en uitbreiding van de sociale huurvoorraad via nieuwbouw. Deze inzet laat zien dat de gemeente de taakstelling serieus neemt en op meerdere manieren probeert de beschikbare huisvestingsmogelijkheden te vergroten. Ondanks deze inspanningen is het de gemeente de afgelopen jaren niet gelukt om de taakstelling structureel te halen. In de periode 2020 tot en met 2025 werd de taakstelling alleen in 2022 gerealiseerd. Daarmee blijft sprake van een terugkerende achterstand. De provincie Zuid-Holland houdt toezicht op de uitvoering van de taakstelling en kan, wanneer gemeenten hun wettelijke taakstelling niet halen, gebruikmaken van de bestuurlijke interventieladder. Pijnacker-Nootdorp bevindt zich sinds 1 januari 2025 op trede 4: de vooraankondiging van juridische indeplaatsstelling. Dit betekent dat de provincie het voornemen heeft uitgesproken om in te grijpen als de gemeente er niet in slaagt de achterstand zelf weg te werken. Hoewel een gemeente op trede 4 bij aanhoudende achterstanden in principe kan doorstromen naar trede 5, past de provincie in dit geval bestuurlijke coulance toe. De provincie erkent dat Pijnacker-Nootdorp zichtbaar inzet pleegt om de taakstelling alsnog te realiseren. Daarbij heeft de gemeente de provincie tijdig en transparant geïnformeerd over knelpunten, vertragingen en de gevolgen daarvan voor de planning. Ook heeft de gemeente een aangescherpt huisvestingsplan opgesteld om de realisatie te versnellen. Op basis van deze inzet en communicatie blijft de gemeente vooralsnog op trede 4 van de interventieladder. De opgave blijft daarmee urgent: de gemeente onderneemt veel, maar moet de ingezette maatregelen nog vertalen naar daadwerkelijke realisatie van de taakstelling. Conclusie 6: Tijdelijke oplossingen zijn onmisbaar, maar bieden onvoldoende zekerheid en tempo Tijdelijke (doorstroom)locaties spelen een essentiële rol in de huisvesting van vergunninghouders in gemeente Pijnacker-Nootdorp. Ze zorgen ervoor dat vergunninghouders (relatief) snel uit de COA-opvang kunnen doorstromen en bieden gezinnen en vergunninghouders die wachten op nareizigers een tussenstap voordat een reguliere woning beschikbaar komt. De gemeente vergroot deze tijdelijke capaciteit actief: het contract met het Hofland loopt door tot minimaal 1 september 2028 en er worden vier extra deelwoningen gerealiseerd. Samen goed voor 8 extra plekken. Tegelijkertijd bieden deze oplossingen onvoldoende structurele zekerheid. Tijdelijke locaties hebben vaak een einddatum, beperkte capaciteit en zijn soms gericht op specifieke doelgroepen. Daardoor loopt de taakstelling niet structureel in en blijft de gemeente afhankelijk van verlengingen, bestuurlijke besluitvorming en medewerking van partners. Dit maakt de continuïteit kwetsbaar, terwijl de wettelijke huisvestingsopgave blijft doorlopen. Flexwoningen kunnen een robuustere aanvulling vormen, maar komen in de praktijk nog onvoldoende snel tot realisatie. Plannen lopen vertraging op of stuiten op bestuurlijke belemmeringen, waardoor extra plekken pas op middellange termijn beschikbaar komen. Daarmee blijft de inzet van tijdelijke oplossingen noodzakelijk, maar onvoldoende om de taakstelling met voldoende tempo en zekerheid te realiseren. Conclusie 7: Structurele oplossing vraagt meer om uitbreiding van de sociale huurvoorraad, maar werkt pas op middellange termijn De gemeente Pijnacker-Nootdorp werkt actief aan het vergroten en behouden van de sociale huurvoorraad. Via onder meer afspraken over sociale huur in nieuwbouw, inzet van ruimtelijke instrumenten en samenwerking met woningcorporaties groeit het aandeel sociale huur in de planvoorraad. Daarmee werkt de gemeente aan een structureel betere positie van vergunninghouders en andere woningzoekenden. 7 Deze inzet lost de actuele huisvestingsopgave echter nog niet op. De bestaande sociale huurvoorraad is met circa 17% relatief klein, waardoor jaarlijks weinig woningen vrijkomen voor zowel reguliere woningzoekenden als urgent woningzoekenden, zoals vergunninghouders. Ook sluit de beschikbare voorraad niet altijd goed aan op de huishoudenssamenstelling van vergunninghouders. Deze structurele schaarste is de hoofdoorzaak van het niet halen van de taakstelling. Achterstanden stapelen zich op en de opgave wordt elk jaar groter, terwijl de sociale huurvoorraad nog niet evenredig meegroeit. De mogelijkheden om de bestaande voorraad snel beter te benutten zijn bovendien beperkt. Door de samenstelling en relatief jonge leeftijd van de woningvoorraad is er weinig ruimte voor ingrepen zoals verdichting, optoppen of herstructurering. Een snelle aanvullende route om de druk op de sociale huurvoorraad te verlichten ontbreekt daarmee. De ingezette maatregelen versterken het perspectief voor vergunninghouders (en andere woningzoekenden) dus vooral op de middellange en lange termijn, maar lossen de actuele taakstellingsdruk niet op. Zolang het aandeel sociale huur in de bestaande voorraad nog laag is, blijft de gemeente aangewezen op tijdelijke oplossingen en beperkte mutaties. Het niet halen van de taakstelling is dan ook geen gevolg van onvoldoende beleidsinzet, maar van een structureel krappe sociale huurvoorraad die pas met vertraging meegroeit met de opgave. 8 3. Aanbevelingen Dit hoofdstuk bevat de aanbevelingen uit dit rekenkameronderzoek. Aanbevelingen 1 t/m 3 gaan over het gemeentelijk beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Aanbevelingen 4 t/m 7 hebben betrekking op het beleid voor zowel arbeidsmigranten als vergunninghouders. Aanbeveling 1. Maak van de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten een kader met een meer stimulerend en faciliterend functie en verruim de ruimte in de uitvoering De Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten functioneert nu voornamelijk als toetsingskader. Door de beleidsnota te verruimen naar een kader met een meer aanjagende en faciliterende functie en door de ruimte voor initiatiefnemers in de uitvoering te vergroten kunnen de beleidsdoelen gehaald worden. Een aanjagende rol van de gemeente sluit aan bij de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv). Die wet vraagt gemeenten niet alleen te beoordelen en te toetsen, maar ook actief te sturen op voldoende passende huisvesting voor aandachtsgroepen. Een actievere rol van de gemeente vraagt om voldoende uitvoeringscapaciteit, bijvoorbeeld voor het actief signaleren van kansen voor nieuwe locaties en het begeleiden van initiatiefnemers. De rekenkamer ziet vier concrete mogelijkheden voor verruiming van de beleidsnota: 1. Verbreed de beleidsmatige focus van uitsluitend de glastuinbouw naar andere sectoren met arbeidsmigranten, zoals logistiek, groothandel, zakelijke dienstverlening en zorg. 2. Sta ook kleinschaligere en gefaseerde huisvestingsontwikkelingen toe om de uitvoerbaarheid van projecten te vergroten. 3. Onderzoek de mogelijkheden voor herziening van de normen voor de voorzieningen en differentieer deze waar mogelijk om meer flexibiliteit en hogere realisatiecapaciteit te creëren. 4. Pas het beleid aan zodat ook langdurig verblijf expliciet wordt meegenomen in het huisvestingsbeleid. Aanbeveling 2. Bevorder een accurate inschrijving van arbeidsmigranten door het inschrijfproces op een laagdrempelige en toegankelijke manier te faciliteren Op dit moment zijn niet alle arbeidsmigranten in beeld. Inschrijving in de BRP kan gestimuleerd worden door het inschrijfproces te vereenvoudigen of te verkorten en laagdrempelig en toegankelijk te organiseren. Zo wordt het voor arbeidsmigranten aantrekkelijker om zich bij het gemeenteloket te melden voor een (eerste) inschrijving. Zet in op een fysiek (meertalig) informatieloket of een mobiel team dat werkgevers op locatie bezoekt, mogelijk in samenwerking met werkgevers. Naast het stimuleren van inschrijving biedt dit namelijk een kans om de arbeidsmigrant te informeren hoe zaken in Nederland geregeld zijn. Geef arbeidsmigranten informatie (bijvoorbeeld in een flyer) over huisvesting, zorgverzekeringen en hun rechten en plichten als werknemer. Zo kan de zelfredzaamheid van arbeidsmigranten in Pijnacker-Nootdorp worden vergroot. Zorg er daarnaast voor dat arbeidsmigranten direct een burgerservicenummer (BSN) ontvangen bij inschrijving in de BRP. Hierdoor kunnen zij direct aan het werk. Bovendien zorgt dit voor een betere basis voor beleid (wonen, zorg, leefbaarheid en handhaving). 9 Aanbeveling 3. Verbeter registratie en benut gegevens voor zowel beleid als financiering Verbeter de registratie van arbeidsmigranten, zodat de gemeente beter zicht krijgt op de omvang, verblijfslocaties en woonbehoefte van deze doelgroep. Richt de inzet daarbij op drie sporen. Benut ten eerste beschikbare gegevensbronnen beter door BRP- en RNI-gegevens waar mogelijk te combineren met aanvullende informatie, bijvoorbeeld van uitzendbureaus, huisvesters en SNF. Maak hierover duidelijke afspraken binnen de geldende privacyregels. Ook signalen uit handhaving, vergunningverlening, huisvestingstoezicht en meldingen kunnen worden gebruikt om onjuiste, verouderde of ontbrekende registraties op te sporen en te verbeteren. Maak ten tweede met uitzendbureaus, werkgevers, particuliere verhuurders en huisvesters afspraken over in- en uitschrijving, gegevensdeling en het doorgeven van feitelijke verblijfsadressen. Daarmee wordt registratie minder afhankelijk van de individuele arbeidsmigrant en meer onderdeel van een gezamenlijke ketenaanpak. Dit sluit ook aan bij landelijke ontwikkelingen waarin de verantwoordelijkheid van ketenpartners voor correcte registratie verder wordt versterkt. Registreer tot slot arbeidsmigranten op het adres waar zij daadwerkelijk verblijven, ook wanneer er op die locatie ruimtelijke of handhavingsvraagstukken spelen. Registratie in de BRP is bedoeld om de feitelijke verblijfssituatie zichtbaar te maken en staat los van de vraag of bewoning op die locatie ruimtelijk is toegestaan. Door registratie en handhaving niet met elkaar te vermengen, krijgt de gemeente beter zicht op waar arbeidsmigranten daadwerkelijk wonen. Een betere registratie helpt de gemeente niet alleen om arbeidsmigranten beter in beeld te krijgen, maar ook om de financiële gevolgen van deze opgave beter te onderbouwen. Arbeidsmigranten maken gebruik van gemeentelijke voorzieningen en infrastructuur. Bezie daarom hoe tijdelijk verblijvende arbeidsmigranten, zoals RNI-geregistreerden met een verblijfsadres, kunnen worden meegenomen bij de onderbouwing richting het gemeentefonds. Aanbeveling 4. Versnel de bouw van betaalbare huisvesting De nieuwbouwopgave voor sociale huur vraagt om versnelling van de uitvoering. Hoewel de planvoorraad van Pijnacker-Nootdorp voor de komende jaren voor circa 38% uit sociale huur bestaat, kost de daadwerkelijke realisatie veel tijd. Niet alle knelpunten in de bouwfase zijn door de gemeente op te lossen, maar op onderdelen kan wel worden versneld. Door te werken met gestandaardiseerde kaders ontstaat meer duidelijkheid voor initiatiefnemers en kan het vergunningstraject worden verkort. Een belangrijke mogelijkheid is conceptueel bouwen, bijvoorbeeld volgens de Woonstandaard 4.0. Door vooraf te werken met vaste definities, duidelijke rollen en gestandaardiseerde prestatie-eisen wordt het ontwikkelproces overzichtelijker en sneller. Dit beperkt afstemming en herontwerp, maakt planning en levering beter voorspelbaar en kan bijdragen aan lagere bouwkosten. Tegelijkertijd blijft variatie mogelijk op basis van beleidsaccenten en locatiespecifieke eisen. Ook wordt betaalbaarheid vanaf het begin gekoppeld aan woningtype, oppervlakte, aantal kamers en huurprijsklasse. Naast conceptueel bouwen zijn er ook andere versnellingsmogelijkheden. Zie hiervoor de handreiking ‘Vernieuwde versnelde Aanpak’ voor aanvullende inspiratievoorbeelden. Aanbeveling 5. Werk regionaal samen en maak concrete afspraken De huisvestingsopgaven voor arbeidsmigranten en vergunninghouders vragen om een regionale aanpak. Bij arbeidsmigranten speelt dit omdat zij wonen, werken en zich vaak over gemeentegrenzen heen verplaatsen, waardoor lokaal beleid alleen onvoldoende grip biedt op aantallen, kwaliteit en leefbaarheid. Regionale samenwerking helpt voorkomen dat opgaven tussen gemeenten worden afgewenteld en draagt bij aan een evenwichtige spreiding van huisvesting. Dit geldt ook voor vergunninghouders: de gemeente heeft richting het Rijk en de provincie het gesprek gestart over een regionaal systeem waarin vrijkomende sociale 10 huurwoningen beter worden gematcht aan gekoppelde vergunninghouders. Door regionaal afspraken te maken over woningtoewijzing, kwaliteitseisen, locaties en samenwerking met werkgevers en uitzendorganisaties, ontstaat een steviger basis voor passende en leefbare huisvesting voor aandachtsgroepen. Aanbeveling 6. Borg regionale afspraken in lokaal volkshuisvestingsprogramma Borg regionale afspraken in het lokale volkshuisvestingsprogramma. De Wet versterking regie volkshuisvesting versterkt de rol van Rijk, provincies en gemeenten bij het sturen op hoeveel, waar en voor welke doelgroepen woningen worden gebouwd. Het volkshuisvestingsprogramma (welke voor 1 juli 2027 vastgesteld moet zijn) is daarbij het instrument waarin gemeenten hun volkshuisvestelijk beleid concreet uitwerken en verbinden aan de lokale woningbouwopgave, bestaande voorraad en aandachtsgroepen. Voor Pijnacker-Nootdorp betekent dit dat regionale uitgangspunten en afspraken, zoals uit de Woondeal en eventuele regionale afspraken over arbeidsmigranten, lokaal moeten worden vertaald. Binnen het volkshuisvestingsprogramma kan de gemeente deze afspraken concretiseren in samenhang met de omgevingsvisie en het lokale woningbouwbeleid. Daarbij blijft ruimte voor een eigen lokale invulling, bijvoorbeeld door doelgroepen zoals arbeidsmigranten en vergunninghouders te verbinden aan passende locaties, programma’s en uitvoeringsafspraken. Voor een effectieve uitvoering is het vervolgens van belang dat de keuzes uit het volkshuisvestingsprogramma doorwerken in lokale prestatieafspraken tussen gemeente, woningcorporaties, huurdersorganisaties en zorg- en welzijnspartijen. Zo worden regionale afspraken niet alleen beleidsmatig vastgelegd, maar ook vertaald naar uitvoerbare afspraken met lokale partners. Aanbeveling 7. Maak gebruik van regelingen en programma’s vanuit het Rijk Maak actiever gebruik van beschikbare financiële regelingen vanuit het Rijk om extra huisvesting voor arbeidsmigranten en vergunninghouders te realiseren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen (STF) en de Regeling huisvesting aandachtsgroepen (RHA). Deze regelingen kunnen de gemeente helpen om tijdelijke of permanente woonoplossingen sneller mogelijk te maken en financiële drempels bij de realisatie te verlagen. Benut daarnaast beschikbare landelijke expertise bij het uitwerken en realiseren van huisvestingsoplossingen voor arbeidsmigranten, vergunninghouders en andere aandachtsgroepen. Expertteams kunnen ondersteuning bieden bij bijvoorbeeld flexwonen, gebiedsontwikkeling, transformatie van vastgoed of het opstellen van het volkshuisvestingsprogramma. Daarmee hoeft de gemeente niet alle kennis zelf te organiseren en kan zij gebruikmaken van bestaande ervaring bij vergelijkbare opgaven in andere gemeenten. 11 4. Bestuurlijke reactie Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van het Rekenkameronderzoek Doelgroepen Woonbeleid en de Bestuurlijke Nota met bevindingen en aanbevelingen. In het onderzoek staan de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het doelgroepenbeleid van de gemeente Pijnacker-Nootdorp voor arbeidsmigranten en vergunninghouders centraal. Wij maken graag van de gelegenheid gebruik om op de conclusies en aanbevelingen te reageren. Reactie hoofdconclusie Het college deelt de conclusie dat de realisatie voor de huisvesting van vergunninghouders achterblijft. Daarom is recent de versnellingsaanpak huisvesting statushouders vastgesteld. Daarin beschrijven wij de manier waarop we de achterstand op de taakstelling op de korte termijn aanpakken en ook structureel gaan oplossen. Het college herkent zich niet volledig in de analyse over het beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten. In de hoofdconclusie wordt gesteld dat de gemeente haar beleidsdoelen niet haalt, onder meer omdat onvoldoende passende huisvesting beschikbaar is. Naar het oordeel van het college doet deze conclusie onvoldoende recht aan de aard en reikwijdte van het door de gemeenteraad vastgestelde beleid. De gemeenteraad heeft geen kwantitatieve realisatiedoelstelling vastgesteld, maar bewust gekozen voor een kaderstellende en faciliterende rol van de gemeente. In de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten heeft de gemeenteraad bewust gekozen voor een kaderstellende en faciliterende gemeentelijke rol. De regels zijn bedoeld om initiatiefnemers in een vroeg stadium duidelijkheid te geven over de voorwaarden waaronder de gemeente medewerking kan verlenen. Het initiatief voor het vinden van een geschikte locatie en het ontwikkelen en exploiteren van huisvesting ligt bij marktpartijen. De gemeente stelt daarbij voorwaarden aan onder meer de locatie, ruimtelijke inpassing, woonkwaliteit, beheer en leefbaarheid. Zo is huisvesting op bedrijventerreinen uitgesloten en is huisvesting in of aan de randen van duurzame glastuinbouwgebieden alleen mogelijk wanneer deze de bedrijfsvoering, ontwikkeling en herstructurering van de glastuinbouw niet belemmert. Dat in de afgelopen drie jaar geen nieuwe huisvestingslocatie is gerealiseerd, is op zichzelf onvoldoende om te concluderen dat de beleidsdoelen niet zijn gehaald of dat het beleid niet effectief is. De gemeente heeft namelijk geen kwantitatieve realisatiedoelstelling vastgesteld en is voor de realisatie afhankelijk van passende initiatieven vanuit de markt. Daarbij sluit de afbakening in het onderzoek niet volledig aan op de doelgroep van de gemeentelijke beleidsnota. De beleidsnota richt zich bij nieuwe huisvestingslocaties primair op tijdelijk verblijvende arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de glastuinbouw binnen onze gemeente. Arbeidsmigranten die zich hier permanent vestigen, zijn aangewezen op de reguliere woningmarkt. Het onderzoek betrekt ook werknemers uit onder meer zakelijke dienstverlening en ICT bij de analyse. Deze sectoren vallen niet onder de primaire doelgroep waarop de beleidsnota voor nieuwe huisvestingslocaties is gericht. Zonder nadere afbakening is niet duidelijk in hoeverre deze werknemers overeenkomen met de doelgroep van het gemeentelijke huisvestingsbeleid. De uitkomsten kunnen daarom niet zonder meer volledig aan de effectiviteit van deze beleidsnota worden toegerekend. Dit college is voornemens de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten te herzien. Met deze herziening willen wij initiatiefnemers vooraf meer duidelijkheid en zekerheid bieden over de voorwaarden waaronder een initiatief kans van slagen heeft. Tegelijkertijd moeten omwonenden kunnen rekenen op heldere waarborgen voor de leefbaarheid. Daarmee willen wij de voorwaarden creëren waarbinnen meer passende, in beginsel kleinschalige initiatieven van de grond kunnen komen. 12 Aanbeveling 1. Maak van de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten een kader met een meer stimulerende en faciliterende functie en verruim de ruimte in de uitvoering. Het college adviseert de raad deze aanbeveling gedeeltelijk over te nemen. Het college heeft het voornemen om de faciliterende werking van de beleidsnota te versterken en de nota daarom te herzien. Deze herziening moet naar het idee van het college leiden tot een duidelijker en beter uitvoerbaar kader, waarmee initiatiefnemers eerder duidelijkheid krijgen en haalbare initiatieven beter kunnen worden begeleid. Tegelijkertijd blijven heldere grenzen nodig ten aanzien van schaal, situering, leefbaarheid en de effecten op de omgeving. De verantwoordelijkheidsverdeling verandert hiermee niet. De gemeente stelt kaders, wijst initiatiefnemers de weg en beoordeelt concrete voorstellen. Het initiatief voor het vinden van locaties en het ontwikkelen en exploiteren van huisvesting blijft aan marktpartijen. De door de Rekenkamer genoemde mogelijkheden worden vanuit deze rol bij de herziening betrokken. U benoemt vier concrete mogelijkheden om de beleidsnota te verruimen. Ook deze worden meegenomen in de herziening. Wel plaatsen we hieronder een aantal kanttekeningen bij deze mogelijkheden. Mogelijkheid 1: Verbreed de beleidsmatige focus van uitsluitend de glastuinbouw naar andere sectoren met arbeidsmigranten, zoals logistiek, groothandel, zakelijke dienstverlening en zorg. De noodzaak voor een verbreding van de beleidsmatige focus naar andere sectoren is tot nu toe nog niet naar voren gekomen in de praktijk. Bij de herziening wordt dit punt meegenomen. Hiervoor gaan we in overleg met ondernemers en relevante brancheorganisaties. Mogelijkheid 2: Sta ook kleinschaligere en gefaseerde huisvestingsontwikkelingen toe om de uitvoerbaarheid van projecten te vergroten. Er is op dit moment geen minimumaantal plekken verbonden aan een nieuwe locatie. Kleinschalige huisvesting is nu ook al toegestaan, als het de ontwikkeling van de omliggende glastuinbouwbedrijven niet belemmert en als dit aansluit op de ruimtelijke, economische, milieukundige en sociale kenmerken van de locatie en de omgeving daarvan. Mogelijkheid 3: Onderzoek de mogelijkheden voor herziening van de normen voor de voorzieningen en differentieer deze waar mogelijk om meer flexibiliteit en hogere realisatiecapaciteit te creëren. Het college betrekt de mogelijkheden en meerwaarde van differentiatie van de voorzieningennormen bij de herziening van de beleidsnota. Mogelijkheid 4: Pas het beleid aan zodat ook langdurig verblijf expliciet wordt meegenomen in het huisvestingsbeleid. Arbeidsmigranten die hier permanent gaan wonen, worden meegenomen in het migratiesaldo van de verschillende bevolkingsprognoses. Deze prognoses vormen de onderbouwing voor onze woningbouwprogrammering. Langdurig verblijf zit daarom al in onze programmering. Aanbeveling 2 Bevorder een accurate inschrijving van arbeidsmigranten door het inschrijfproces op een laagdrempelige en toegankelijke manier te faciliteren. Het college adviseert de raad deze aanbeveling gedeeltelijk over te nemen. Het doel en een belangrijk deel van de voorgestelde werkwijze zijn al onderdeel van het gemeentelijke beleid. De gemeente stimuleert inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) en informeert arbeidsmigranten bij inschrijving al over hun rechten en plichten. Ten aanzien van de samenwerking met huisvesters en uitzendbureaus over de juiste registraties in de BRP en de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) erkennen wij dat deze nog kan worden verbeterd. 13 Daarbij geldt als kanttekening dat, hoewel een beter inzicht in het aantal arbeidsmigranten wenselijk is, een volledig en actueel beeld niet uitsluitend door aanvullende gemeentelijke inzet kan worden gerealiseerd. Dit vanwege de inrichting van de BRP en RNI en de afhankelijkheid van arbeidsmigranten, werkgevers en huisvesters. Bij de herziening van de beleidsnota bezien wij of binnen de bestaande gemeentelijke rol gerichte en uitvoerbare verbeteringen mogelijk zijn. De door de Rekenkamer genoemde inzet van een afzonderlijk meertalig loket of mobiel team nemen wij ook niet op voorhand over, vanwege de benodigde capaciteit en de niet aangetoonde meerwaarde. Aanbeveling 3 Verbeter registratie en benut gegevens voor zowel beleid als financiering. Het college adviseert de raad deze aanbeveling niet over te nemen. Voor zover de aanbeveling toeziet op het verbeteren van de registratie, verwijzen wij naar onze reactie op aanbeveling 2. De daarvoor benodigde aanvullende inzet is arbeidsintensief en legt een onevenredig beslag op de schaarse ambtelijke capaciteit. De beschikbare gegevens worden al benut voor beleidsvorming. Waar dit relevant en mogelijk is, worden zij ook betrokken bij de financiële onderbouwing van onze opgaven. Op dit onderdeel sluit de aanbeveling aan bij de bestaande werkwijze en geeft zij geen aanleiding tot aanvullende maatregelen. Bij de herziening betrekken we hoe bestaande informatie nog beter kan worden gebruikt. Aanbeveling 4 Versnel de bouw van betaalbare huisvesting. Het college adviseert de raad deze aanbeveling niet over te nemen. De gemeente zet binnen haar rol al in op de realisatie van betaalbare woningbouw. Daarnaast verplicht de Wet versterking regie volkshuisvesting gemeenten om de volkshuisvestelijke opgaven en de inzet voor onder meer betaalbare woningbouw uit te werken in een volkshuisvestingsprogramma. De gemeentelijke inzet wordt in dat kader nog nader geconcretiseerd. De specifieke instrumenten die de Rekenkamer noemt, lopen vooruit op de inhoudelijke keuzes die bij de vaststelling van dat programma nog moeten worden gemaakt. Aanbeveling 5 Werk regionaal samen en maak concrete afspraken. Het college adviseert de raad de aanbeveling niet over te nemen. De wet verlangt regionale afstemming over de volkshuisvestelijke opgaven. De doelstelling en de voorgestelde acties maken al onderdeel uit van het bestaande beleid en worden uitgevoerd. Het college ziet de aanbeveling daarom als ondersteuning van de ingezette koers, maar niet als aanleiding voor aanvullende maatregelen. Aanbeveling 6 Borg regionale afspraken in lokaal volkshuisvestingsprogramma. Het college adviseert de raad de aanbeveling niet over te nemen. De Wet versterking regie volkshuisvesting verplicht gemeenten om een volkshuisvestingsprogramma op te stellen en daarbij de lokale en regionale volkshuisvestelijke opgaven in samenhang te bezien. De gemeente geeft bij het opstellen van dit programma uitvoering aan deze wettelijke verplichting. Vooruitlopend daarop kan niet worden toegezegd dat iedere regionale afspraak zonder nadere lokale afweging in het programma wordt opgenomen. Aanbeveling 7 Maak gebruik van regelingen en programma’s vanuit het Rijk. 14 Het college adviseert de raad de aanbeveling niet over te nemen. De afgelopen periode zijn meerdere provinciale en rijkssubsidies verkregen. De voorgestelde acties maken al onderdeel uit van de huidige werkwijze. Het college ziet de aanbeveling daarom als ondersteuning van de ingezette koers, maar niet als aanleiding voor aanvullende acties. Wij gaan ervan uit u zo voldoende te hebben geïnformeerd en kijken uit naar het gesprek met de rekenkamer en de gemeenteraad over de conclusies, aanbevelingen en voorgestelde vervolgstappen. 15 5. Nawoord Op 10 september 2026 ontving de rekenkamer de bestuurlijke reactie op het rapport Doelgroepen woonbeleid. De rekenkamer dankt het college voor de uitvoerige reactie. Naar aanleiding van deze reactie geeft de rekenkamer de raad enkele aandachtspunten mee voor de verdere behandeling van het rapport. Aandachtspunt hoofdconclusie en aanbeveling 1: Faciliterende rol gemeente In de hoofdconclusie staat dat de gemeente de eigen beleidsdoelen voor de huisvesting van arbeidsmigranten en vergunninghouders niet haalt. Naar aanleiding van de collegereactie wil de rekenkamer deze conclusie verder toelichten. Zoals te lezen is in de nota van bevindingen is het vertrekpunt van het onderzoek van de rekenkamer de ‘Woonvisie Pijnacker-Nootdorp 2020- 2030’. In deze woonvisie stelt de gemeente zich tot doel om in 2030 ‘passende huisvesting voor arbeidsmigranten te hebben’. De gemeente kiest vervolgens voor een faciliterende rol, waarbij het vervolgens aan initiatiefnemers is om woonlocaties te realiseren. De rekenkamer erkent dat de gemeente bewust kiest voor een faciliterende rol bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Tegelijkertijd blijkt uit het onderzoek dat deze rol tot nu toe niet heeft geleid tot de realisatie van passende huisvesting. Daarmee constateert de rekenkamer een spanning tussen de ambitie uit de woonvisie en de middelen die de gemeente inzet om die ambitie te bereiken. De raad staat daarom voor een politieke keuze: de ambitie aanpassen aan de gekozen rol, of de inzet versterken zodat de ambitie beter haalbaar wordt. Aandachtspunt aanbeveling 1: Focus op glastuinbouw Het college stelt in de bestuurlijke reactie dat de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten zich bij nieuwe huisvestingslocaties primair richt op tijdelijk verblijvende arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de glastuinbouw. De rekenkamer wijst de raad erop dat de afbakening tot arbeidsmigranten werkzaam in glastuinbouw niet in de woonvisie staat. Daarnaast zijn arbeidsmigranten een aandachtsgroep in het nieuwe volkshuisvestingsprogramma dat de gemeente in 2027 moet opstellen. Voor dat programma is van belang dat uit het onderzoek blijkt dat slechts een beperkt deel van de arbeidsmigranten in Pijnacker-Nootdorp werkzaam is in de glastuinbouw. Aandachtspunt aanbevelingen 2 en 3: Belang registratie De rekenkamer wijst de raad op het belang van het verbeteren van de registratie van arbeidsmigranten. De huidige gebrekkige registratie beperkt de raad in het nemen van goed onderbouwde besluiten en het uitvoeren van haar controlerende taak. Met de inwerkingtreding van de Wet regie volkshuisvesting is het bovendien een gemeentelijke taak om de woonbehoeften en woonopgaven van de mensen uit aandachtsgroepen, waaronder vergunninghouders en arbeidsmigranten, in kaart te brengen. Ook als een volledig beeld niet haalbaar is, blijft verbetering van de registratie daarom noodzakelijk. Aandachtspunt aanbeveling 6: Grip op regionale afspraken De rekenkamer adviseert de raad in aanbeveling 6 om regionale afspraken te borgen in het lokale volkshuisvestingsprogramma. Daarmee houdt de raad beter grip op afspraken die in regionaal verband worden gemaakt. Bij de besluitvorming over het volkshuisvestingsprogramma kan de raad vervolgens expliciet afwegen welke regionale afspraken passen bij de lokale koers van de gemeente. 16 Nota van bevindingen 17 Rekenkameronderzoek wonen Rekenkameronderzoek woonbeleid gemeente Pijnacker Nootdorp. Doelgroepen: arbeidsmigranten en vergunninghouders 16 juni 2026 18 1. Inleiding 19 1.1. Uw situatie en vragen De woningmarkt staat onder druk, ook in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Naast regulier woningzoekenden, kunnen bepaalde doelgroepen onvoldoende een thuis vinden in de gemeente. Vooral de huisvesting van vergunninghouders (ook wel statushouders genoemd) en arbeidsmigranten vormt een grote uitdaging. Zo loopt de gemeente achter op de taakstelling voor huisvesting van vergunninghouders, waardoor de gemeente te maken heeft met interbestuurlijk toezicht (dat is toezicht vanuit de provincie op de uitvoering van de taakstelling). Daarnaast is de huisvesting van arbeidsmigranten een belangrijk thema, mede vanwege de positie van Pijnacker- Nootdorp als derde grootste glastuinbouwgemeente van Nederland. Ondanks de toenemende automatisering en robotisering wordt een groot deel van het werk in de glastuinbouw nog altijd uitgevoerd door arbeidsmigranten. De verwachting is dat dit ook in de toekomst zo blijft. Daardoor blijft de behoefte aan passende huisvesting voor deze groep groot. Door het opstellen van beleidskaders zoals de ‘woonvisie 2020-2030’ (juni 2020), de ‘beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten’ (2021) en de ‘nota woningvoorraad’ (inclusief actualisatie in 2025), geeft de gemeente richting aan het lokale woonbeleid. De rekenkamer Pijnacker-Nootdorp wil met dit onderzoek inzicht krijgen in de werking van dit beleid: in hoeverre dragen gekozen ambities, maatregelen en samenwerkingsvormen bij aan het oplossen van de lokale woonopgaven? Hierbij staat de doeltreffendheid van het gevoerde beleid centraal, naast de vraag of de uitvoering van het beleid efficiënt is (doelmatigheid) en of het beleid voldoet aan wet- en regelgeving (rechtmatigheid). Zo ontstaat een scherp beeld van wat werkt, waar knelpunten zitten en waar kansen liggen voor verbetering. 1.2. Onze aanpak De rekenkamer heeft voor dit onderzoek de volgende hoofdvraag geformuleerd: In hoeverre is het gemeentelijk beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten en vergunninghouders effectief en in hoeverre draagt samenwerking met externe partners bij aan het behalen van de doelen? Daarbij zijn acht deelvragen geformuleerd: 1. Welke beleidsdoelen heeft de gemeente voor de huisvesting van arbeidsmigranten en vergunninghouders? 2. Hoe zijn de beleidsdoelen onderbouwd en welke criteria zijn daarbij gebruikt? 3. Hoe zijn deze doelstellingen vertaald in concrete maatregelen en uitvoeringsprogramma’s? 4. In hoeverre zijn deze maatregelen ingezet zoals in het beleid is beoogd? 5. In hoeverre zijn de maatregelen van de gemeente effectief? 6. Met welke externe partijen werkt de gemeente samen voor de twee doelgroepen en hoe is deze samenwerking georganiseerd? 7. In hoeverre passen de afspraken die de gemeente maakt met samenwerkingspartners bij de beleidsdoelen? 8. In hoeverre voeren de gemeente en haar samenwerkingspartners de afspraken uit, en hoe ziet de gemeente hierop toe? Om de onderzoeksvragen te beantwoorden is een combinatie van documentanalyse en diepte- interviews uitgevoerd. In de eerste fase van het onderzoek is het gemeentelijk beleid systematisch geanalyseerd, waaronder de woonvisie 2020-2030, de beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten, prestatieafspraken (opgesteld door de huurdersverenigingen, de woningcorporaties en de gemeente), raadsstukken, amendementen en andere relevante beleidsnotities zoals bijvoorbeeld de versnellingsaanpak huisvesting vergunninghouders1. 1 Zie voor een volledig overzicht van de geraadpleegde bronnen Bijlage B. 20 Vervolgens heeft een rondetafelgesprek met de gemeenteraad plaatsgevonden. Tijdens dit gesprek zijn de voorlopige resultaten besproken, met als doel inzicht te verkrijgen in de achterliggende redenen waarom en op welke wijze bepaalde ambities wel of niet zijn opgenomen in het doelgroepenbeleid, inclusief de bijbehorende dilemma’s, effecten en neveneffecten. Daarnaast hebben raadsleden de door hen vastgestelde ambities nader toegelicht en voorzien van onderliggende motieven. In de tweede fase zijn diepte-interviews gehouden met betrokkenen binnen en buiten de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Hierbij is gesproken met meerdere ambtelijke en bestuurlijke vertegenwoordigers van de gemeente Pijnacker-Nootdorp, woningcorporaties Staedion en Rondom Wonen, de provincie Zuid-Holland, Glastuinbouw Nederland en relevante marktpartijen (zoals de initiatiefnemer van Berg Roses). Deze gesprekken hadden tot doel de beleidsdoelen verder te duiden, praktijkervaringen op te halen en de resultaten van het beleid te valideren met lokale kennis. Hoewel ook geprobeerd is gesprekken te voeren met partijen uit de distributie- en uitzendbranche, heeft dit niet tot concrete gesprekken geleid. 1.3. Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat de belangrijkste bevindingen over de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het doelgroepenbeleid voor arbeidsmigranten in de gemeente Pijnacker- Nootdorp. Hoofdstuk 3 gaat in op de belangrijkste bevindingen met betrekking tot het doelgroepenbeleid voor vergunninghouders. In bijlage A is een analyse van de woningvoorraad opgenomen en bijlage B bevat de geraadpleegde bronnen. Dit onderzoek maakt gebruik van verschillende databronnen. Voor analyses op basis van CBS Microdata zijn gegevens, conform de privacyrichtlijnen van het CBS, afgerond op vijftallen. Waarnemingen kleiner dan tien worden daarbij niet weergegeven. Wanneer gebruik is gemaakt van andere databronnen, zoals gegevens van de gemeente zelf of van woningcorporaties, zijn gegevens (indien mogelijk) niet afgerond weergegeven, om de feitelijke situatie zo nauwkeurig mogelijk te benaderen. 21 2. Arbeidsmigranten 22 In de eerste paragraaf van dit hoofdstuk evalueren wij welke beleidsdoelen de gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft voor de huisvesting van arbeidsmigranten, hoe deze beleidsdoelen zijn onderbouwd en welke criteria daarbij zijn gebruikt (deelvraag 1 en 2). De tweede paragraaf beschrijft hoe deze doelstellingen zijn vertaald in concrete maatregelen en uitvoeringsprogramma’s (deelvraag 2). In de derde paragraaf beschrijven wij vervolgens de resultaten van het woonbeleid. Deze paragraaf behandelt in hoeverre de maatregelen zijn ingezet zoals het beleid beoogt, in hoeverre de maatregelen effectief zijn, met welke externe partijen de gemeente samenwerkt en hoe zij deze samenwerking organiseert (deelvraag 4 t/m 8). 2.1. Doel woonbeleid huisvesting arbeidsmigranten Doel woonvisie: passende huisvesting voor arbeidsmigranten Op 25 juni 2020 heeft de gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp de ‘Woonvisie Pijnacker-Nootdorp 2020-2030’ vastgesteld. De woonvisie beschrijft aan de hand van vier pijlers hoe de gemeente de kwaliteit van wonen wil behouden en versterken. De vierde pijler, ‘Een thuis voor alle doelgroepen’, besteed aandacht aan doelgroepen die binnen de gemeente (nog) onvoldoende een thuis kunnen vinden. Arbeidsmigranten zijn één van deze doelgroepen. Er werken in de gemeente Pijnacker-Nootdorp veel arbeidsmigranten. Deels in de glastuinbouw, en deels in andere sectoren zoals transport en de bouw. Het merendeel van de arbeidsmigranten woont op dit moment in goedkope woningen in of rond de grote steden Den Haag en Rotterdam. Met name vanuit de glastuinbouw zijn signalen ontvangen over problemen met de huisvesting van arbeidsmigranten. Op basis van die signalen heeft de gemeente een onderzoek uitgevoerd onder de ondernemers in de glastuinbouw (2018). Hieruit blijkt dat 80% van de ondernemers problemen ervaart met de huisvesting van hun werknemers. Arbeidsmigranten zijn daarmee op het gebied van wonen en welzijn kwetsbaar. Daarom heeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp als doel: “passende huisvesting voor arbeidsmigranten”. Daarvoor moet de gemeente flink aan de slag. De gemeente kenmerkt zich namelijk door grote en relatief dure woningen, die doorgaans niet bereikbaar zijn voor arbeidsmigranten. Zo is 75% van de woningen groter dan 100 m2 en was de gemiddelde verkooprijs in 2019 bijna € 460.000. De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft als doel om initiatieven uit de markt rondom de huisvesting van arbeidsmigranten te faciliteren. De ambitie van de gemeente is om te zorgen voor voldoende woningen in een aantrekkelijke woonomgeving. Tegelijkertijd wilt de gemeente ook ruimte geven aan bedrijven. Woningen staan daarmee op gespannen voet. Daarbij komt dat de gemeente wil borgen dat de huisvesting van een goede kwaliteit is. Met de Woonvisie zet de gemeente Pijnacker-Nootdorp in op: • Het controleren van de bestaande en nieuwe huisvesting van arbeidsmigranten binnen de gemeente op kwaliteits- en veiligheidseisen en deze toetsen aan wetgeving; • Het opstellen van een kaderstellende beleidsnotitie, waarmee duidelijk wordt wat de voorwaarden zijn voor de omgeving en marktpartijen. Dit document wordt regionaal en provinciaal afgestemd; • Het toetsen van nieuwe initiatieven op basis van de kaderstellende beleidsnotitie. Doel economische visie: passende oplossingen voor de huisvesting van arbeidsmigranten Ook in de economische visie 2020-2025, vastgesteld in 2020, heeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp ambities opgenomen op het gebied van arbeidsmigranten. De gemeente zet in de economische visie in op het versterken van de economische structuur. Groei van werkgelegenheid is voor deze structuur een uitdaging, omdat werkgelegenheidsgroei gekoppeld is aan woon-gerelateerde bedrijvigheid. Daarom is in de economische visie is als doel opgenomen dat er: “in samenwerking 23 met ondernemers in lokaal en regionaal verband gezocht wordt naar passende oplossingen voor de huisvesting van arbeidsmigranten”. Het initiatief ligt hier bij de marktpartijen. De gemeente neemt vooral een faciliterende rol aan. Dit betekent niet dat alle initiatieven ondersteund worden. De ambitie van de gemeente is om te zorgen voor woningen van hoge kwaliteit in een aantrekkelijke woonomgeving. Er zijn daarom een aantal criteria waar een mogelijke locatie aan moet voldoen: • Huisvesting in bestaande bouw moet voldoen aan de bestaande regelgeving zoals de Huisvestingsverordening en het Bbl (voorheen bouwbesluit). • De huisvesting van meerdere arbeidsmigranten in tijdelijke woningen/complexen moet voldoen aan de aan de voorwaarden van de Stichting Normering Flexwonen (SNF). 2.2. Acties woonbeleid huisvesting arbeidsmigranten De gemeente Pijnacker-Nootdorp geeft op verschillende manieren invulling aan het doel ‘passende huisvesting arbeidsmigranten’. Hieronder zetten we de acties die de gemeente de afgelopen jaren heeft uitgevoerd op een rij. Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten Pijnacker-Nootdorp De gemeenteraad heeft op 30 juni 2022 de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten Pijnacker- Nootdorp vastgesteld. Nieuwe initiatieven worden aan deze nota getoetst. Daarnaast biedt de nota initiatiefnemers in een vroeg stadium richting bij het zoeken naar geschikte locaties die aan de gestelde voorwaarden (kunnen) voldoen. Hiermee beschikt de gemeente over een helder, bestuurlijk vastgesteld kader voor initiatiefnemers, ondernemers, arbeidsmigranten, inwoners, buurgemeenten en de provincie Zuid-Holland. Met deze Beleidsnota wil de gemeente zorgen voor goede, veilige en passende huisvesting voor arbeidsmigranten, met name voor degenen die tijdelijk werkzaam zijn in de glastuinbouw. Arbeidsmigranten zijn van groot belang voor de lokale economie, terwijl geschikte huisvesting schaars is en de woningmarkt al onder druk staat. De nota biedt daarom een kader om huisvesting mogelijk te maken zonder het woon- en leefklimaat aan te tasten. De focus ligt op nieuwbouw en het hergebruik van leegstaand vastgoed voor short- en mid-stay. De Beleidsnota bestaat uit zes thema’s. Per thema benoemt de Beleidsnota de volgende ambities: • Thema 1: Ruimtelijke doelstellingen en randvoorwaarden. Passende woningen voor arbeidsmigranten, een balans tussen verschillende ruimtevragers, beschermen van goedkope en middeldure woningen in de kernen en het op peil houden van het woon- en leefklimaat. • Thema 2: Ontwikkeling en exploitatie van huisvesting. Goede huisvesting voor een redelijke huurprijs en het voorkomen te grote afhankelijkheid van de werkgever voor de huisvesting. • Thema 3: Doelgroep en registratie. Huisvesting van arbeidsmigranten die werkzaam zijn binnen de gemeente. Goed overzicht van de arbeidsmigranten woonachtig in de gemeente. • Thema 4: Woonkwaliteit. Kwalitatief goede huisvesting en het behoud van kwalitatief goede huisvesting. • Thema 5: Verhuurderschap, beheer en leefbaarheid. Prettig en veilig wonen in leefbare wijken in de gehele gemeente. • Thema 6: Van vooroverleg tot realisatie. Duidelijk proces voor initiatiefnemers en vroegtijdige betrokkenheid van en communicatie met omwonenden. Amendementen Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten Op 23 december 2021 is via een amendement een extra beslispunt aan het besluit toegevoegd. Hierin is vastgelegd dat, ter waarborging van de privacy, in principe één persoon per kamer wordt 24 gehuisvest. Voor partners geldt een maximum van twee personen per kamer. Op deze manier krijgen bewoners de mogelijkheid zich terug te trekken. Aanleiding hiervoor was dat in de oorspronkelijke Beleidsnota werd voorgesteld om maximaal twee personen per kamer toe te staan. Dit zou echter kunnen betekenen dat een kamer gedeeld moet worden met een onbekende. Gezien de relatief korte verblijfsduur van arbeidsmigranten is het bovendien mogelijk dat iemand in korte tijd met meerdere verschillende personen een kamer deelt. Daarmee werd de privacy van arbeidsmigranten onvoldoende gewaarborgd. Tevens is op 23 december 2021 via een amendement een tweede wijziging doorgevoerd. Hierin is aan het besluit toegevoegd dat de huurovereenkomst in principe wordt gescheiden van het arbeidscontract. Ook zijn commerciële bedrijven niet tegelijkertijd werkgever en huisbaas van arbeidsmigranten. Uitzonderingen hierop zijn alleen onder strikte voorwaarden mogelijk. Aanleiding voor dit amendement was dat in de oorspronkelijke Beleidsnota werd gesteld dat huurovereenkomsten en arbeidscontracten ‘indien mogelijk’ gescheiden worden. Hieruit werd de intentie van het artikel onvoldoende duidelijk, te weten de kans op uitbreiding dan wel slechte woon- en/of leefomstandigheden door een te grote afhankelijkheidsrelatie te minimaliseren. Volgens de gemeente Pijnacker-Nootdorp is dit niet alleen belangrijk omdat zij willen dat ook arbeidsmigranten zich prettig voelen in de gemeente, maar ook met oog op bestrijding van ondermijning in onze gemeente. Aangezien de gemeente niet de wettelijke instrumenten heeft om de genoemde rolscheiding tussen huisbaas en werkgever af te dwingen, zullen ongewenste situaties op dit vlak op andere wijzen actief tegengegaan moeten worden. Ten slotte is op 30 juni 2022 via een amendement een derde wijziging doorgevoerd. De gemeenteraad heeft daarbij besloten om geen gebouwen meer in te zetten voor meerdere doelgroepen (zoals studenten, spoedzoekers en uitstromers uit het sociaal domein). In plaats daarvan richt de Beleidsnota zich voortaan uitsluitend op de huisvesting van arbeidsmigranten. De gemeente kijkt hierbij naar nieuw te ontwikkelen woningen, eventueel leegstaande panden met een voormalige commerciële of maatschappelijke functie, nieuw te realiseren woonunits bij glastuinbouwbedrijven en bedrijfswoningen (van de bedrijfseigenaar). Daarnaast heeft het amendement ervoor gezorgd dat duurzaamheid nadrukkelijker is verankerd in de nota, door hier expliciet meer aandacht aan te besteden. Beleidsnota Woningvoorraad Pijnacker-Nootdorp De Beleidsnota Woningvoorraad Pijnacker-Nootdorp, vastgesteld op 20 oktober 2022, richt zich op de bestaande woningvoorraad. De Beleidsnota streeft naar een balans tussen het faciliteren van huisvesting voor arbeidsmigranten en het beschermen van de lokale woningvoorraad en het woon- en leefklimaat. Verblijf van arbeidsmigranten in verkamerde woningen is vergunningplichtig, waarbij de gemeente borgt dat schaarse woningsegmenten (sociale huur, appartementen en betaalbare koopwoningen) niet uit de voorraad verdwijnen. Een maximaal aantal bewoners, minimale gebruiksoppervlakte en afstand tot andere verkamerde woningen worden gehanteerd om fysieke en algemene leefbaarheid te waarborgen. Daarnaast zijn verhuurders verplicht te zorgen voor registratie van bewoners, naleving van huis- en leefregels, en een aanspreekpunt voor bewoners en omwonenden, zodat goed verhuurderschap en handhaafbare leefomstandigheden gegarandeerd zijn. Tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten die niet ingeschreven zijn in de gemeente valt onder de regels voor toeristische of tijdelijke verhuur, waarvoor eveneens vergunningen vereist zijn. Huisvestingsvergunning Pijnacker-Nootdorp 2023 In oktober 2025 is de vierde herziening van de Huisvestingsverordening Pijnacker-Nootdorp vastgesteld. In de gemeente Pijnacker-Nootdorp is voor het onttrekken, samenvoegen, omzetten, vormen of splitsen van woonruimte een vergunning van burgemeester en wethouders nodig. Aanvragen moeten worden ingediend met uitgebreide gegevens over de huidige en beoogde situatie. De gemeente kan vergunningen verlenen onder voorwaarden zoals een beperkte 25 geldingsduur, eisen voor leefbaarheid, brandveiligheid, goed verhuurderschap en eenmalige tijdelijke onttrekkingen. Voor schaarse segmenten (sociale huur, appartementen en betaalbare koop) worden aanvragen standaard geweigerd, met uitzondering voor bezit van woningcorporaties. Specifiek geldt dat voor het kadastraal splitsen van woningen een splitsingsvergunning nodig is. De aanvraag moet worden ingediend via een gemeentelijk formulier en bevat o.a. gegevens over eigenaar, adres, bestaande situatie (huur/koopprijs, kamers, oppervlakte, woonlaag, onderhoudsstaat) en een splitsingsplan. De vergunning kan worden verleend met voorwaarden, zoals een beperkte geldingsduur bij tijdelijke behoefte. Weigering is mogelijk wanneer splitsing het behoud van de woonruimtevoorraad schaadt, onvoldoende leefbaarheid garandeert, strijdig is met het omgevingsplan of wanneer de staat of indeling van het gebouw splitsing niet toelaat. 2.3. Resultaten woonbeleid huisvesting arbeidsmigranten De gemeente heeft de afgelopen jaren bovenstaande acties uitgevoerd. Hieronder gaan we in op de behaalde resultaten van deze acties. Dit doen we aan de hand van de zes thema’s uit de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten Pijnacker-Nootdorp. Doel thema 1: Ruimtelijke doelstellingen en randvoorwaarden De gemeente Pijnacker-Nootdorp zoekt naar passende woningen voor arbeidsmigranten. Dit doet de gemeente voor zowel short- als mid stay arbeidsmigranten. Daarnaast zoekt de gemeente naar een balans tussen verschillende ruimtevragers. De gemeente kijkt hierbij naar nieuw te ontwikkelen woningen, eventueel leegstaande panden met een voormalige commerciële of maatschappelijke functie en nieuw te realiseren woonunits bij glastuinbouwbedrijven en bedrijfswoningen. Wetende dat er een blijvende behoefte is aan bedrijventerreinen, ziet de gemeente geen mogelijkheden om daar huisvesting te realiseren. Dit zou te veel ten koste gaan van de beschikbare ruimte daar. De gemeente ziet wel mogelijkheden binnen de (randen van de) glastuinbouw, mits deze de herstructurering van bedrijventerreinen2 niet in de weg zit. Ook wil de gemeente de goedkope en middeldure woningen in de kernen beschermen. Dit deel van de woningvoorraad is schaars en wilt de gemeente behouden voor starters, jonge gezinnen en ouderen. Deze woningen ziet de gemeente daarom niet als optie voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Tot slot zet de gemeente in op het op peil houden van het woon- en leefklimaat. Aldus de gemeente kan omzetten van woningen naar onzelfstandige woonruimte (verkameren) het woongenot negatief beïnvloeden. Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten schept duidelijkheid over de randvoorwaarden De Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten schept duidelijkheid over de randvoorwaarden. Op basis van de Beleidsnota is er duidelijkheid voor initiatiefnemers over voorwaarden waaronder arbeidsmigranten kunnen wonen en werken in de gemeente. Hiermee legt de Beleidsnota de basis voor een samenhangende en duurzame aanpak, en geeft de Beleidsnota daarmee invulling aan de opgave. Dit is noodzakelijk om de voordelen van arbeidsmigratie te benutten, misstanden te voorkomen en structurele oplossingen te realiseren die zowel economisch als sociaal duurzaam zijn. Lang niet alle gemeenten in de provincie Zuid-Holland hebben überhaupt een beleidsnota voor de huisvesting van arbeidsmigranten. In deze gemeenten worden veel aanvragen afgewezen of vertragen deze, doordat een helder toetsingskader ontbreekt. Dit leidt tot onzekerheid bij 2 Met de inzet van herstructurering op bedrijventerreinen streeft de gemeente naar een toename van werkgelegenheid binnen deze gebieden en een efficiënter gebruik van de beschikbare ruimte. In glastuinbouwgebieden is de herstructurering gericht op het verbeteren van de ruimtelijke en functionele kwaliteit, waarbij vrijkomende locaties eventueel kunnen worden benut voor andere functies. Uitbreiding van bedrijventerreinen is daarbij niet aan de orde. 26 initiatiefnemers en belemmert de realisatie van passende huisvesting. Bovendien zorgt dit voor een waterbedeffect in de provincie, waardoor de slechte omstandigheden waarin arbeidsmigranten verkeren zich kunnen verplaatsen naar gemeenten met geen of minder (streng) beleid op dit gebied. Één initiatief aangekondigd; voldoet voorlopig aan de randvoorwaarden Beleidsnota In de Rapportage midterm review Uitvoeringsagenda 2022-2026 (stand van zaken mei 2024) geeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp aan in gesprek te zijn met diverse initiatiefnemers die interesse hebben in het realiseren van huisvesting van arbeidsmigranten. Het gaat om locaties in Nootdorp, Pijnacker en Delfgauw. Op dit moment is er één initiatief aangekondigd bij de gemeente. Volgens het college past dit initiatief in beginsel binnen de door de raad vastgestelde randvoorwaarden uit de Beleidsnota Huisvesting Aandachtsgroepen. Dit initiatief, Blooming Home in Delfgauw, bestaat uit vier appartementenblokken voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten en biedt ruimte aan circa 300 internationale medewerkers. Het project bevindt zich in de voorbereidings- en verkenningsfase. In deze fase wordt participatie uitgevoerd door de initiatiefnemer, waarbij omwonenden worden betrokken bij de verdere uitwerking van het plan en hun reacties en aandachtspunten kunnen inbrengen. Daarnaast vinden diverse onderzoeken plaats naar onder andere bodemkwaliteit, geluid, archeologie, natuur, verkeer en waterhuishouding, die nodig zijn voor de verdere onderbouwing van de aanvraag. Na afronding van deze fase wordt de definitieve vergunningaanvraag ingediend, waarna de gemeente een inhoudelijke beoordeling uitvoert. De planning is dat dit in het najaar van 2026 plaatsvindt. Indien het college positief is over de aanvraag, wordt vervolgens een ontwerpbesluit opgesteld dat ter inzage wordt gelegd. Tijdens deze terinzagelegging kan iedereen een zienswijze indienen. Daarna volgt behandeling van de zienswijzen en wordt de gemeenteraad om advies gevraagd in het kader van het bindend adviesrecht. Vervolgens neemt het college een definitief besluit. Na vaststelling van de vergunning bestaat de mogelijkheid om beroep in te dienen. De beoogde start van de bouw is gepland in het voorjaar van 2027, met ingebruikname van de woningen eind 2027. Gemeentelijke randvoorwaarden leggen andere accenten provinciale uitgangspunten De Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten laat zien dat het gemeentelijk beleid op drie punten andere accenten legt dan de provinciale uitgangspunten uit de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening. Die verschillen zorgen voor onduidelijkheid over geschikte locaties, vertragen de besluitvorming en creëren onzekerheid bij initiatiefnemers. Zo stuurt de provincie ten eerste op optimaal gebruik van het bestaand stads- en dorpsgebied (BSD) om het open landschap te beschermen. In de praktijk blijkt huisvesting binnen het BSD echter beperkt, doordat gemeenten zoals Pijnacker-Nootdorp hier juist terughoudend in zijn en inzetten op locaties in (de randen van) glastuinbouwgebieden, mits dit herstructurering niet belemmert. Om hiermee om te gaan, werkt de provincie sinds 2020 aan een gebiedsgerichte aanpak waarin breder naar locaties wordt gekeken, inclusief mogelijkheden aan de randen van het BSD (artikel 7.54, lid 4, Zuid-Hollandse Omgevingsverordening). Daarbij wordt erkend dat niet alle vraag binnen het BSD hoeft te worden opgevangen. Zo wil de provincie meer ruimte bieden voor tijdelijke huisvesting in greenports3, mits sprake is van een goed woon- en leefklimaat en nabijheid van voorzieningen. Zowel binnen als buiten het BSD blijft de ruimte echter schaars en worden locaties zorgvuldig afgewogen. Ten tweede stelt de provincie dat tijdelijke huisvesting op bedrijventerreinen in principe tot tien jaar mogelijk is. De gemeente Pijnacker-Nootdorp kiest er echter bewust voor deze locaties niet te benutten, vanwege de blijvende behoefte aan bedrijventerreinen. Ten slotte benadrukt de provincie dat voor longstay-huisvesting van arbeidsmigranten ook gekeken moet worden naar de sociale 3 De greenport is de term die in Nederland wordt gebruikt voor een groot tuinbouwcluster, waarin planten, bomen, bloemen en groenten worden geproduceerd en verhandeld. De gemeente Pijnacker-Nootdorp maakt deel uit van greenport West-Holland. Dit is één van de zeven nationale greenports. 27 huurvoorraad. Dit sluit niet aan bij het gemeentelijk beleid, waarin juist wordt ingezet op het beschermen van goedkope en middeldure woningen in de kernen voor regulier woningzoekenden. Tijdelijk karakter en hoge kosten zetten de businesscase van ontwikkelaars onder druk Het initiatief voor huisvesting van arbeidsmigranten ligt bij marktpartijen: meestal een combinatie van ondernemers, huisvesters en uitzenders. Zij moeten een plan ontwikkelen dat past binnen de beleidsnota én economisch haalbaar is. De huidige marktomstandigheden maken dit lastig. Dat heeft verschillende redenen. Hoge bouw- en financieringskosten maken plannen voor ondernemers en ontwikkelaars moeilijk onhaalbaar. Ten tweede staat de provincie Zuid-Holland short- en midstayhuisvesting in de greenport toe, maar is deze huisvesting juridisch tijdelijk en maximaal vijftien jaar toegestaan. Na vijftien jaar vervalt de vergunning. De initiatiefnemer moet de gebouwen dan verwijderen en de functie beëindigen, zodat de grond weer volledig beschikbaar is voor glastuinbouw of de oorspronkelijke bestemming. Het tijdelijke karakter maakt de financiële puzzel uitdagend en dwingt ondernemers om grootschalig te ontwikkelen. Toch zijn veel bedrijven in Pijnacker-Nootdorp te klein om dat te doen. Daardoor stagneert de ontwikkeling van huisvesting. Uitsluiting van niet-lokale werknemers belemmert ontwikkeling van huisvesting door uitzenders Doordat er in de Beleidsnota geen mogelijkheden worden geboden voor het huisvesten van werknemers die buiten de gemeente werkzaam zijn, sluit het beleid onvoldoende aan bij de praktijk van uitzendbureaus die regionaal opereren. Voor deze partijen, met personeel verspreid over meerdere gemeenten, wordt het daardoor minder aantrekkelijk om te investeren in nieuwe huisvestingsprojecten. Dit heeft inmiddels al geleid tot het afzien van planontwikkeling door een uitzender. Tussentijdse conclusie • De beleidsnota biedt duidelijke kaders en voorkomt onzekerheid, maar is op zichzelf onvoldoende om realisatie van huisvesting te versnellen. Ondanks interesse vanuit de markt heeft het beleid tot nu toe slechts één concreet initiatief opgeleverd. • Afwijkingen tussen gemeentelijk en provinciaal beleid zorgen voor onduidelijkheid en vertraging bij initiatiefnemers. Daarnaast maken het tijdelijke karakter en de hoge kosten de businesscase voor ontwikkelaars moeilijk haalbaar. Ook ontmoedigd het uitsluiten van niet- lokale werknemers uitzenders en remt dit investeringen in huisvesting. Doel thema 2: Ontwikkeling en exploitatie van huisvesting Voor het tweede thema zet de gemeente in op goede huisvesting voor een redelijke huurprijs. Zo gaat de gemeente voor de ontwikkeling en exploitatie van de huisvesting alleen in gesprek met betrouwbare partners met een SNF en SNA-keurmerk, die een huurbedrag vragen dat rekening houdt met de kwaliteit van de woning (huurpuntensysteem) en niet meer dan 25% van het loon van de arbeidsmigrant bedraagt. Daarnaast zet de gemeente zich met dit doel in op het voorkomen van een te grote afhankelijk van de werkgever voor de huisvesting. Dit door de huurovereenkomst in principe te scheiden van het arbeidscontract en een minimale opzegtermijn van vier weken te hanteren. Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Lopende initiatief voldoet grotendeels aan voorwaarden Beleidsnota; huurprijzen nog onbekend 28 Zoals eerder beschreven is de gemeente Pijnacker-Nootdorp nu in gesprek met één initiatiefnemer. Dit initiatief is gecertificeerd volgens Stichting Normering Flexwoningen (SNF) en ingericht volgens de uitgangpunten van het Roemerrapport4. Daarnaast is de huurovereenkomst gescheiden van het arbeidscontract. In dit geval is Blooming Home namelijk verantwoordelijk als huisvester en zijn de uitzendbureaus verantwoordelijk voor het arbeidscontract. Verder verzorgen beheerders het dagelijkse toezicht en de handhaving van huisregels. Iedere partij heeft een eigen rol en verantwoordelijk, die onderling is afgestemd. Definitieve huurprijzen zijn nog niet bekend gemaakt. Dit omdat het project zich nog in de ontwikkelings- en vergunningsfase bevindt. Tussentijdse conclusie • Het lopende initiatief voldoet aan moderne standaarden (zoals SNF en het Roemerrapport). Ook is het huur- en arbeidscontract van elkaar gescheiden. Het is nog onduidelijk of het huurbedrag voldoet aan de gehanteerde eisen uit de Beleidsnota. • Een valide beoordeling van het effect van deze beleidsdoelstelling vereist echter een bredere basis van huisvestingsinitiatieven. Doel thema 3: Doelgroep en registratie Op het derde thema zet de gemeente zich in op het creëren van huisvesting enkel voor arbeidsmigranten die werkzaam zijn in Pijnacker-Nootdorp zelf. Zo moet een arbeidsmigrant bij aanvang van het huurcontract werkzaam zijn in de gemeente. Indien een uitzender de initiatiefnemer is van huisvesting moet deze aantonen dat deze een economische binding heeft met de glastuinbouw binnen de gemeente. Daarnaast streeft de gemeente op dit thema naar een goed overzicht van de arbeidsmigranten woonachtig in de gemeente. Zo wil de gemeente het registratieproces verbeteren door samen te werken met huisvesters, de uitzender en de arbeidsmigranten en gebruik te maken van de kennis van SNF. Ook zet de gemeente onder andere in op het stimuleren van arbeidsmigranten om zich in te schrijven in de gemeentelijke BRP. Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Actueel en volledig beeld van aantallen mist op dit moment in de gemeente De gemeente Pijnacker-Nootdorp geeft in de Beleidsnota aan dat het exacte aantal arbeidsmigranten binnen de gemeente lastig te bepalen is. Dit komt doordat zowel de in- als uitschrijving niet goed geborgd is. De gemeente heeft een schatting gemaakt op basis van verschillende bronnen. In 2019 waren er ongeveer 50 adressen bekend binnen de gemeente waar arbeidsmigranten zijn gehuisvest (op basis van de meest recente schatting die de gemeente heeft). Een compleet en actueel beeld heeft de gemeente echter niet en ook weet de gemeente niet hoeveel personen er op deze adressen wonen. Daarnaast is er in 2021 een enquête gehouden onder werkgevers (ter voorbereiding op de beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten). Op basis daarvan werd geschat dat er ongeveer 1.200 tot 1.500 arbeidsmigranten werkzaam zijn binnen de gemeente. Ook gaf een beleidsmedewerker van de gemeente in het interview aan in gesprek te zijn met de SNF om meer informatie te krijgen over de huisvestingslocaties. Echter lukt het vanwege privacy redenen tot op heden niet om inzicht te krijgen in deze aantallen. Een actueel en volledig beeld van aantallen mist daardoor op dit moment nog in de gemeente. 4 Het Roemerrapport verwijst naar het rapport: ‘’Geen tweederangsburgers – Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan’’ (2020). 29 We hebben er in dit onderzoek voor gekozen om zelf meer inzicht te krijgen in de aantallen arbeidsmigranten die in de gemeente Pijnacker-Nootdorp wonen en werken. Dit is namelijk mogelijk op basis van actuele bronnen. We hebben hiervoor verschillende bronnen gebruikt: (1) CBS Microdata voor gegevens uit de Basisregistratie Personen (BRP) en (2) de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen voor registratie vanuit de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Lees in het onderstaande blauwe kader welke definities hierbij worden gebruikt. Arbeidsmigranten – definitiekader in dit onderzoek Arbeidsmigranten in de BRP en RNI Voor de registratie van arbeidsmigranten zijn twee afzonderlijke groepen te onderscheiden: degenen die als ingezetene zijn geregistreerd in de Basisregistratie Personen (BRP) en degenen die als niet-ingezetene zijn geregistreerd in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Er is geen overlap tussen deze groepen. De BRP is bedoeld voor personen die in Nederland wonen en langer dan vier maanden verblijven. Personen die korter dan vier maanden in Nederland verblijven, schrijven zich in bij de RNI. De RNI is bedoeld voor mensen die in Nederland werken, maar geen formeel woonadres in Nederland hebben. Het primaire doel van de RNI is het registreren van personen in het buitenland die een relatie hebben met de Nederlandse overheid. Inschrijving in de RNI is niet verplicht, maar wie zich inschrijft ontvangt een Burgerservicenummer (BSN), dat nodig is om te kunnen werken. Arbeidsmigranten die in de RNI staan ingeschreven, zijn dus nog niet ingeschreven in de BRP en hebben daarmee tijdelijk een officiële registratie in Nederland via de RNI. Definitie arbeidsmigranten in de verdieping met CBS Microdata (BRP) We voeren in dit onderzoek analyses uit op basis van gegevens uit de BRP met CBS Microdata. Microdata zijn koppelbare gegevens op persoonsniveau die onder strikte voorwaarden beschikbaar worden gesteld aan Nederlandse universiteiten, wetenschappelijke organisaties, planbureaus en statistische instellingen voor statistisch onderzoek. Door gebruik te maken van deze microdata kunnen in dit onderzoek verschillende databronnen worden gekoppeld, waardoor gedetailleerde analyses mogelijk zijn van arbeidsmigranten in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Binnen deze verdiepende analyse wordt onderscheid gemaakt tussen EU-arbeidsmigranten en niet EU-arbeidsmigranten. We selecteren arbeidsmigranten op basis van daadwerkelijke arbeid5. Dit betekent dat een persoon werkzaam moet zijn om in deze analyse als arbeidsmigrant te worden geclassificeerd. Daarnaast wordt onderscheid gemaakt tussen arbeidsmigranten en kennismigranten op basis van het inkomen. Hierbij geldt dat een inkomen tot 180% van het wettelijk minimumloon wordt geïnterpreteerd als arbeid die kenmerkend is voor arbeidsmigranten. Personen met een inkomen boven deze grens worden geclassificeerd als kennismigrant. Tot slot worden studenten, Oekraïense ontheemden en vergunninghouders in deze analyse buiten beschouwing gelaten. Voor het bepalen van het aantal arbeidsmigranten dat in Pijnacker-Nootdorp werkt hebben we gebruik gemaakt van loonstrookgegevens en het bedrijvenregister van het CBS. Via de loonstrookgegevens weten we bij welke bedrijven personen werken, via het bedrijvenregister 5 In dit onderzoek wordt afgeweken van de definitie van arbeidsmigranten zoals gehanteerd in de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen op basis van BRP-gegevens. In de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen worden namelijk uitsluitend personen meegeteld met als eerste migratiemotief ‘arbeid’ of ‘overige arbeid’. In de praktijk komen echter ook migranten naar Pijnacker-Nootdorp met een ander migratiemotief, die wel in de gemeente werkzaam zijn. In dit onderzoek worden deze personen, voor zover zij voldoen aan de overige gehanteerde criteria, eveneens als arbeidsmigrant beschouwd. Bovendien wordt er in de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen voor immigranten vanuit de EU-landen geen onderscheid gemaakt tussen arbeids- en kennismigratie. 30 weten we vervolgens waar deze bedrijven gevestigd zijn. Wanneer een bedrijf meerdere vestigingen heeft maakt het CBS een inschatting bij welke vestiging de persoon werkt. Door deze methode toe te passen op alle arbeidsmigranten in de BRP (volgens de eerder gestelde definitie) krijgen we inzicht in waar arbeidsmigranten werken. Een beperking van het werken met loonstrookgegevens is dat in de uitzendbranche loonstrookjes verstrekt worden door de uitzender, niet de inlener. Hierdoor weten we bij werknemers in de uitzendbranche alleen in welke gemeente hun uitzender gevestigd is, niet hun directe opdrachtgever. Afhankelijk van de sector waarin de uitzender actief is kan dit tot minder betrouwbare resultaten leiden. Uitzendbureaus in de landbouw zenden werknemers uit in de directe omgeving van het uitzendbureau, hierbij is de werkgemeente dus doorgaans vrij betrouwbaar. Grotere uitzendbureaus als Randstad en Young Capital zenden mensen over het hele land uit, het aantal werknemers bij dergelijke bedrijven wordt daardoor in onze analyse onderschat. Definitie van arbeidsmigranten in de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen (RNI) Arbeidsmigranten, met name uit de EU, schrijven zich relatief vaak niet in als ingezetene in de BRP. De Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen kijkt ook naar arbeidsmigranten in de RNI. Daarom hebben we ook deze bron geraadpleegd voor dit onderzoek. Op basis van alleen de RNI kan niet bepaald worden of iemand in Nederland werkt. Het CBS heeft daarom de Polisadministratie van het UWV aan de RNI gekoppeld. Alle personen die in loondienst werken voor een Nederlandse werkgever zitten in de Polisadministratie. Het CBS heeft voor alle personen in de RNI in beeld gebracht of zij op 31 december van het verslagjaar stonden ingeschreven in de Polisadministratie als werknemer. De werknemers zonder de Nederlandse nationaliteit worden getypeerd als arbeidsmigranten in de RNI. De indeling naar gemeenten is gebaseerd op de (meest waarschijnlijke) werkgemeente van de persoon. Omdat arbeidsmigranten in de RNI bijna uitsluitend (>98%) vanuit EU/EFTA-landen komen, is voor deze groep geen onderscheid gemaakt tussen EU/EFTA en niet-EU/EFTA. Er is voor deze groep wel een subindeling beschikbaar met een onderscheid naar de arbeidsduur in Pijnacker-Nootdorp. Om dit onderscheid te maken wordt gekeken of de persoon gedurende vijf maanden voorafgaand aan de peildatum op enig moment gedurende iedere maand een inkomstenverhouding had. Op basis hiervan wordt onderscheid gemaakt tussen korter en langer dan vier maanden arbeidsduur. In de afbakening van de groep arbeidsmigranten in de RNI is op dit moment géén inkomensgrens gehanteerd. Niet-geregistreerde groep blijft grotendeels buiten beeld Een belangrijke beperking in het onderzoek naar arbeidsmigranten is dat de beschikbare registraties geen volledig en actueel beeld van de doelgroep bieden. In de praktijk sluit registratie in de Basisregistratie Personen (BRP) en de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) niet altijd aan bij de feitelijke verblijfs- en arbeidssituatie. Zo komt het voor dat arbeidsmigranten zich niet (tijdig) inschrijven of uitschrijven, of regelmatig wisselen van woon- en werkadres, waardoor de administratieve gegevens een zekere vertraging ten opzichte van de realiteit kunnen vertonen. Daarnaast zijn de in dit onderzoek gebruikte cijfers gebaseerd op een peildatum (31 december van het betreffende verslagjaar), waardoor met name tijdelijke en seizoensgebonden arbeidsmigratie slechts gedeeltelijk wordt meegenomen. Als gevolg hiervan kan sprake zijn van onderregistratie en een onderschatting van de werkelijke populatie. Hoewel de BRP- en RNI-gegevens geen volledig beeld geven van het totale aantal arbeidsmigranten, hebben ze wel duidelijke analytische waarde. Zo geven de cijfers een ondergrens van het aantal arbeidsmigranten weer, en maken de registraties het mogelijk om patronen te analyseren en inzicht in de ruimtelijke spreiding binnen de gemeente Pijnacker- Nootdorp te krijgen. Tot slot bieden de cijfers informatie over de kenmerken van de geregistreerde groep. 31 Beleidsnota focust enkel op glastuinbouw; ook andere sectoren mogelijk huisvestingsvraag De Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten van de gemeente Pijnacker-Nootdorp richt zich primair op arbeidsmigranten in de glastuinbouw, waarbij wordt verondersteld dat juist deze sector de belangrijkste huisvestingsvraag kent. De gemeente hanteert daarbij het uitgangspunt dat er een economische binding met de glastuinbouw moet zijn, wat onder meer wordt getoetst bij uitzendbureaus via hun personeelsbestand. Uit ons onderzoek blijkt dat er in totaal circa 1.200 arbeidsmigranten in Pijnacker-Nootdorp werken. Hiervan werkt circa 9% in de landbouw, waar de glastuinbouw onder valt. Dit betreffen circa 110 werknemers. Daarnaast is circa 19% van de arbeidsmigranten werkzaam bij een uitzendbureau6. Een groot deel hiervan werkt naar alle waarschijnlijkheid ook in de glastuinbouw. Een groot deel van de arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp werken, werkt dus in een andere sector, zoals groothandel en logistiek (21%), zakelijke dienstverlening en ICT (17%) en de gezondheids- en welzijnszorg (12%). De Beleidsnota voorziet niet expliciet in de mogelijke huisvestingsvraag vanuit deze andere sectoren. Hoewel een bredere samenwerking met bijvoorbeeld partijen uit de groothandel en logistiek kan bijdragen aan een vollediger beeld van de huisvestingsvraag van arbeidsmigranten, werkt de gemeente op dit onderwerp momenteel nog niet actief samen met deze partners. Daardoor heeft de gemeente beperkt inzicht in de omvang en aard van de huisvestingsbehoefte buiten de glastuinbouwsector. Daarnaast bestaat het risico dat signalen over knelpunten in de huisvesting minder tijdig worden gesignaleerd en opgepakt. Kanttekening hierbij is dat onderstaande analyse zowel short-, mid- als longstay arbeidsmigranten betreft. Longstay arbeidsmigranten, die vaker werkzaam zijn in andere sectoren dan de glastuinbouw, bouwen doorgaans een meer zelfstandig bestaan op en maken daardoor vaker gebruik van de reguliere woningmarkt. Hun huisvestingsbehoefte valt daarom minder binnen het specifieke doelgroepenbeleid voor arbeidsmigranten. Short- en midstay arbeidsmigranten zijn daarentegen vaker afhankelijk van flexibele, betaalbare en snel beschikbare huisvesting, waardoor hun woonbehoefte nadrukkelijker onderdeel vormt van dit beleid. Tegelijkertijd kunnen ook short- en midstay arbeidsmigranten werkzaam zijn in andere sectoren dan de glastuinbouw, waardoor de huisvestingsvraag vanuit deze sectoren relevant blijft voor het gemeentelijk beleid. Figuur 1: Aantal arbeidsmigranten dat in Pijnacker-Nootdorp werkt naar sector (BRP) Bouwnijverheid 2% 8% Detailhandel en reparatie 17% Gezondheids- en welzijnszorg 12% Groothandel en logistiek Horeca, leisure en overige diensten 19% Industrie, mijnbouw, afval, energie en water 21% Landbouw Overheid en onderwijs 9% 2% 8% Werkzaam bij uitzendbureau 3% Zakelijke dienstverlening en ICT Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). 6 Het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in de glastuinbouwsector werkt is een stuk hoger. Dit komt doordat een deel van de mensen die bij uitzendbureaus werken in de glastuinbouw werkt én doordat naar schatting de helft van de arbeidsmigranten zich niet inschrijft. 32 Slechts circa 13% van de arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp werken, wonen er ook De Beleidsnota zet in op voldoende passende woningen voor arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de gemeente. Onderstaand figuur toont aan dat van de 1.200 arbeidsmigranten die in Pijnacker werken, slechts 13% ook daadwerkelijk in Pijnacker-Nootdorp woont. Dit betreft in totaal 150 arbeidsmigranten. Het grootste deel van de arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp werken woont in Den Haag (27%). Daarnaast zijn Delft (15%) en Rotterdam (12%) veelvoorkomende woonplaatsen. Ook wanneer we de 230 arbeidsmigranten die bij uitzendbureau’s werken niet meenemen, zien we dat slechts een klein deel (14%) daadwerkelijk in Pijnacker-Nootdorp woont. Dit beeld werd in het interview met de beleidsmedewerker bevestigd. De gemiddelde WOZ-waarden van woningen in de gemeente zijn relatief hoog. Daarnaast is de huurwoningvoorraad van Pijnacker-Nootdorp relatief klein. De woningvoorraad binnen bijvoorbeeld Den Haag is daarmee interessanter voor verkamering. Figuur 2: Woonplaats van arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp werken (BRP) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Inclusief uitzendbureau's 180 320 140 30 80 3030 150 240 Exclusief uitzendbureau's 150 230 120 30 70 2020 130 180 Delft s-Gravenhage Rotterdam Rijswijk Zoetermeer Lansingerland Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). Arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp wonen, werken mindere mate in de glastuinbouw Uit ons onderzoek blijkt dat er circa 935 arbeidsmigranten (personen) in Pijnacker-Nootdorp wonen. In de verdeling naar sectoren valt op dat het aandeel personen dat in de landbouw (waaronder glastuinbouw) werkt een stuk kleiner is dan bij de arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp werken. Namelijk slechts 2%. Ook het aandeel arbeidsmigranten dat werkzaam is bij een uitzendbureau is een stuk kleiner: namelijk slechts 12%. Opvallend is dat met name het aandeel arbeidsmigranten dat binnen de zakelijke dienstverlening en ICT woont juist een stuk groter is (26%). Ook het aandeel arbeidsmigranten dat werkzaam is in de detailhandel en reparatie (12%) of in de sector overheid en onderwijs is groter. Figuur 3: Aantal arbeidsmigranten dat in Pijnacker-Nootdorp woont naar sector (BRP) Bouwnijverheid 2% Detailhandel en reparatie 12% Gezondheids- en welzijnszorg 26% Groothandel en logistiek 12% Horeca, leisure en overige diensten Industrie, mijnbouw, afval, energie en water 12% 14% Landbouw Overheid en onderwijs 7% 9% Werkzaam bij uitzendbureau 2% 4% Zakelijke dienstverlening en ICT Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). 33 Arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp wonen, werken veelal buiten de regio, in Den Haag en Delft Andersom zien we ook dat een groot deel (84%) van de arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp wonen, elders werken. Van de circa 935 arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp wonen, werken er dus 150 arbeidsmigranten (16%) in de gemeente. Het grootste aandeel arbeidsmigranten dat in Pijnacker-Nootdorp woont, werkt buiten de regio (22%). Verder werken er veel arbeidsmigranten uit Pijnacker-Nootdorp in Den Haag (20%) en Delft (16%). Figuur 4: Werkplaats van arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp wonen (BRP) 0% 20% 40% 60% 80% 100% Inclusief uitzendbureaus 150 190 80 30 60 60 20 150 210 Exclusief uitzendbureaus 140 160 70 30 50 50 20 130 180 Delft s-Gravenhage Rotterdam Rijswijk Zoetermeer Lansingerland Leidschendam-Voorburg Pijnacker-Nootdorp Buiten de regio Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). Er zijn circa 405 huishoudens met arbeidsmigranten en 690 huishoudens met kenniswerkers In de gemeente Pijnacker-Nootdorp zijn circa 405 huishoudens met arbeidsmigranten en 690 huishoudens met kenniswerkers. Een mogelijke verklaring voor het relatief hoge aandeel kenniswerkers is de nabijheid van (internationale) kennisinstituten waar veel hoogopgeleide arbeidsmigranten werkzaam zijn. In dit onderzoek worden migranten met een inkomen vanaf 180% van het referentieniveau geclassificeerd als kennismigranten. Bij zowel de arbeidsmigranten als de kenniswerkers komt het grootste gedeelte van buiten de EU. Op dorpsniveau valt op dat in Delfgauw en Nootdorp relatief veel kenniswerkers wonen, terwijl in Pijnacker juist relatief veel arbeidsmigranten wonen. Figuur 5: Arbeids- en kennismigranten in de gemeente Pijnacker-Nootdorp 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Delfgauw 60 25 125 40 Nootdorp 80 35 190 65 Pijnacker 145 60 200 70 Gemeente totaal 285 120 515 175 Niet EU arbeidsmigrant EU arbeidsmigrant Niet EU kenniswerker EU kenniswerker Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). 34 Circa de helft van de huishoudens met arbeidsmigranten betreft een gezin, andere helft alleenstaand of een stel Van de 405 huishoudens bevinden 85 zich in Delfgauw, 115 in Nootdorp en 205 in Pijnacker. In de verdeling naar type huishouden valt op dat ongeveer de helft van de huishoudens uit gezinnen bestaat, terwijl de andere helft bestaat uit alleenstaanden of stellen. Daarnaast blijkt dat vrijwel alle alleenstaanden en stellen jonger zijn dan 55 jaar. Binnen deze groep vormt de categorie onder de 35 jaar de grootste groep: circa 30% van alle huishoudens valt in deze leeftijdscategorie. Kijkend naar de verdeling per kern, valt op dat in Nootdorp relatief meer gezinnen wonen dan gemiddeld (59%), terwijl het aandeel gezinnen in Delfgauw juist lager ligt (38%). Opvallend is dat in Delfgauw relatief veel huishoudens tot de doelgroep alleenstaanden en stellen tot 35 jaar behoren (44%). Tabel 1: Arbeidsmigranten naar dorpen en type huishouden (BRP) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Delfgauw 35 30 15 Nootdorp 30 65 15 Pijnacker 55 105 40 Gemeente totaal 120 195 75 15 Alleenstaanden en stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden en stellen 35 tot 55 jaar Alleenstaanden en stellen 55 tot 75 jaar Overig Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). Circa de helft van de arbeidsmigranten woont in Pijnacker, 31% in Nootdorp en 19% in Delfgauw Er wonen in totaal dus circa 935 arbeidsmigranten (personen) in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Dit zijn in totaal circa 405 huishoudens. Hiervan woont net iets meer dan de helft (51%) in Pijnacker. Arbeidsmigranten in Pijnacker wonen met name veel in de buurten Pijnacker-Noord (105), Pijnacker- Centrum/Dorp (95). In de buurt Tolhek wonen gemiddeld genomen de meeste personen per huishouden, namelijk 4,5. In totaal woont 31% van de arbeidsmigranten (personen) in Nootdorp. Arbeidsmigranten in Nootdorp wonen met name veel in de buurten de Venen Centrum (70). In de buurt de Venen Oost wonen de meeste personen per huishouden, namelijk 3,5. Tot slot woont 19% van de arbeidsmigranten (personen) in Delfgauw. Arbeidsmigranten in Delfgauw wonen met name veel in de Buurt Emerald Centrum (65), Emerald Zuid (45) en Oud-Delfgauw (40). In de buurt Emerald Centrum wonen gemiddeld genomen de meeste personen per huishouden, namelijk 2,6. Tabel 2: Arbeidsmigranten woonachtig in de wijk Delfgauw naar buurten Wijk / buurt Personen Aandeel* Huishoudens Personen per huishouden Emerald Centrum 65 2,2% 25 2,6 Emerald Noord 25 1,8% 15 1,7 Emerald Zuid 45 2,4% 20 2,3 Noordoostpolder Delfgauw - - - - Oud-Delfgauw 40 1,9% 20 2,0 35 Zuidpolder Delfgauw - - - - Totaal Delfgauw 175 2% 85 2,1 Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). *Waar geen cijfers zijn vermeld, betreft het tien of minder cases. Uit privacyredenen wordt deze data niet vrijgegeven. Aandeel is het aantal arbeidsmigranten (personen) ten opzichte van het totaal aantal inwoners. Tabel 3: Arbeidsmigranten woonachtig in de wijk Nootdorp naar buurten Wijk / buurt Personen Aandeel* Huishoudens Personen per huishouden ‘s-Gravenhout 25 1,4% - - Achter het Raadhuis 30 0,7% 10 3,0 Buitengebied Nootdorp - - - - De Venen / Craeyenburch 1,4% 3,0 30 10 De Venen Centrum 70 2,2% 30 2,3 De Venen Oost 35 2,0% 10 3,5 Nootdorp Centrum West 1,9% 2,7 40 15 Oostambacht / Heronpark - - - - Vrouwtjeslant / Nieuweveen 40 1,4% 20 2,0 Totaal Nootdorp 290 1,5% 115 2,5 Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). *Waar geen cijfers zijn vermeld, betreft het tien of minder cases. Uit privacyredenen wordt deze data niet vrijgegeven. Aandeel is het aantal arbeidsmigranten (personen) ten opzichte van het totaal aantal inwoners. Tabel 4: Arbeidsmigranten woonachtig in de wijk Pijnacker naar buurten Wijk / buurt Personen Aandeel* Huishoudens Personen per huishouden Ackerswoude 30 0,9% - - De Boezem - - - - De Scheg - - - - Keijzershof Boszoom 35 1,5% 15 2,3 Keijzershof Eilanden 15 1,8% - - Keijzershof Erven 30 1,3% - - Klapwijk 50 1,3% 20 2,5 Koningshof 20 0,8% - - Noordpolder Pijnacker - - - - Pijnacker Noord 105 2,6% 55 1,9 Pijnacker Oost - - - - Pijnacker-Centrum/Dorp 95 2,3% 50 1,9 Tolhek 45 1,5% 10 4,5 36 Tolhek Centrumlijn - - - - Tuindershof 20 2,0% - - Zuidpolder Oude Leede - - - - Totaal Pijnacker 480 1,6% 205 2,3 Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). *Waar geen cijfers zijn vermeld, betreft het tien of minder cases. Uit privacyredenen wordt deze data niet vrijgegeven. Aandeel is het aantal arbeidsmigranten (personen) ten opzichte van het totaal aantal inwoners. Arbeidsmigranten schrijven zich relatief vaak niet in als ingezetene in de BRP In onderstaande tabel wordt het aantal arbeidsmigranten in de RNI getoond voor Pijnacker- Nootdorp, met daarbij onderscheid naar de verschillende arbeidsduren. Omdat arbeidsmigranten in de RNI bijna uitsluitend (>98%) vanuit EU/EFTA-landen komen, is voor deze groep geen onderscheid gemaakt tussen EU en niet EU. Er is voor deze groep wel een subindeling gemaakt naar de arbeidsduur in Nederland. Om dit onderscheid te maken wordt gekeken of de persoon gedurende vijf maanden voorafgaand aan de peildatum op enig moment gedurende iedere maand een inkomstenverhouding had. Op basis hiervan wordt onderscheid gemaakt tussen korter en langer dan vier maanden verblijfsduur. In de afbakening van de groep arbeidsmigranten in de RNI is géén inkomensgrens gehanteerd. Onderstaande tabel laat zien dat het aantal arbeidsmigranten met RNI registratie is toegenomen van 140 in 2021 naar 185 in 2023. Hierbij valt op dat de ruime meerderheid van de arbeidsmigranten in de RNI langer dan 4 maanden staan ingeschreven. Hoewel immigranten die (van plan zijn) 4 maanden of langer in Nederland verblijven wettelijk verplicht zijn zich in te schrijven in de BRP, laten de cijfers in de tabel hieronder zien dat dit in de praktijk vaak niet gebeurt. Inzicht in aantallen arbeidsmigranten via de RNI is daardoor niet optimaal. De arbeidsmigranten die zich via de RNI hebben ingeschreven hebben deels geen verblijfadres opgegeven of zijn vaak alweer verhuisd, waardoor de registratie niet meer actueel is. Door onbekendheid met de Nederlandse registratieprocessen staan arbeidsmigranten, ook zij die langer dan vier maanden in Nederland verblijven, vaak uitsluitend in de RNI geregistreerd en niet in de Basisregistratie Personen (BRP) zoals de wet voorschrijft. Hierdoor is hun woon- en werksituatie onvoldoende in beeld. Daarnaast heeft de gemeente hierdoor weinig zicht op de omstandigheden waarin zij verblijven en op mogelijke risico’s of misstanden. Tabel 5: Aantal arbeidsmigranten in de gemeente Pijnacker-Nootdorp (RNI) Arbeidsduur 2026 2020 2021 2022 2023 EU-arbeidsmigranten < 4 maanden - - 35 65 50 EU-arbeidsmigranten > 4 maanden - - 110 85 130 Totaal - - 140 150 185 Bron: Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen (2026, cijfers 2021-2023). Bewerking Stec Groep (2026). *Cijfers zijn gebaseerd op de peildatum 31 december van het betreffende verslagjaar. Betreft het aantal personen. Huidige aanpak registratie onvoldoende effectief om arbeidsmigranten in beeld te krijgen De gemeente faciliteert de in- en uitschrijving van arbeidsmigranten in de BRP nu op afspraak tijdens reguliere openingstijden. Arbeidsmigranten stimuleert zij niet zelf om zich in te schrijven in de BRP, bijvoorbeeld via een fysiek informatieloket of een mobiel team dat werkgevers op locatie bezoekt. Daarvoor ontbreekt nu voldoende ambtelijke capaciteit. Ook stimuleert de gemeente werkgevers niet om arbeidsmigranten te ondersteunen bij BRP-inschrijving, bijvoorbeeld via groepsgewijze inschrijving. 37 De gemeente houdt uitzendbureaus verantwoordelijk voor het bevorderen van de verplichte in- en uitschrijving. Zij moeten het voorbereidende werk verrichten: correct ingevulde documenten aanleveren voor inschrijving en uitschrijvingen laten ondertekenen en indienen. Vervolgens zijn arbeidsmigranten zelf verantwoordelijk om zich in te schrijven in de BRP. Huisvesters zijn verantwoordelijk voor het bijhouden van een nachtregister en leveren hierover periodiek gegevens aan bij de gemeente. Iedereen die tijdelijk verblijft, moet ingeschreven worden in het nachtregister. Vanaf datum inschrijving in de BRP (verplicht na vier maanden) vervalt de verplichte registratie in het nachtregister voor deze persoon. Bovenstaande tabel laat zien dat deze aanpak nog niet het gewenste resultaat oplevert. Daardoor blijft een deel van de arbeidsmigranten buiten beeld. EU- arbeidsmigranten hebben zo geen toegang tot voorzieningen zoals zorg en onderwijs. Wet versterking regie volkshuisvesting: arbeidsmigranten als aandachtsgroep De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) treedt naar verwachting op 1 juli 2026 in werking. In deze wet worden arbeidsmigranten expliciet aangemerkt als aandachtsgroep binnen het volkshuisvestingsbeleid. De wet verplicht gemeenten tot het vaststellen van een volkshuisvestingsprogramma (uiterlijk per 1 januari 2027) waarin de lokale woonbehoefte, waaronder die van arbeidsmigranten, in beeld wordt gebracht. Daarnaast moeten gemeenten op regionaal niveau afspraken maken over de verdeling van de woonbehoefte van aandachtsgroepen. De Wvrv schrijft tevens voor dat aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten, worden opgenomen in de huisvestingsverordening. Gemeenten dienen daarbij gebruik te maken van beschikbare instrumenten, zoals prestatieafspraken, om de realisatie van passende huisvesting te bevorderen. De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft op dit moment nog geen volkshuisvestingsprogramma vastgesteld waarin de woonbehoefte van arbeidsmigranten is uitgewerkt. Ook zijn arbeidsmigranten nog niet structureel opgenomen als aandachtsgroep in de huisvestingsverordening. Daarmee zijn de vereisten uit de Wvrv nog niet volledig verwerkt in het gemeentelijk beleid. Nieuwe landelijke wetgeving vraagt om versterking van de ketenaanpak Er ligt een wetsvoorstel ter consultatie dat een zorgplicht voor uitleners (zoals uitzendbureaus) introduceert voor de BRP-registratie van arbeidsmigranten. Daarmee verschuift de verantwoordelijkheid van de individuele arbeidsmigrant naar de partijen die hen werven, uitzenden en begeleiden. Uitzendbureaus krijgen niet alleen een ondersteunende rol, maar ook de plicht om actief te bevorderen én te controleren dat inschrijving in de BRP daadwerkelijk en tijdig plaatsvindt. Zij moeten dus verifiëren of inschrijving is gerealiseerd en zo nodig actie ondernemen. De rol wordt daarmee minder vrijblijvend en meer resultaatgericht. Voor huisvesters blijft de rol rond het nachtregister bestaan, maar betere BRP-registratie zal het gebruik hiervan waarschijnlijk verminderen. De kern van deze wijziging is dat registratie onderdeel wordt van een ketenverantwoordelijkheid, waardoor arbeidsmigranten minder afhankelijk zijn van eigen handelingen en minder vaak buiten beeld blijven. Om dit te laten slagen is versterking van de samenwerking tussen gemeente, uitzendbureaus, werkgevers en huisvesters noodzakelijk. Hiervoor zijn duidelijke werkafspraken, vaste contactpersonen, informatie-uitwisseling en periodiek overleg nodig om te zorgen voor een tijdige en volledige BRP-registratie. 38 Tussentijdse conclusie • De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft momenteel geen actueel en volledig beeld van het aantal arbeidsmigranten. Door onvolledige registratie en beperkte gegevensdeling is zij aangewezen op schattingen, waardoor lastig te bepalen is of beleidsdoelen worden behaald. • Uit ons eigen onderzoek blijkt dat er circa 1.200 arbeidsmigranten in Pijnacker-Nootdorp werken en circa 935 arbeidsmigranten wonen, een verschil van 265 personen. Deze cijfers zijn uitsluitend gebaseerd op BRP-registraties. • Hoewel de Beleidsnota zich voornamelijk richt op de glastuinbouw, werkt een groot deel van de arbeidsmigranten in andere sectoren, zoals groothandel en logistiek (21%) en de zakelijke dienstverlening en ICT (17%). Hierdoor blijft een deel van de mogelijke huisvestingsvraag buiten beeld. • Er is een duidelijke mismatch tussen wonen en werken: slechts een klein deel van de arbeidsmigranten die in Pijnacker-Nootdorp werken woont er, en omgekeerd werkt slechts een beperkt deel van de bewoners in de gemeente. Dit wijst op een sterke regionale verwevenheid en een beperkte lokale binding tussen werk en huisvesting. • De gemeente Pijnacker-Nootdorp kent zowel een aanzienlijke groep arbeidsmigranten als een nog grotere groep kenniswerkers, met duidelijke verschillen in spreiding per wijk. Dit onderstreept dat het migrantenprofiel in de gemeente divers is en vraagt om gedifferentieerd woonbeleid. • Daarnaast woont ruim de helft van de arbeidsmigranten in Pijnacker, wat wijst op een ruimtelijke concentratie van deze doelgroep binnen de gemeente. In de buurt Tolhek wonen gemiddeld genomen het meeste aantal personen per huishouden, namelijk 4,5. • In de verdeling naar doelgroepen zien we een gelijke verdeling tussen gezinnen en jongere alleenstaanden en stellen. • Veel arbeidsmigranten schrijven zich, ook bij een langer verblijf, niet in de BRP en blijven daardoor alleen in de RNI geregistreerd. Dit leidt tot onvolledig en verouderd inzicht in hun verblijf en belemmert het zicht op hun situatie. • Dit belemmert de gemeente Pijnacker-Nootdorp bij het aanpassen van het volkshuisvestingsbeleid en de huisvestingsverordening aan de verplichtingen uit de Wet versterking regie volkshuisvesting, waarin arbeidsmigranten expliciet als aandachtsgroep zijn opgenomen. • Nieuwe landelijke wetgeving maakt van BRP-registratie een ketenverantwoordelijkheid, waarbij uitzendbureaus een actieve zorgplicht krijgen om inschrijving te bevorderen en te controleren. Dit vraagt om een structurele versterking van de samenwerking tussen gemeente, uitzendbureaus, werkgevers en huisvesters om een tijdige en volledige registratie te borgen. Doel thema 4: Woonkwaliteit Op het vierde thema zet de gemeente zich in voor kwalitatief goede huisvesting. Hiervoor gelden verschillende voorwaarden, zoals bijvoorbeeld een minimale gebruiksoppervlakte, een minimale recreatieoppervlakte en het huisvesten van één persoon per kamer. Daarnaast zet de gemeente in op het behoud van kwalitatief goede huisvesting. Controleren, handhaving en meldpunten zijn hierbij van belang. 39 Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Lopende initiatief voldoet aan alle eisen op het gebied van woonkwaliteit De plannen voor het lopende initiatief voor huisvesting voor arbeidsmigranten voldoet volgens het college aan alle eisen op het gebied van woonkwaliteit. Zo gaat initiatief bijvoorbeeld uit van een eigen slaapkamer van 8 m2 per medewerker, 69 m2 per persoon (binnen en buiten) voor recreatie en ontspanning, goede geluidsisolatie en complete voorzieningen (wasserette, afvalscheiding, schoon sanitair, internet/TV, lockers). Ook heeft het initiatief een beheerplan. Ruimte voor recreatie drukt op totale huisvestingscapaciteit De in de Beleidsnota gehanteerde richtlijn van 65 tot 70 m² grondoppervlak per bewoner, inclusief ruimte voor recreatie en ontspanning, moet zorgen voor een comfortabele en kwalitatief hoogwaardige leefomgeving. Tegelijkertijd brengt deze ruime opzet een keerzijde met zich mee, zo wordt aangegeven door meerdere partijen die betrokken zijn bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Doordat er per persoon relatief veel ruimte wordt gereserveerd, neemt de dichtheid van huisvesting af en kunnen er op eenzelfde locatie minder bewoners worden gehuisvest. In een context waarin beschikbare ruimte schaars is, zet deze norm daarmee druk op de totale huisvestingscapaciteit en beperkt zij de mogelijkheden om in de groeiende vraag naar woonruimte voor arbeidsmigranten te voorzien. Circa een kwart van de huishoudens deelt een woonruimte met ander huishouden In onderstaande tabel is voor de gemeente Pijnacker-Nootdorp gekeken naar de verdeling van arbeidsmigranten in de BRP over het aantal huishoudens en woonruimten. We richten ons hierbij uitsluitend op degenen in een particulier huishouden. Deze gegevens zijn middels CBS Microdata verkregen en wijken daarmee iets af van de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen. Hieruit blijkt dat het aantal arbeidsmigranten (personen) afwijkt van het aantal huishoudens met daarin ten minste één arbeidsmigrant. Afgerond zijn er gemiddeld 2,3 arbeidsmigranten per huishouden. Om de goedkope en middeldure woningvoorraad en de appartementen beschikbaar te houden voor reguliere woningzoekenden, verleent de gemeente sinds de herziening van de huisvestingsverordening en de vaststelling van de huisvestingsverordening in 2022 geen medewerking aan het omzetten van deze woningen naar onzelfstandige woonruimte (verkameren) voor arbeidsmigranten. Toch is er een duidelijke groep waarbij sprake is van woningdeling tussen verschillende huishoudens. Van de in totaal 405 huishoudens met tenminste één arbeidsmigrant zijn er circa 100 huishoudens waar arbeidsmigranten een woonruimte delen met andere arbeidsmigranten die niet tot hetzelfde huishouden behoren. Dit is met name het geval bij degenen met een verblijfsduur tot vijf jaar. Dit wijst op een relatief intensief gebruik van de woningvoorraad, wat in sommige gevallen druk kan zetten op woonkwaliteit. Arbeidsmigranten die langer van vijf jaar in de gemeente Pijnacker-Nootdorp verblijven, delen hun woning minder vaak met een ander huishouden. Tabel 6: Arbeidsmigranten naar huishoudens en woonruimten in de gemeente Pijnacker-Nootdorp (BRP) Verblijfsduur Personen Huishoudens Woningdelers < 1 jaar verblijfsduur 60 40 30 1 tot 2,5 jaar verblijfsduur 100 55 25 2,5 tot 5 jaar verblijfsduur 120 60 20 > 5 jaar verblijfsduur 665 250 25 40 Totaal 935 405 100 Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). *Cijfers zijn gebaseerd op de peildatum 31 december van het betreffende verslagjaar. Woningdelers zijn huishoudens die een woonruimte delen met andere arbeidsmigranten. Door afronding op vijftallen tellen de cijfers niet altijd exact op tot het totaal. Tussentijdse conclusie • Het lopende initiatief voldoet volgens het college aan alle gestelde eisen op het gebied van woonkwaliteit en voorziet in ruime, goed uitgeruste en goed beheerde huisvesting. • De norm voor recreatie en buitenruimte uit de Beleidsnota moet bijdragen aan een hoge woonkwaliteit. Tegelijkertijd beperkt hij de dichtheid van de huisvesting, waardoor de totale huisvestingscapaciteit onder druk staat. • Circa een kwart van de huishoudens met arbeidsmigranten deelt woonruimte met andere huishoudens, wat wijst op een relatief intensief gebruik van de woningvoorraad en in sommige gevallen mogelijke druk op de woonkwaliteit, met name bij kortere verblijfsduur. Doel thema 5: Verhuurderschap, beheer en leefbaarheid Voor het vijfde thema zet de gemeente zich in op prettig en veilig wonen in leefbare wijken. Dit door bij nieuwe initiatieven, vooraf goede en heldere afspraken te maken met verhuurders over onder andere het keurmerk SNF, een beheerplan, en een door de verhuurder aangewezen beheerder. Ook onderstreept de gemeente het belang van prettige en leefbare wijken in de gehele gemeente. Zo mag de huisvesting van arbeidsmigranten geen significant negatieve invloed hebben op de leefbaarheid van de wijken. De Beleidsnota Woningvoorraad Pijnacker-Nootdorp onderstreept dit belang door te streven naar een balans tussen het faciliteren van huisvesting voor arbeidsmigranten en het beschermen van de lokale woningvoorraad en het woon- en leefklimaat. Tot slot is in de Huisvestingsvergunning opgenomen dat er voor het onttrekken, samenvoegen, omzetten, vormen of splitsen van woonruimte een vergunning nodig is. Weigering is mogelijk wanneer deze ingrepen het behoud van de woonruimtevoorraad schaadt, onvoldoende leefbaarheid garandeert, strijdig is met het omgevingsplan of wanneer de staat of indeling van het gebouw het niet toelaat. Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Lopende initiatief houdt rekening met Beleidsnota op het gebied van verhuurderschap, beheer en leefbaarheid Het lopende initiatief Blooming Home voorziet met de beoogde realisatie van 300 bedden in een relatief grootschalige woonvoorziening. Dit past binnen de uitgangspunten van de Beleidsnota Huisvesting Arbeidsmigranten, waarin wordt uitgegaan van twee grootschalige locaties per duurzaam glastuinbouwgebied (Nootdorp, Pijnacker-Oost en Pijnacker-West). Voor het initiatief is daarnaast een beheersplan opgesteld. Hierin is onder meer voorzien in 24/7 aanwezigheid van beheerders, periodieke controles door de SNF in en rondom het pand en begeleiding van bewoners bij praktische zaken. Verder is de locatie ingericht als een zelfstandige woonvoorziening met eigen parkeervoorzieningen. Op deze onderdelen sluit het initiatief aan bij de uitgangspunten en doelstellingen uit de Beleidsnota ten aanzien van verhuurderschap, beheer en leefbaarheid. Arbeidsmigranten doen beroep op reguliere woningvoorraad en concurreren met regulier woningzoekenden 41 De Beleidsnota is gericht op het beschermen van de lokale woningvoorraad en het ontlasten van de reguliere woningmarkt door het realiseren van specifieke huisvesting voor arbeidsmigranten. Echter, omdat dergelijke initiatieven nog niet zijn ontwikkeld, doen arbeidsmigranten die in de gemeente verblijven nog volledig een beroep op de bestaande woningvoorraad. Hierdoor wordt de reguliere woningmarkt op dit moment nog niet ontlast. Met name de huurwoningvoorraad staat hierdoor onder druk: in totaal woont circa 63% van de arbeidsmigranten in een huurwoning. Tegelijkertijd neemt, naarmate de verblijfsduur toeneemt, het aandeel arbeidsmigranten dat eigenaar is van een koopwoning toe, waardoor zij ook op deze markt concurreren met reguliere woningzoekenden. Zo woont circa 25% van de arbeidsmigranten met een verblijfsduur korter dan één jaar in een koopwoning, terwijl dit aandeel oploopt tot 42% bij arbeidsmigranten die tussen de 2,5 en 5 jaar in de gemeente verblijven. Deze ontwikkeling staat op gespannen voet met de beleidsdoelstelling om de reguliere woningvoorraad juist te ontzien. Tabel 7: Arbeidsmigranten naar woonduur en type eigendom van de woning (BRP) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Tot 1 jaar 10 30 1 tot 2,5 jaar 20 35 2,5 tot 5 jaar 25 35 Meer dan 5 jaar 95 155 Totaal 150 255 Koop Huur Bron: CBS Microdata (2023). Bewerking Stec Groep (2026). Tussentijdse conclusie • Het initiatief Blooming Home sluit met de grootschalige opzet, het beheersplan en de inrichting als zelfstandige woonvoorziening op verschillende onderdelen aan bij de uitgangspunten van de Beleidsnota op het gebied van verhuurderschap, beheer en leefbaarheid. • Doordat specifieke huisvesting nog niet is gerealiseerd, blijven arbeidsmigranten afhankelijk van de reguliere woningvoorraad, waardoor zowel de huur- als koopmarkt onder druk staat en beleidsdoelstellingen om deze te ontzien nog niet worden gehaald. Doel thema 6: Van vooroverleg tot realisatie Op het zesde en tevens laatste thema zet de gemeente zich in op een duidelijk proces voor initiatiefnemers. Dit door bijvoorbeeld afspraken over goede communicatie in de planfase en in de exploitatiefase en goede inrichting altijd contractueel vast te leggen per ontwikkellocatie. Daarnaast stimuleert de gemeente vroegtijdige betrokkenheid van en communicatie met omwonenden. Dit door per locatie vooraf heldere afspraken te maken over de informatievoorziening voor zowel de fase van het ontwikkelen van plannen als de beheerfase, waarbij duidelijkheid en snelheid kernwaarden zijn. 42 Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Creëren van draagvlak als knelpunt in de uitvoering De Beleidsnota gaat uit van duidelijke en snelle informatievoorziening, waarbij de initiatiefnemer op grond van de Omgevingswet verantwoordelijk is voor de participatie bij de aanvraag van een omgevingsvergunning, met ondersteuning van de gemeente. Zowel de gemeente (ambtelijk en bestuurlijk) als de markt (initiatiefnemer en branchevereniging) geeft aan dat de betrokkenheid van omwonenden in het proces een knelpunt in de uitvoering kan vormen. Hoewel participatie is gericht op het vergroten van transparantie en het creëren van draagvlak, kan dit ook tot extra vragen, zorgen en bezwaren leiden, wat kan resulteren in vertraging van het besluitvormingsproces en een langere doorlooptijd van initiatieven. Dit kan een afschrikkende werking hebben op potentiële initiatiefnemers. Financiële regelingen en expertise vanuit het rijk en VNG nog onbenut Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) ondersteunt gemeenten, werkgevers en ontwikkelaars bij het realiseren van voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor arbeidsmigranten. Zo zijn er bijvoorbeeld verschillende financiële regelingen beschikbaar. De gemeente Pijnacker‑Nootdorp maakt op dit moment nog geen gebruik van deze beschikbare ondersteuning. Door beperkte ambtelijke capaciteit en de prioritering van andere beleidsopgaven is er onvoldoende ruimte om actief in te zetten op het aanvragen en benutten van deze regelingen en ondersteuningstrajecten. Hierdoor blijven kansen om de realisatie van huisvesting voor arbeidsmigranten te stimuleren vooralsnog onbenut. Pijnacker-Nootdorp wordt nog niet ondersteund door een ‘aanjager’ vanuit de provincie De provincie Zuid-Holland ondersteunt de huisvesting van arbeidsmigranten via een Aanjaagteam. Dit team versterkt de dialoog tussen gemeenten en relevante marktpartijen, om samenwerking en oplossingsvorming te versnellen. De provincie heeft enkele gebieden aangewezen waar ze deze aanpak al toepast en prioriteit aan geeft. Pijnacker-Nootdorp hoort daar niet bij. De provincie verkent nu of ze de ambtelijke capaciteit kan uitbreiden om meer gemeenten te ondersteunen. Provinciale Staten moeten de inzet van extra capaciteit nog onderzoeken en goedkeuren. Tussentijdse conclusie • Participatie met omwonenden wordt door gemeente en marktpartijen gezien als een mogelijk knelpunt in de uitvoering. • De gemeente Pijnacker-Nootdorp maakt nog beperkt gebruik van beschikbare ondersteuning en financiële regelingen van het Rijk en de VNG voor de huisvesting van arbeidsmigranten en wordt daarnaast nog niet actief ondersteund door het provinciale Aanjaagteam, waardoor kansen om de realisatie van passende huisvesting te versnellen vooralsnog onbenut blijven. 43 3. Vergunninghouders 44 In de eerste paragraaf van dit hoofdstuk evalueren wij welke beleidsdoelen de gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft voor de huisvesting van vergunninghouders, hoe deze beleidsdoelen zijn onderbouwd en welke criteria daarbij zijn gebruikt (deelvraag 1 en 2). De tweede paragraaf beschrijft hoe deze doelstellingen zijn vertaald in concrete maatregelen en uitvoeringsprogramma’s (deelvraag 2). In de derde paragraaf beschrijven wij vervolgens de resultaten van het woonbeleid. Deze paragraaf behandelt in hoeverre de maatregelen zijn ingezet zoals het beleid beoogt, in hoeverre de maatregelen effectief zijn, met welke externe partijen de gemeente samenwerkt en hoe zij deze samenwerking organiseert (deelvraag 4 t/m 8). 3.1. Doel woonbeleid vergunninghouders Doel woonvisie: tijdige huisvesting van vergunninghouders in een passende woning Op 25 juni 2020 heeft de gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp de ‘Woonvisie Pijnacker-Nootdorp 2020-2030’ vastgesteld. De woonvisie beschrijft aan de hand van vier pijlers hoe de gemeente de kwaliteit van wonen wil behouden en versterken. De vierde pijler, ‘Een thuis voor alle doelgroepen’, besteed aandacht aan doelgroepen die binnen de gemeente (nog) onvoldoende een thuis kunnen vinden. Vergunninghouders zijn één van deze doelgroepen. De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft als doel om vergunninghouders tijdig te huisvesten in een passende woning. Dit is niet alleen een gemeentelijke ambitie. De gemeente is, vanuit de Huisvestingswet 2014, ook wettelijk verplicht om vergunninghouders (asielzoekers met een verblijfs- vergunning) van een passende woning te voorzien. De gemeente krijgt ieder half jaar van het Rijk een taakstelling voor het aantal te huisvesten vergunninghouders. Deze taakstelling wordt bepaald aan de hand van de landelijk instroom van vergunninghouders en het aantal inwoners van de gemeente. De afgelopen jaren kreeg de gemeente onderstaande taakstelling (zie rij ‘taakstelling’ in tabel 8). In sommige jaren was de huisvestingsopgave van vergunninghouders echter groter dan de taakstelling. Het deel van de taakstelling dat niet gehaald wordt, wordt namelijk doorgeschoven naar het volgende jaar (zie rij ‘restant taakstelling jaar -1 in tabel 8). Tabel 8: Taakstelling vergunninghouders Pijnacker-Nootdorp, 2020-2026 Jaar 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 (1ste helft) Taakstelling 37 78 75 125 116 90 48 Restant taakstelling jaar -1 -10 5 18 -4 13 61 61 Totaal 27 83 93 121 129 151 109 Bron: gemeente Pijnacker-Nootdorp, 2020-2026. 3.2. Acties woonbeleid vergunninghouders De gemeente geeft op verschillende manieren invulling aan het doel ‘tijdige huisvesting van vergunninghouders in een passende woning’. Hieronder zetten we de acties op een rij. Nauw samenwerken met woningcorporaties, zij voeren de taakstelling naar rato uit Omdat vergunninghouders vaak een laag inkomen hebben, zijn ze meestal aangewezen op een sociale huurwoning. De gemeente werkt daarom nauw samen met de woningcorporaties Rondom Wonen, Staedion en (sinds 2024) De Goede Woning. De woningcorporaties voeren, naar rato van 45 hun DAEB-bezit (sociale huurwoningen onder de gereguleerde huurgrens), de taakstelling uit. Het type woning dat nodig is varieert. Soms moet een gezin in een grote woning gehuisvest worden, vaker moet een één- of tweepersoonshuishouden in een kleine(re) woning gehuisvest worden. Bij de huisvesting houden de woningcorporaties, in het kader van leefbaarheid en integratie, rekening met een evenwichtige spreiding. Afgesproken is dat maximaal 30% van de te verhuren sociale huurwoningen gaan naar inwoners met een vorm van urgentie. Denk aan medisch urgenten, uitstromers uit instelling en vergunninghouders. Dit ook vanwege de slaagkans van regulier woningzoekenden en de doorstroming. De gemeente zorgt voor de monitoring van de taakstelling en heeft hierover maandelijks contact met de woningcorporaties. Inzet tijdelijke locaties om doorstroming vanuit COA en passende huisvesting te realiseren Om te voorkomen dat vergunninghouders te lang in de COA-opvang blijven, maar wel in een passende woning terechtkomen, zet de gemeente een aantal tijdelijke (doorstroom)locaties in. Het gaat om het Hofland (tijdelijke woonlocatie vergunninghouders), het Robbengat (doorstroomlocatie voor vergunninghouders die wachten op nareizigers) en het Jeugdhonk (doorstroomlocatie voor grote gezinnen). In aanvulling op bovenstaande locaties zet de gemeente ook het Van der Valk hotel in (als crisisopvang voor asielzoekers en als doorstroomlocatie voor vergunninghouders). Flexwoningen realiseren als flexibele schil voor oplossing (tijdelijk) huisvestingsprobleem In aanvulling op de bestaande locaties zoekt de gemeente sinds 2021 naar een extra tijdelijke locatie voor de huisvesting van vergunninghouders (en spoedzoekers en starters). De gemeente ziet flexwoningen als flexibele schil voor het oplossen van een (tijdelijk) probleem. In 2023 heeft de gemeente daarom een plan van aanpak voor flexwoningen opgesteld. De gemeente staat positief tegenover flexwoningen wanneer deze bijdragen aan het oplossen van een tijdelijk woningtekort, aansluiten bij de behoefte van doelgroepen (zoals vergunninghouders) en geen belemmering vormen voor toekomstige permanente ontwikkelingen. De gemeente streeft bij de realisatie van flexwoningen naar een mix van sociale en middeldure huurwoningen. Toewerken naar 30% sociale huurwoningen in de totale woningvoorraad De gemeente wil haar sociale huurwoningvoorraad uitbreiden. In oktober 2021 heeft ze daarom een bod gedaan om bij te dragen aan de (sociale) woningbouwopgave in de regio Haaglanden. De gemeente wil in de periode 2019-2030 in totaal 2.070 woningen bijbouwen en het aantal sociale huurwoningen met 870 vergroten. Dit door nieuwbouw toe te voegen (570) en woningen van Habion en Vestia te behouden voor de sociale woningvoorraad (300). Daarbovenop wil de gemeente in de periode tot 2040 nog 3.000 tot 4.000 woningen realiseren, waarvan minstens 30% sociale huurwoningen. In maart 2023 heeft de gemeente de Regionale Realisatieagenda Wonen Haaglanden ondertekend (Woondeal). Onderdeel van deze afspraken is het doel: 30% sociale huurwoningen in de bestaande woningvoorraad. Om dit te realiseren is afgesproken dat alle nieuwe woningbouwplannen vanaf 2025 bestaan uit twee derde betaalbaar. De helft van deze woningen moet gerealiseerd worden door woningcorporaties. Bestaande woningvoorraad beter benutten Naast nieuwbouw wil de gemeente ook inzetten op het beter benutten van de bestaande voorraad. Denk bijvoorbeeld aan woning delen, optoppen, leegstaande veldjes benutten, woningen aanbouwen en herstructureringskansen. Afgesproken is dat binnen bestaand vastgoed en bij de transformatie van vastgoed met een niet-woonfunctie de mogelijkheden om woon- en verblijfsruimte te realiseren voor de aandachtsgroepen die zijn benoemd in het nationale programma ‘Een (t)huis voor iedereen’ worden onderzocht. Meer regionale samenwerking en uitruil De gemeente wil (nog) meer werk maken van regionale samenwerking en uitruil. Niet iedere sociale huurwoning die vrijkomt in Pijnacker-Nootdorp matcht namelijk, qua huurprijs of omvang, met de 46 taak¬stelling. Dit komt doordat een groot deel van de sociale woningvoorraad in de gemeente drie kamers of meer heeft terwijl er relatief veel eenpersoonshuishoudens vergunninghouders zijn. 3.3. Resultaten woonbeleid vergunninghouders De gemeente heeft de afgelopen jaren bovenstaande acties uitgevoerd. Hieronder gaan we in op de behaalde resultaten van deze acties. In 2020 t/m 2025 zijn 460 vergunninghouders gehuisvest in een reguliere sociale huurwoning In de gemeente Pijnacker-Nootdorp zijn twee grote woningcorporaties actief. Rondom Wonen en Staedion. Ook De Goede Woning is sinds 2024 actief in de gemeente. De gemeente werkt nauw samen met deze corporaties. Er zijn structurele overleggen op ambtelijk en bestuurlijk niveau over de prestatieafspraken, waar ook de afspraken over de huisvesting van vergunninghouders onderdeel van zijn. Samen hebben de woningcorporaties ruim 4.550 woningen in bezit. Bijna 85% van de corporatievoorraad heeft een sociale huurprijs (DAEB). Hiermee bedraagt de corporatievoorraad 17,5% van de totale woningvoorraad. In de periode 2020 t/m 2025 zijn ruim 1.300 sociale huurwoningen toegewezen aan nieuwe huurders. In de periode 2020 t/m 2023 muteerden er gemiddeld 180 woningen per jaar. In 2024 en 2025 steeg dit aantal door nieuwbouw opleveringen, naar respectievelijk 265 en 340 sociale huurwoningen per jaar. Het aantal toewijzingen aan vergunninghouders groeide niet gelijkmatig mee. Dit komt doordat de woningcorporaties vooral de bestaande voorraad inzetten voor de huisvesting van vergunning- houders. De nieuwbouw zetten zij in voor het realiseren van doorstroming van bijvoorbeeld ouderen. In de totale periode zijn 140 sociale huurwoningen toegewezen aan vergunninghouders. Hiermee werd gemiddeld 10% van de vrijkomende sociale huurwoningen toegewezen aan vergunninghouders. In totaal zijn er daarmee in 2020 t/m 2025 459 vergunninghouders gehuisvest in een sociale huurwoning. Figuur 6: Aantal toegewezen sociale huur, totaal en aan vergunninghouders 400 350 300 250 200 150 100 50 - 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Aantal toegewezen sociale huurwoningen aan vergunninghouders Aantal toegewezen sociale huurwoningen Bron: toewijzing gegevens woningcorporaties Rondom Wonen, Staedion en De Goede Woning (2025). Bewerking: Stec Groep, 2026. In onderstaand figuur is het jaarlijks gehuisveste aantal vergunninghouders afgezet tegen de taakstelling. Alleen in 2022 heeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp haar taakstelling gehaald. 47 Figuur 7: Gehuisveste vergunninghouders versus taakstelling 160 140 120 100 80 60 40 20 - 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Aantal gehuisveste vergunninghouders Taakstelling Bron: toewijzing gegevens woningcorporaties Rondom Wonen, Staedion en De Goede Woning (2025), taakstellinggegevens gemeente Pijnacker-Nootdorp (2025). Bewerking: Stec Groep, 2026. Tabel 9: Resultaten taakstelling gemeente Pijnacker-Nootdorp 2020 t/m 2026 Jaar 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 (1ste helft) Taakstelling 37 78 75 125 116 90 48 Restant taakstelling jaar -1 -10 5 18 -4 13 61 61 Totaal 27 83 93 121 129 151 109 Gehuisvest 22 65 97 108 68 90 3 Resultaat -5 -18 +4 -13 -61 -61 -106 Bron: toewijzing gegevens woningcorporaties Rondom Wonen, Staedion en De Goede Woning (2025), taakstellinggegevens gemeente Pijnacker-Nootdorp (2025). Bewerking: Stec Groep, 2026. Onderdeel van het invullen van de taakstelling is de inzet van een aantal tijdelijke locaties. Hieronder gaan we in op de rol van deze locaties binnen de huisvestingsopgave. Het Hofland: huurperiode verlengd tot minimaal 1 september 2028 Het Hofland is een voormalig woonzorgcentrum in Pijnacker. Sinds 2017 wordt deze locatie door de gemeente (huurt en beheert de locatie) en Rondom Wonen (regelt de toewijzing) gebruikt als tijdelijke woonlocatie. De locatie beschikt over 64 kamers voor vergunninghouders en starters (50/50). De tijdelijke ontheffing van het Hofland liep in 2027 af. De gemeente en Pieter van Foreest zijn in gesprek en voornemens om de overeenkomst te verlengen tot minimaal 1 september 2028. In 2024 is vanuit Pieter van Foreest en Rondom Wonen namelijk een initiatief gestart voor de herontwikkeling van deze locatie. Zij willen de locatie herontwikkelen naar een duurzame woonvorm waar jong en oud, levensloopbestendig, samen kunnen wonen. De gemeente staat positief tegenover dit initiatief en vraagt de corporaties mee te denken met een sociaal plan voor de huidige bewoners van het Hofland. Deelwoningen: vier extra deelwoningen gecreëerd, in aanvulling op het Robbengat Het Robbengat is een verkamerde woning van woningcorporatie Staedion aan het Robbengat in Nootdorp. Het is een doorstroomlocatie. In deze woning kunnen vier vergunninghouders die wachten op nareizigers tijdelijk gehuisvest worden. Vanuit hier moet het herenigde gezin doorstromen naar een passende reguliere (corporatie)woning. De gemeente wil naast het 48 Robbengat nog vier woningen (twee van Rondom Wonen en twee van Staedion) verkameren als doorstroomlocatie voor vergunninghouders (+/-10 personen). In februari 2026 zijn drie van deze woningen opgeleverd. In iedere woningen kunnen twee vergunninghouders worden gehuisvest. Staedion verwacht voor 1 juli nog één woning aan te leveren. Daarmee beschikt de gemeente over vijf deelwoningen. Jeugdhonk: doorstroomlocatie voor gezinnen Het Jeugdhonk is een tijdelijk omgebouwde jeugdfaciliteit. Het is een doorstroomlocatie. In het Jeugdhonk kan een gezin van maximaal 10 personen tijdelijk verblijven. Vanuit hier moet het gezin doorstromen naar een passende reguliere (corporatie)woning. Van der Valk hotel: tijdelijke opvanglocatie vergunninghouders die wachten op nareizigers Sinds 2022 wordt het Van der Valk hotel in Nootdorp gebruikt als crisisnoodopvanglocatie voor asielzoekers. In 2023 is het hotel ook gebruikt voor de tijdelijke huisvesting van 41 vergunning- houders (via de Hotel- en Accommodatieregeling). Al deze vergunninghouders zijn inmiddels verhuisd naar een permanente woning. Van 1 januari tot 1 juli 2026 wordt het Van der Valk hotel ingezet als tijdelijke opvanglocatie voor vergunninghouders die wachten op nareizigers. Hiervoor zijn 10 hotelkamers beschikbaar. Dit levert huisvesting op voor minimaal 20 personen. Tussentijdse conclusie • In de periode 2020 t/m 2025 zijn 140 sociale huurwoningen toegewezen aan vergunning- houders. Hiermee werd gemiddeld 10% van de vrijkomende sociale huurwoningen toegewezen aan vergunninghouders. Hiermee zijn 459 vergunninghouders gehuisvest. • In de periode 2020 t/m 2025 bedroeg de taakstelling van de gemeente Pijnacker-Nootdorp (inclusief achterstanden) 559 vergunninghouders. Dit betekent dat er in de periode 2020 t/m 2025 106 vergunninghouders te weinig zijn gehuisvest. Alleen in 2022 heeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp haar taakstelling gehaald. Om de taakstelling in 2026 wel te halen zoekt de gemeente naar meer mogelijkheden voor de huisvesting van vergunninghouders. Extra woningen beschikbaar stellen voor verhuur aan vergunninghouders De gemeente is in gesprek met de woningcorporaties om, bovenop wat zij al doen, nog twee of drie extra woningen beschikbaar te stellen voor de huisvesting van vergunninghouders. Waarschijnlijk levert dit de huisvesting van 12 extra vergunninghouders op. De gemeente heeft daarnaast zelf nog één woning in bezit die geschikt is voor de huisvesting van een groot gezin (negen personen). Deze woning wordt vanaf het tweede kwartaal ingezet. Daarnaast biedt de ruimte op dit perceel mogelijk nog ruimte om extra huisvesting te realiseren. Inzetten leegstaand vastgoed van gemeente en woningcorporaties De gemeente heeft onderzocht of er nog vastgoed is wat niet volledig wordt benut. In de gemeente staat een woonzorg complex voor senioren. Een deel van de wooneenheden staat leeg. De gemeente is (op bestuurlijk niveau) in gesprek om deze locatie in te zetten voor 8 tot 16 vergunninghouders van 55 jaar en ouder of voor een groot gezin. Dit zodat de gehuisveste vergunninghouders zo goed mogelijk aansluiten bij de huidige bewoners van het complex (ouderen met zorgvraag) of daar in ieder geval niet mee botsen. Daarnaast heeft de gemeente zelf nog vastgoed in beeld, waar met een kleine verbouwing, één of meerdere gezinnen kunnen worden gehuisvest. Deze mogelijkheden worden op dit moment onderzocht en uitgewerkt. 49 Flexwoningen: pilot Molenweg en extra locatie concreet in beeld Om ervaring op te doen met flexwoningen is de gemeente gestart met een pilot aan de Molenweg in Nootdorp. Hier moeten 100 flexwoningen komen (waarvan 72 in de eerste fase). Van de 100 woningen waren er in eerste instantie 25 gereserveerd voor vergunninghouders en 25 voor Oekraïners. De gemeente wil het aandeel vergunninghouders echter verhogen en het aandeel Oekraïners verlagen. Het was de bedoeling dat deze woningen er halverwege 2025 zouden staan. Het project heeft echter vertraging opgelopen doordat woningcorporatie Staedion zich eind 2025 terugtrok uit het project. De gemeente is daarom nu zelf bezig met de aankoop van de locatie en zal optreden als verhuurder en beheerder. Rondom Wonen gaat de toewijzing regelen. De gemeente is nu in onderhandeling met een andere gemeente over de aankoop van tweedehands units. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar 1-persoonsunits, maar ook naar grotere units, zodat meer vergunninghouders gehuisvest kunnen worden. De verwachting was dat deze woningen er eind 2026 zouden staan. Dit is echter vertraagd, ondanks dat de gemeente € 190.000 heeft gereserveerd om deze versnelling te realiseren. In eerste instantie was het de bedoeling dat, voordat andere locaties voor flexwoningen in beeld gebracht werden, gewacht werd op de uitkomsten van de pilot. De gemeenteraad heeft in juni 2025 echter een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht om actief andere locaties in beeld te brengen. Afgelopen maart is het locatieonderzoek afgerond. Hieruit zijn vier locaties naar voren gekomen, waarvan één met veel potentie. Deze locatie is ook al in het bezit van de gemeente. Voor deze locatie wordt nu een plan uitgewerkt. Het is de bedoeling dat hier eind 2026 flexwoningen staan. Daarnaast onderzoekt de gemeente of zij op één of twee leegstaande velden nog een aantal chalets kan plaatsen. Dit zorgt voor de huisvesting van 12 tot 24 extra vergunninghouders. AZC-plan met flexwoningen Nootdorpseweg verworpen Op 3 december 2024 verwierp de gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp het AZC-plan aan de Nootdorpseweg, met 16 tegen 15 stemmen. Het plan combineerde opvang voor 250 asielzoekers met 150 flexwoningen, deels bestemd voor vergunninghouders. Fracties in de gemeenteraad noemden twijfels over de financiële haalbaarheid op de lange termijn, onzeker rijksbeleid na 2027 en zorgen over de (verkeers)veiligheid en locatie als argumenten om tegen het plan te stemmen. Met het plan verdwenen ook de geplande flexwoningen. Tussentijdse conclusie • De gemeente zet breed in op extra huisvesting voor vergunninghouders (extra corporatie- woningen, eigen woningen en leegstaand vastgoed). Deze resultaten van deze maatregelen zijn echter nog onzeker. De beoogde flexwoningen zijn zekerder en bieden ook structureel perspectief. Door vertragingen is realisatie echter pas eind 2026 te verwachten. • De gemeenteraad heeft in 2024 een plan voor een AZC met daarbij flexwoningen voor vergunninghouders afgewezen. De geplande flexwoningen voor vergunninghouders zijn daardoor niet gerealiseerd. 425 sociale huurwoningen toegevoegd in periode 2020 t/m 2025: 24% sociale huur In de periode 2020 t/m 2025 zijn in de gemeente Pijnacker-Nootdorp in totaal ruim 1.750 nieuw- bouwwoningen opgeleverd. 425 van deze woningen was een sociale huurwoning. Hiermee lag het aandeel sociale huur binnen het totale nieuwbouwprogramma op 24%. Duidelijk te zien is dat het 50 aandeel gerealiseerde sociale huur sinds oktober 2021 (Tussenakkoord ‘’samenwerken aan een solide woningmarkt in Haaglanden’’) en maart 2023 (Regionale Realisatieagenda Wonen) steeg (van 6 naar 16% en van 16% naar 45%). Tabel 10: Nieuwbouw 2020 t/m 2024 en aandeel sociale huur daarbinnen Jaar Totale nieuwbouw Aantal sociale huur Aandeel sociale huur 2020 253 16 6% 2021 409 26 6% 2022 256 41 16% 2023 202 90 45% 2024 248 118 48% 2025 392 134 34% Totaal 1.760 425 24% Bron: gemeente Pijnacker-Nootdorp (2025). Wet versterking regie volkshuisvesting: 30% sociale huur Om het aantal sociale huurwoningen te verhogen legt de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) vast dat minimaal 30% van alle toekomstige nieuwbouw sociale huur moet zijn. Daarnaast moet 2/3 van alle nieuwbouw betaalbaar zijn (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop). Deze percentages gelden op regionaal niveau, en niet op gemeente of planniveau. Wel krijgen alle gemeenten een instructieregel, afhankelijk van het aandeel corporatiewoningen in de bestaande woningvoorraad. Gemeenten met een corporatievoorraad lager dan het landelijk gemiddelde (25,6%), zoals Pijnacker-Nootdorp, moeten verplicht 30% sociale huur toevoegen. Gemeenten met een corporatievoorraad hoger dan het landelijk gemiddelde moeten verplicht 40% bouwen voor middeninkomens (middenhuur en betaalbare koop). Afwijken van deze instructieregels kan alleen als onderbouwd wordt dat er geen behoefte is aan sociale huur, middenhuur en/of betaalbare koop én als het aandeel van 30% sociale huur en 2/3 betaalbaar op regio- en provincieniveau geborgd blijft. Om dit in de komende 10 jaar te realiseren krijgen gemeenten de wettelijke taak om voor voldoende locaties te zorgen in hun omgevingsplannen. Ruim 1.300 sociale huurwoningen in plannen: 38% sociale huur De gemeente heeft ook nog ruim 3.500 woningen in plannen. Het merendeel van deze plannen heeft een startbouw ergens in de periode 2025 t/m 2029. Van deze woningen is 1.280 een sociale huurwoning. Hiermee wordt in de toekomst 36% sociale huur toegevoegd. Hiermee worden de kwantitatieve en kwalitatieve doelen (aan de onderkant van de bandbreedte) van de gemeente gehaald en het percentage sociale huur in de bestaande voorraad stijgt van 17,5% naar 20%. 51 Tabel 11: Woningbouwplannen gemeente Pijnacker-Nootdorp Plannaam Totale Aantal sociale Aandeel Prognose Laatste nieuwbouw huur sociale huur startbouw oplevering Centrumlijn Noord 330 132 40% 2023 2028 Centrumlijn Zuid 200 80 40% 2025 2027 Berkenhof 30 10 33% ? ? Dwarskade 1.200 420 35% 2028 2037 Hart van Nootdorp 113 52 46% 2025 2028 Kiem 326 100 31% 2023 2028 Oranjepark 180 63 35% 2028 2030 Tuindershof 200 72 36% 2021 2026 Overgauw* 1.000 350 35% ? ? Totaal 3.580 1.280 36% Bron: gemeente Pijnacker-Nootdorp (peildatum 1 januari 2026) *Plan heeft nog geen woonbestemming volgens provinciaal beleid. Inzet instrumenten en intensivering samenwerking droeg bij aan halen doelen De gemeente heeft bovenstaande gerealiseerd door onderstaande stappen te zetten: • Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg): in de Omgevingsvisie zijn vier transformatiegebieden aangewezen. Hier hebben heeft de Wvg opgelegd, waardoor zij grondposities hebben bemachtigd. Dat zorgt voor meer regie op de juiste programmering. • Anterieure overeenkomsten: sinds 2021 (tussenakkoord) is in privaatrechtelijke overeenkomsten met marktpartijen minimaal 30% sociale huur een harde eis. • Omgevingsplan: in 2023 heeft de gemeente een doelgroepenverordening vastgesteld. Dit geeft de gemeente de mogelijkheid om minimale percentages op te nemen in het omgevingsplan. Hierdoor kunnen betere afspraken gemaakt worden over het betaalbare koop- en huursegment. bud • Subsidies en vliegende brigade: voor bijna alle projecten heeft de gemeente een vorm van subsidie aangevraagd en gekregen. Ook heeft de gemeente de vliegende brigade al meerdere keren aangevraagd en toegekend gekregen. Daarnaast is de gemeente sinds 2023 gestart met een lokale bouwtafel. Met name de voortgang van de lopende projecten staat hierin centraal. Mede door deze samenwerking worden de woning- corporaties al vroeg betrokken bij het opstellen van gebiedsvisies. Belangrijk bij de toekomstige realisatie van de sociale huurwoningen is de rol van De Goede Woning binnen onze gemeente. Zij zijn door Rondom Wonen benaderd om in onze gemeente te investeren. Hierdoor is de slagkracht van de woningcorporaties binnen onze gemeente vergroot. Dit betaalt zich uit in de realisatie van Casa Vita en de ontwikkeling van Centrumlijn Noord Rechtszaak tegen Habion en Vestia leverde behoud van 370 sociale huurwoningen op De gemeente is ten slotte bij het scheidingsvoorstel van Vestia en Habion naar de rechter gestapt. Deze heeft de gemeente in het gelijk gesteld. Ook zijn er verkoopafspraken met Rondom Wonen gemaakt. Hierdoor zijn ongeveer 370 sociale huurwoningen behouden gebleven. Dit zijn er 70 meer dan het doel van 300 uit het tussenakkoord. 52 Tussentijdse conclusie • Door actieve inzet van instrumenten, samenwerking en juridische stappen heeft de gemeente de regie versterkt en zowel nieuwbouwdoelen gehaald als bestaande sociale huur behouden. • In de periode 2020 t/m 2025 was 24% van de nieuwbouw een sociale huurwoning, met een duidelijke stijging sinds 2021 en 2023. Hiermee lag het aandeel sociale huur (logischerwijs) nog onder de nieuwe norm vanuit de Wet versterking regie volkshuisvesting. • In de toekomstige woningbouwplannen van de gemeente is 38% sociale huur opgenomen. Hiermee loopt de gemeente voor op de eisen van de Wet versterking regie volkshuisvesting. Als gevolg hiervan stijgt het aandeel sociale huur in de bestaande voorraad naar 20%. Weinig kansen voor fysieke ingrepen beter benutten Op initiatief van de woningcorporaties is er binnen de regio onderzoek gedaan naar de kansen om de bestaande woningvoorraad te verdichten. Hierbij is onder andere gekeken naar optoppen, leegstaande veldjes, woningen aanbouwen en herstructureringskansen. Uit het onderzoek blijkt dat de woningvoorraad van Pijnacker-Nootdorp zich niet goed leent voor verdichting. Dit heeft te maken met de kenmerken van de woningvoorraad. De gemeente heeft relatief jong bezit, waardoor herstructurering niet aan de orde is. Daarnaast zijn de uitleglocaties ruimte-efficiënt ingericht, waardoor er weinig ruimte is zonder duidelijke functie. Verder bestaat een groot deel van de woningvoorraad (78%) uit eengezinswoningen, waardoor optoppen of aanbouwen niet heel kansrijk is. Ondanks dat zijn uit het onderzoek een aantal kleine kansen gekomen. De gemeente werkt deze nu samen met Rondom Wonen via de intaketafel uit. Echt grote aantallen levert dit alleen niet op. Kansen voor woningdelen dankzij beleidsnota woningvoorraad en huisvestingsverordening Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd over woningdelen. Ook is er al een opzet voor een samen- werkingsovereenkomst besproken met de woningcorporaties. Met het vaststellen van de beleids- nota woningvoorraad Pijnacker-Nootdorp en de huisvestingsverordening krijgen woningcorporaties namelijk de mogelijkheid een huis te verhuren aan inwoners die niet een duurzaam gemeenschappelijk huishouden vormen. De corporaties mogen maximaal tien van dit soort woningen per jaar verhuren waarbij ze een onderbouwing moeten aanleveren waaruit blijkt dat het woningdelen bijdraagt aan het beter benutten van de sociale huurwoning. Door middel van woningdelen zijn vier extra doorstroomwoningen gecreëerd. In iedere woning kunnen twee vergunninghouders gehuisvest worden die wachten op nareizigers. Daarnaast worden via de huisvestingsverordening schaarse woningen beschermd. Voor het onttrekken, samenvoegen, verkameren, kadastraal splitsen en (toeristisch) verhuren van deze woningen is een vergunning nodig. Tussentijdse conclusie • De fysieke mogelijkheden om de bestaande voorraad beter te benutten zijn in Pijnacker- Nootdorp beperkt. Kleine verdichtingskansen worden verkend, maar leveren geen hoge aantallen op. • Door middel van woningdelen zijn vier extra doorstroomwoningen gecreëerd. In iedere woning kunnen twee vergunninghouders gehuisvest worden die wachten op nareizigers. Uitwisseling tussen Pijnacker-Nootdorp, Leidschendam-Voorburg en Rijswijk De gemeente wil de regionale samenwerking verder professionaliseren en uitruilmogelijkheden verkennen. Dit deed de gemeente al met Rijswijk. Er zijn, omdat deze lastig te huisvesten zijn door 53 Pijnacker-Nootdorp, ongeveer 10 alleenstaande vergunninghouders zonder nareizigers gekoppeld aan Rijswijk. In ruil hiervoor heeft de gemeente twee gezinnen van vier en vijf personen uit Rijswijk gehuisvest. Daarnaast heeft de gemeente een gezin met zeven personen overgenomen uit gemeente Leidschendam-Voorburg. Ook heeft de gemeente het gesprek richting het Rijk en de provincie gestart voor een regionaal systeem waarbij vrijkomende sociale huurwoningen worden gematcht aan de gekoppelde vergunninghouders. Tussentijdse conclusie • De gemeente zet in op verdere professionalisering van regionale uitwisseling, waarbij wordt toegewerkt naar een structureel regionaal verdeelsysteem voor vergunninghouders. Taakstelling werd afgelopen vijf jaar, op 2022 na, niet gehaald Ondanks alle bovenstaande inzet haalt de gemeente de afgelopen jaren haar taakstelling niet. In de periode 2020 t/m 2025 is alleen in 2022 de taakstelling gehaald. De provincie is belast met het toezicht op de uitvoering van de taakstelling. Wanneer gemeenten hun taakstelling niet halen kan de provincie ingrijpen. Zij kunnen daarvoor de bestuurlijke interventieladder gebruiken. Deze ladder bevat verschillende maatregelen, van licht naar zwaar. De gemeente staat sinds 1 januari 2025 op trede 4 ‘vooraankondiging juridische indeplaatsstelling’. In deze fase (trede 4) is het college per brief en de gemeenteraad via een afschrift geïnformeerd over het voornemen van de provincie om tot indeplaatsstelling over te gaan. Indeplaatsstelling betekent dat de provincie de vereiste maatregelen neemt om de achterstand in de taakstelling, op kosten van de gemeente, weg te werken. Een indeplaatsstelling wordt voorafgegaan door een uitvoerig bestuurlijk traject, waarin de gemeente eerst zelf in de gelegenheid wordt gesteld om alsnog aan haar wettelijke verplichtingen te voldoen. Tabel 12: Verloop plaatsing op interventieladder Type cijfers per jaar Cijfers Plaats op de interventieladder Voorsprong op 1 januari 2023 4 Trede 0 ‘taakstelling gerealiseerd’ Taakstelling 2023-I 68 Taakstelling 2023-l incl. achterstand 64 Achterstand op 1 juli 2023 2 Trede 1’signaleren’ Taakstelling 2023-Il 57 Taakstelling 2023-ll incl. achterstand 59 % behaald op 1 oktober 10% Trede 2A ‘informatie opvragen en beoordelen’ Achterstand op 1 januari 2024 13 Trede 2B ‘ambtelijk afspraken maken met termijn’ Taakstelling 2024-I 61 Taakstelling 2024-l incl. achterstand 74 Achterstand op 1 juli 2024 41 Trede 3 ‘bestuurlijke afspraken maken met termijn’ Taakstelling 2024-Il 55 Taakstelling 2024-ll incl. achterstand 96 Achterstand op 1 januari 2025 61 Trede 4 ‘vooraankondiging juridische indeplaatsstelling’ Taakstelling 2025-I 48 Taakstelling 2025-l incl. achterstand 109 Achterstand op 1 juli 2025 69 Trede 4 ‘vooraankondiging juridische indeplaatsstelling’ 54 Taakstelling 2025-Il 42 Taakstelling 2025-ll incl. achterstand 111 Achterstand op 1 januari 2026 65 Trede 4 ‘vooraankondiging juridische indeplaatsstelling’ Taakstelling 2026-l 48 Taakstelling 2026-l incl. achterstand 113 Bron: provincie Zuid-Holland, 2026. Provincie verleent gemeente coulance door tijdige, volledige en transparante communicatie In het reguliere toezichtproces zou een gemeente die zich op trede 4 van de bestuurlijke interventieladder bevindt en de taakstelling herhaaldelijk niet realiseert, zoals Pijnacker-Nootdorp, doorstromen naar trede 5 van de interventieladder ‘besluit tot indeplaatsstelling’. De provincie Zuid- Holland erkent de inzet van de gemeente echter ook. Nadat de gemeente op trede 4 van de interventieladder is geplaatst, heeft het college toegezegd dat de taakstelling uiterlijk per 1 juli 2026 volledig zou worden gerealiseerd. In de afgelopen maanden is echter gebleken dat dit toch niet haalbaar is. De gemeente heeft de provincie gedurende dit proces steeds tijdig, volledig en transparant geïnformeerd over de ontstane knelpunten en de gevolgen daarvan voor de planning. Naar aanleiding hiervan heeft de gemeente een aangescherpt huisvestingsplan opgesteld. Om dit plan mogelijk te maken is in september 2025 een projectleider versnelling huisvesting vergunninghouders gestart. Ook is het team participatie uitgebreid om de groep die versneld wordt gehuisvest goed te begeleiden. Ten slotte is de gemeente bereid om bepaalde bestaande ruimtelijke kaders los te laten om ontwikkelingen mogelijk te maken, zo geeft de gemeente zelf aan richting de provincie. De gemeente verwacht daarmee de taakstelling voor vergunninghouders volledig te kunnen realiseren voor 1 januari 2027. Op basis van het bestuurlijk overleg en het door de gemeente aangeleverde aangescherpte huisvestingsplan past de provincie bestuurlijke coulance toe. De gemeente blijft daarom tot 1 juli 2026 geplaatst op trede 4 van de bestuurlijke interventieladder. 55 Bijlage A: Opbouw woningvoorraad 56 Opbouw sociale huurwoningvoorraad De sociale huurwoningvoorraad bestaat voor het grootste deel (60%) uit appartementen. Dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. Ongeveer een derde van de woningen heeft een oppervlak van 80 m2 of minder. Hiermee zijn de sociale huurwoningen in Pijnacker-Nootdorp relatief groot. Gemiddeld heeft ongeveer de helft van alle sociale huurwoningen een oppervlak kleiner dan 80 m2. Dit verklaart ook het relatief grote aandeel ‘duurdere’ sociale huurwoningen. Een kwart van de sociale huurwoningen heeft een huurprijs tussen de hoge aftoppingsgrens en de sociale huurgrens. Gemiddeld is dit zo’n 10%. Figuur 8: Kenmerken DAEB-voorraad Pijnacker-Nootdorp, in vergelijking met NL (binnenring = NL, buitenring = gemeente Pijnacker-Nootdorp) 40% 41% Eengezinswoningen 59% Meergezinswoningen 60% 1% 18% 0% 14% 34% 80 m² en minder 51% Tussen 80 m² en 105 m² 35% Tussen 105 m² en 135 m² Meer dan 135 m² 47% 57 4% 26% Tot en met 12% 11% kwaliteitskortingsgrens Tussen kwaliteitskortingsgrens en hoge aftoppingsgrens Tussen hoge 77% 70% aftoppingsgrens en sociale huurgrens Bron: voorraadgegevens woningcorporaties Rondom Wonen, Staedion en De Goede Woning (2025), CBS Lokale Monitor Wonen (2023). Bewerking: Stec Groep, 2026. 58 Bijlage B: Bronnenlijst 59 Bijlage B: Bronnenlijst Huisvesting arbeidsmigranten • Woonvisie Pijnacker-Nootdorp 2020-2030 • Economische visie Pijnacker-Nootdorp 2020-2025 • Beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten • Nota van beantwoording ontwerp beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten geredigeerd • Nota van beantwoording ontwerp beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten • Zienswijzen samengevoegd geanonimiseerd • Raadsbesluit vaststelling ontwerp-beleidsnota huisvesting arbeidsmigranten • Amendement Huisvesting arbeidsmigranten aantal personen per kamer • Amendement Huisvesting arbeidsmigranten functie scheiding • Presentatie bestuursopdracht arbeidsmigranten • Vragen raad arbeidsmigranten 07-01 • Uitnodiging raadsbijeenkomst arbeidsmigranten november 2020 • Antwoorden persvragen • Rapportage midterm review mei 2024 • Informatienota raad initiatief Berg Roses • Data woningcorporaties huisvesting arbeidsmigranten Huisvesting vergunninghouders • Brief Provincie Bestuurlijke interventieladder trede 4 (2024-10-29) • Bijlage – GS brief inzake jaarlijkse informatie Generiek interbestuurlijk toezicht (2025-08-26) • Informatienota raad interbestuurlijk toezicht (2025-08-26) • Bericht van Provincie Zuid-Holland – Afschrift toezichtbrief huisvesting vergunninghouders beoordeling 1 juli (2025-09-19) • Brief richting provincie versnellingsaanpak • Versnellingsaanpak 2025 raad • Beleidsnota Woningvoorraad • Huisvestingsverordening (4e herziening) • Herziening Nota Woningvoorraad en Huisvestingsverordening • Informatienota Resultaat huisvesting vergunninghouders 2022 • Stand van zaken huisvesting vergunninghouders 2022 • Informatienota raad 2024 • Informatienota raad 2021 • Informatie raad 2025 • Motie M1 TROTS, VVD, CU-SGP, Progressief PN, GB en FB – Nieuwe locaties flexwoningen • Stand van zaken huisvesting vergunninghouders 2024 • Taakverdeling huisvesting vergunninghouders versie 17-5-2023 • Plan van aanpak flexwoningen_informatienota raad (2023-12-19) • Plan van Aanpak flexwoningen Pijnacker-Nootdorp (2023-12-12) • Memo overzicht taakstelling 2025-2026 • Informatienota raad – Prestatieafspraken 2021-2024 en Prestatieagenda 2023 • Prestatieagenda 2023 • Prestatieafspraken 2021-2024 • Prestatieafspraken 2025-2028 • Prestatieafspraken Agenda 2026 • Data woningcorporaties huisvesting vergunninghouders • Realistisch groeipad sociale huur Pijnacker-Nootdorp • Advies aan college op basis van het realistisch groeipad • Regionaal opvangplan Haaglanden • Informatienota raad Regionaal opvangplan Haaglanden • Informatienota 2017 • Uitvoeringsplan korte termijn 2026-2017 • Vergunninghouders vanaf 2028. Zo organiseren wij dat! 60 Afbeelding voorkant: Tiemen Winkel. 61

Tekst uit PDF geëxtraheerd