Home › Oost Gelre › Document

Managementletter Oost Gelre 2026

Raadsvoorstel
TypeRaadsvoorstel
GemeenteOost Gelre
Datum2026-11-24
BronDownload brondocument →

Document

Geëxtraheerde tekst

Gemeente Oost Gelre Managementletter 2026 4 november 2026 | Definitief Bedankt voor het vertrouwen Aan de directie en het college van B&W van de gemeente Oost Gelre Doetinchem, 4 november 2026 Als onderdeel van de controle van de jaarrekening over het kalenderjaar 2026 van uw organisatie hebben we een interimcontrole uitgevoerd. Onze interimcontrole voldoet aan het Nederlands recht en de geldende controlestandaarden. Naar aanleiding van deze controle ontvangt u onze bevindingen en aanbevelingen, als constructieve input voor de directie als onderdeel van het continue proces van het veranderen en verbeteren van de beheersing van uw organisatie. We hebben met een aangegeven dat opvolging van deze aanbevelingen nodig is voor het goed kunnen uitvoeren van onze accountantscontrole. Tot slot bedanken we u voor uw medewerking en de prettige samenwerking tijdens onze werkzaamheden. Met vriendelijke groet, Stolwijk Kelderman Accountants Fiscalistener1:capture:size(200,65)}} De heer R.H. Gosselink-Wolbrink RA 2 Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Actualiteiten en ontwikkelingen Afsluiting 3 Samenvatting Informatietechnologie en -beveiliging Ontwikkelingen in de organisatie Uw gemeente heeft de Informatietechnologie (IT) in Uw gemeente staat er financieel goed voor. Het eigen beheer. De uitgangspunten van het IT-beleid zijn ravijnjaar heeft vanaf 2028 negatieve financiële effecten, vastgelegd en zijn actueel. maar deze kunnen worden opgevangen door de beschikbare financiële buffer aan te wenden en/of De NIS2-richtlijn onderstreept - via de nieuwe (gedeeltelijke) bezuinigingen door te voeren. Cyberbeveiligingswet - de noodzaak van training en controle van leveranciers om de digitale weerbaarheid te versterken en de ketenaansprakelijkheid te minimaliseren. Uw gemeente is hier actief mee bezig. Beheersing processen Er zijn goede instrumenten voor een degelijke interne beheersing. U heeft soms gekozen voor controles achteraf, die daarmee zeer belangrijk zijn. U neemt onze adviezen ter harte daar waar het kan, of zoekt andere Top 2- risico’s oplossingen. Op basis van onze risico-inschatting van de accountant, waarbij nog geen rekening is gehouden met de aanwezige beheersmaatregelen binnen de organisatie, zijn de risico’s voor de jaarrekeningcontrole met de grootste impact en kans: Planning & control cyclus - De onderbouwing van de levering van de ingekochte Het resultaat was begroot op plus € 41.000. Bij de goederen en diensten; bestuursrapportages is dit bijgesteld naar plus € 228.000. - De onderbouwing van de levering van de zorg vanuit Dit komt met name door een hogere algemene uitkering de WMO en Jeugdzorg. van het Rijk en een meevaller in het sociaal domein. Deze vinden achteraf plaats. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 4 Aandachtspunten gemeenteraad Audit Experience Om de raad mee te nemen hebben wij voor dit controlejaar een ‘Audit Experience’ aangeboden: een interactieve sessie van ca. 1,5 uur waarin we samen met de auditcommissie ons in één relevant thema verdiepen. Zo krijgen we meer diepgang en kunnen we vragen beter toelichten. De Auditcommissie heeft gekozen om een ‘Audit experience’ in te plannen. Het thema wordt door de auditcommissie in onderling overleg nog bepaald. Wij zien er naar uit de Raad te ondersteunen bij haar kaderstellende en controlerende rol. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 5 Algemene beheersing Ons beeld van de organisatie Planning en control cyclus IT en informatiebeveiliging Rechtmatigheidsverantwoording Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 6 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Algemeen Rekenkameronderzoeken De interne beheersing is in het afgelopen jaar versterkt. We zien dat adviespunten uit onze In februari 2026 heeft de gemeenteraad het rekenkameronderzoek naar de managementletter en accountantsverslag worden opgepakt. De opvolging van de kostendekkendheid van leges voor omgevingsvergunningen behandeld. Uit het onderzoek aanbevelingen wordt intern geregistreerd en gemonitord in het geautomatiseerde systeem in blijkt dat Oost Gelre een transparante en gespecificeerde methode voor de legesberekening Pepperflow. hanteert. Wel zijn procesverbeteringen mogelijk op het gebied van monitoring, kostentoerekening, VNG Jaarcongres 2026 procesbeheersing en de informatievoorziening aan de gemeenteraad. Op 29 en 30 september 2026 heeft het jaarlijkse VNG Jaarcongres plaatsgevonden in de Het college onderschrijft de conclusies en heeft de aanbevelingen overgenomen. Achterhoek, waarbij uw gemeente met de gemeente Winterswijk gezamenlijk als gastgemeenten optraden. Het congres bood beide gemeenten de gelegenheid om de De verdere uitwerking vindt binnen de bestaande beleids- en planning-en-control cyclus Achterhoek landelijk onder de aandacht te brengen en de regionale samenwerking te plaats. De evaluatie van de primaire en ondersteunende processen staat gepland om eind versterken. 2026 te worden afgerond. De organisatie van het congres vroeg om een intensieve voorbereiding en nauwe Waarderingskamer samenwerking tussen beide gemeenten en diverse betrokken partijen. In het rapport Onderzoek kwaliteit WOZ-processen gemeente Oost Gelre beveelt de Waarderingskamer aan om de juistheid en volledigheid van de objectkenmerken van De gemeente Oost Gelre trad op als penvoerder en is verantwoordelijk voor de financiële woningen en niet-woningen nader te onderzoeken. De gemeente werkt momenteel aan het afwikkeling van de congreskosten. De gemaakte kosten zijn binnen de reguliere verbeteren van de primaire en secundaire objectkenmerken van woningen, de primaire programma's in de financiële administratie verantwoord. Een deel van de uitgaven had kenmerken van niet-woningen en de kwaliteitscontroles op taxaties van courante en betrekking op aanpassingen aan het Hulshof Herwalt-terrein, die mede in het kader van het incourante niet-woningen. congres zijn uitgevoerd. Deze kosten zijn binnen de betreffende programma's verantwoord. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 7 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie MVA - Hulshof Herwalt-terrein De Commissie BBV adviseert vanwege eenvoud en transparantie geen rente over het eigen In 2025 is het Vitelco-terrein aangekocht voor circa € 9 miljoen. Inmiddels is een externe vermogen en voorzieningen te berekenen. taxateur ingeschakeld om de verschillende onderdelen van het terrein te waarderen. Wij adviseren u de interne rentetoerekening zoveel mogelijk af te schaffen, zowel over het Wij adviseren u de uitkomsten van de taxatie te betrekken bij de waardering van het terrein eigen vermogen als bij de doorbelasting aan programma's. Dit vereenvoudigt de financiële en de beoordeling van de financiële risico’s (weerstandsvermogen). administratie en vergroot de transparantie van de financiële resultaten. Nota kostenverhaal Crediteuren Voor het Hulshof Herwalt-terrein is nog geen grondexploitatie geopend. Het terrein wordt Het mutatieverslag van de crediteurstamgegevens is onvolledig doordat eerdere mutaties daarom vooralsnog verantwoord onder de materiële vaste activa. Gezien de toekomstige zijn opgeschoond als gevolg van een systeemupdate. Hierdoor zijn wijzigingen en ontwikkelmogelijkheden en de mogelijkheden voor faciliterend grondbeleid neemt het belang bijbehorende autorisaties over een periode van circa 3,5 maand niet meer traceerbaar, wat van een goede registratie en toerekening van kosten toe. het risico op ongeautoriseerde wijzigingen en onrechtmatige betalingen vergroot. Wij zullen - samen met de organisatie - aanvullende controlewerkzaamheden uitvoeren over de De gemeente heeft financieel adviesbureau Urban Reality ingeschakeld voor het opstellen betreffende periode om risico’s uit te sluiten. en implementeren van een nota kostenverhaal. Dit traject is momenteel gaande en de verwachting is dat de nota vanaf 2027 wordt toegepast. Loonjournaalposten De salarisadministratie is uitbesteed aan de gemeente Doetinchem. Sinds de overgang naar Rentetoerekening aan programma's en eigen vermogen het geautomatiseerde systeem BCS in 2026 sluit het detailniveau van de aan u De gemeente Oost Gelre rekent rente toe aan de verschillende programma's en over het aangeleverde loonjournaalposten onvoldoende aan op uw financiële administratie. eigen vermogen. Deze systematiek leidt tot hogere lasten binnen de programma's, Hoewel de salarisbetalingen tijdig en voor de juiste bedragen zijn uitgevoerd, zijn bij de waartegenover een renteresultaat op het taakveld Treasury staat. Hierdoor wordt het inzicht financiële verwerking handmatige correcties noodzakelijk. Uw organisatie is hierover met in de werkelijke financieringslasten en de financiële resultaten per programma minder Doetinchem in overleg om de inrichting te verbeteren. transparant. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 8 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Jeugdzorg: voortgang van de hervorming en financiële houdbaarheid Grip op de Jeugdwet De jeugdzorg blijft voor gemeenten een belangrijk beleidsmatig en financieel aandachtspunt. Oost Gelre werkt aan de versterking van lokale teams, waarbij wordt gestreefd naar één vast De Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 beoogt dat kinderen en gezinnen sneller aanspreekpunt voor gezinnen. Hiermee wordt beoogd de ondersteuning beter af te passende hulp krijgen én dat het stelsel betaalbaar blijft. De opgave is om lichte hulpvragen stemmen en onnodig zware zorgtrajecten te voorkomen. De verdere uitwerking wordt in waar mogelijk dichtbij het gezin op te vangen, terwijl specialistische hulp beschikbaar blijft 2027 verwacht, waarna eventuele proceswijzigingen in 2028 worden doorgevoerd. voor jongeren die deze nodig hebben. In 2026 zijn stappen gezet: partijen maakten afspraken over stevige lokale teams en een voorstel tot wijziging van de reikwijdte van de Daarnaast neemt de gemeente bij verlengingen actief contact op met zorgaanbieders om te Jeugdwet is in consultatie gebracht. De effecten op het gebruik van jeugdhulp en de beoordelen of zorgtrajecten kunnen worden verkort. Dit leidt waar mogelijk tot kortere uitgaven moeten echter nog blijken. indicaties en draagt bij aan de beheersing van de zorgkosten. De deskundigencommissie onder voorzitterschap van Tamara van Ark concludeerde in haar Financiële ontwikkeling Oost Gelre tussentijdse advies Groeipijn (januari 2025) dat de uitvoering van de Hervormingsagenda Binnen het Sociaal Domein Achterhoek (SDA) werd in 2022 overgestapt van P×Q- onvoldoende op gang was gekomen. De commissie adviseerde over de verdeling van financiering naar lumpsumfinanciering. Sinds 1 januari 2026 is weer teruggekeerd naar de eerdere tekorten en een financieel kader voor 2025–2027. Zij beoordeelt nu opnieuw de oorspronkelijke P×Q-systematiek, waarbij wordt afgerekend op basis van daadwerkelijk inhoudelijke én financiële voortgang. Haar eindadvies wordt vóór 1 februari 2027 verwacht. geleverde zorg. De gemeente constateert dat hierdoor minder kosten worden gedeclareerd. Een structurele oplossing voor de verhouding tussen gemeentelijke taken, Dit beeld is ook zichtbaar bij andere Achterhoekse gemeenten die bij het SDA zijn sturingsmogelijkheden en beschikbare middelen staat daarmee nog niet vast. aangesloten. Ook de recente jaarrekeningcijfers vragen om nuance. Landelijk nam het gezamenlijke In de eerste bestuursrapportage 2026 is er voor uw gemeente op de Jeugdzorg een eigen vermogen van gemeenten in 2025 met € 2,8 miljard toe, mede door extra verwacht voordeel van € 430.000. rijksmiddelen voor jeugdzorg. Tegelijkertijd stegen de jeugdzorguitgaven verder en keren die extra middelen niet vanzelfsprekend terug. Hiermee blijft de structurele financiële ruimte van Wij adviseren u de financiële effecten van de gewijzigde bekostiging te blijven monitoren, de individuele gemeenten onder druk staan. met specifieke aandacht voor de volledigheid van de zorgkosten over 2026 en de structurele ontwikkeling van de uitgaven. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 9 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Ontwikkeling financiële positie en vooruitblik De afgelopen jaren heeft de gemeente een positieve financiële ontwikkeling doorgemaakt. Resultaten afgelopen jaren Jaar op jaar zijn overschotten gerealiseerd, wat heeft geleid tot een versterking van de In de afgelopen jaren zijn door de gemeente Oost Gelre positieve resultaten geboekt. Deze algemene reserve en daarmee de financiële weerbaarheid. Deze positieve resultaten zijn waren vaak het gevolg van onderbestedingen en hogere inkomsten uit het gemeentefonds vooral het gevolg van onderbestedingen en hogere inkomsten uit het gemeentefonds dan dan oorspronkelijk geraamd. Dit heeft in de afgelopen jaren een positieve impuls aan de oorspronkelijk geraamd. De algemene reserve is hierdoor een belangrijke buffer voor algemene reserve gegeven. De resultaten van de afgelopen jaren waren fors, hoofzakelijk toekomstige jaren. De verwachte tekorten in 2028, 2029 en 2030 kunnen worden incidenteel en zijn hieronder in beeld gebracht. opgevangen door een deel van deze reserve in te zetten en/of (gedeeltelijke) bezuinigingen door te voeren. Resultaat jaarrekening (x € 1.000) € 10.000 Tegelijkertijd blijft de financiële toekomst onzeker. De herverdeling van middelen en de recente schommelingen in het gemeentefonds (de algemene uitkering) maken het meerjarig financiële perspectief moeilijk voorspelbaar. Dit sluit aan bij de landelijke discussie over de € 8.000 structurele financiering van gemeenten vanaf 2026. Hoewel uw meerjarenbeeld wijst op tekorten vanaf 2028, is het niet uitgesloten dat meevallers in de rijksbijdragen of een € 6.000 gunstiger ontwikkeling van het gemeentefonds dit beeld kunnen verbeteren. € 4.000 Het blijft daarom van belang de financiële positie en de actualiteit van de meerjarenraming nauwlettend te volgen, zodat - indien nodig - tijdig kan worden bijgestuurd. De provincie € 2.000 Gelderland vraagt ook aandacht hiervoor in haar toezichtsbrief. Op de volgende pagina’s nemen wij u mee in de belangrijkste elementen van de financiële € 0 2022 2023 2024 2025 positie. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 10 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Ontwikkeling Algemene uitkering Verloop algemene uitkering (bedragen x € 1.000) Op landelijk niveau is een dalende trend zichtbaar in de algemene uitkering per inwoner. In 73.000 2026 ontvangen gemeenten gezamenlijk ongeveer € 43 miljard uit het gemeentefonds, wat 71.000 neerkomt op gemiddeld € 2.550 per inwoner. De brede aanpassing van de 69.000 verdeelsystematiek is uitgesteld. Het sinds 2023 geldende verdeelmodel blijft de basis. Voor 67.000 2027 zijn slechts twee beperkte wijzigingen voorzien: de maatstaf voor huishoudens met 65.000 een laag inkomen wordt nauwkeuriger berekend en de rekentarieven voor de OZB worden 63.000 aangepast aan de werkelijke gemiddelde tarieven. Het ingroeipad naar de nieuwe verdeling 61.000 wordt voor 2027 en 2028 op het huidige niveau bevroren, maar wel geïndexeerd. Er volgt - 59.000 zoals aangegeven - nader onderzoek, onder meer naar jeugdzorg, WMO en de verevening 57.000 van eigen inkomsten; een volgende grotere stap is voorzien per 1 januari 2029. 55.000 JRRK 23 JRRK 24 JRRK 25 Begroting Berap 2026 Begroting 2026 2027 Het zogenoemde ‘ravijnjaar’ 2026 wordt enigszins gedempt doordat het kabinet structureel € 414 miljoen per jaar toevoegt voor de jeugdzorg en de opschalingskorting definitief heeft Autonome ontwikkeling algemene uitkering geschrapt. Hierdoor is het verwachte tekort voor 2026 grotendeels weg. Toch dreigt vanaf (bedragen x € 1.000) 2028 opnieuw financiële druk op gemeentebegrotingen, wanneer de tijdelijke buffers wegvallen en het accres – een onderdeel van de algemene uitkering - verder afneemt. Het 1.000 toekomstbeeld na 2028 blijft onzeker en is sterk afhankelijk van de economische 500 ontwikkelingen en de keuzes die het kabinet in de komende jaren zal maken. 0 2027 2028 2029 2030 Hiernaast tonen wij u het verloop van de (werkelijke en geraamde) Algemene uitkering van -500 de gemeente. We zien in 2027 nog een verwachte stijging, maar in 2028 en 2029 een lagere -1.000 verwachte algemene uitkering. -1.500 -2.000 Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 11 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Begroting 2026 en verder In de tabel hiernaast zijn de begrotingsresultaten van de gemeente Oost Gelre voor komende jaren gepresenteerd, gebaseerd op de begroting 2026 en 2027. De begrotingsjaren 2026 en 2027 zijn sluitend. De jaren daarna kennen een tekort. Het is Resultaten begroting (x €1.000) toegestaan dat gemeenten onder voorwaarden de algemene reserve inzetten om structurele tekorten te dekken. Daarbij gelden de volgende eisen (conform de richtlijnen van het 1.000 provinciaal financieel toezicht): 372 500 1. De solvabiliteit van de gemeente moet minimaal 20% bedragen en op peil blijven. 131 59 49 2. Het weerstandsvermogen moet voldoende zijn: de beschikbare buffer moet in 0 2026 2027 2028 2029 2030 verhouding staan tot de financiële risico’s. -500 3. Gemeenten mogen maximaal 10% van de algemene reserve gebruiken en alleen -465 tijdelijk, dus niet als blijvende oplossing. -1.000 -1.500 De begroting voldoet aan deze eisen en daarmee is het toegestaan om het tekort te financieren uit de algemene reserve. De gemeente kiest ervoor om niet direct bezuinigingen -2.000 -1.924 door te voeren, maar wacht de (landelijke) ontwikkelingen af alvorens het maatregelen -2.168 -2.500 -2.292 neemt. Begroting 2026 Begroting 2027 Coalitieakkoord 2026 De financiële effecten van het nieuwe coalitieakkoord, dat is opgesteld na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026, zijn nog niet verwerkt in de begroting 2027. De financiële uitwerking vindt voor een deel plaats via begrotingswijzigingen, maar zal naar verwachting pas vanaf de begroting 2028 volledig tot uiting komen. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 12 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie Per risico worden de financiële impact en de kans van optreden ingeschat. Vervolgens wordt In de controleverklaring rapporteren wij over de continuïteit van de gemeente, de met een Monte Carlo-simulatie de verwachte en maximale schadelast berekend. Daarnaast veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Voor uw worden risico’s benoemd in college- en raadsvoorstellen. organisatie hebben wij in dit kader de volgende aspecten beoordeeld: - Het proces van risico-inschatting; Conform het BBV wordt jaarlijks in de jaarstukken inzicht gegeven in de ontwikkeling van de - De bepaling van het beschikbare weerstandvermogen; risico’s ten opzichte van de begroting. - De omvang van het beschikbare weerstandsvermogen ten opzichte van het benodigde weerstandsvermogen; De bepaling van het beschikbare weerstandvermogen bij uw organisatie - De uitkomsten van het toezicht door de provincie. Op basis van de begroting 2026 bedraagt de beschikbare weerstandscapaciteit € 16 miljoen incidenteel (algemene reserve inclusief rekeningresultaat) en € 1,6 miljoen structureel Nota weerstandsvermogen (onbenutte belastingcapaciteit en rentebaten van de algemene reserve). Een nota weerstandsvermogen beschrijft hoe een gemeente de financiële weerbaarheid beoordeelt en beheerst door risico’s te identificeren, te kwantificeren en te vergelijken met De omvang van het beschikbare weerstandsvermogen ten opzichte van het benodigde de beschikbare weerstandscapaciteit. weerstandsvermogen bij uw organisatie De ratio van het beschikbare weerstandsvermogen ten opzichte van het benodigde Uw gemeente heeft een nota Weerstandsvermogen uit 2005. Hierin zijn de uitgangspunten weerstandsvermogen van de risico’s maal de kansen is in de begroting 2026 en 2027 4,5. opgenomen voor de berekening daarvan. Omdat deze nota inmiddels 20 jaar oud is, zijn de uitgangspunten niet meer actueel. Dit geeft aan dat er 4,5 keer het berekende risicobedrag aan weerstandsvermogen is voor het afdekken van financiële risico’s nodig is en deze is daarmee voldoende. Dat is ook de Wij adviseren u de nota Weerstandsvermogen te actualiseren en daarbij: interne norm. - de onbenutte belastingcapaciteit buiten beschouwing te laten bij de bepaling van het beschikbare weerstandsvermogen; Toezicht provincie bij uw organisatie - Een ondergrens voor het weerstandsvermogen op te nemen. In januari 2026 heeft de provincie de begroting 2026 beoordeeld en op basis daarvan aangegeven dat deze structureel en reëel in evenwicht is. Over het jaar 2026 voert de Risico-inschatting bij uw organisatie provincie regulier repressief toezicht uit. De provincie attendeert uw organisatie op de De strategisch adviseur bedrijfsvoering coördineert de risico-inventarisatie, waarbij structurele tekorten vanaf 2028. informatie wordt opgehaald bij het managementteam en andere betrokken functionarissen. Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 13 Algemene beheersing: ons beeld van de organisatie Fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) Uw organisatie heeft de verantwoordelijkheid om publiek geld zorgvuldig en rechtmatig te Daarnaast is een optie om beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik vast te stellen. Dit besteden. Dit betekent dat misbruik of oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk wordt voorkomen. bevat de visie, de doelstellingen, de kaders en de verantwoordelijkheden voor het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik in het sociaal en Fraude welzijnsdomein. Het beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik geeft richting aan de Om de risico’s van fraude in kaart te brengen en te beheersen, kan een frauderisicoanalyse uitvoering, controle en evaluatie van het M&O-beleid binnen de verschillende regelingen die behulpzaam zijn. Een frauderisicoanalyse is een systematische methode om de kwetsbare de organisatie uitvoert of handhaaft: WMO, jeugdzorg, Participatiewet, subsidiebeleid etc. processen, activiteiten en functies te identificeren, te beoordelen en te prioriteren. Op basis hiervan kan de organisatie passende maatregelen nemen om de preventie, detectie, Uw organisatie heeft een M&O-beleid opgesteld (2024) zoals ook wordt geadviseerd in de respons en evaluatie van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik te verbeteren. kadernota Rechtmatigheid. De frauderisicoanalyse van de gemeente is sinds 2021 onderhanden. De risico’s zijn in kaart Beleidsregels Bibob gebracht. De interne beheersmaatregelen worden nog nader uitgewerkt en waar nodig op De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob) helpt werking getoetst. gemeenten om te voorkomen dat vergunningen, subsidies of aanbestedingen misbruikt worden voor criminele activiteiten, zoals witwassen of fraude. Als de gemeente de Wet We adviseren u de frauderisicoanalyse af te ronden, in het College te behandelen en met Bibob niet toepast of onzorgvuldig uitvoert, bestaat het risico dat zij onbedoeld meewerkt de Auditcommissie te bespreken en af te stemmen. aan criminele activiteiten. Uw organisatie heeft beleidsregels voor de Wet Bibob opgesteld. Na afronding van de frauderisicoanalyse adviseren wij u het frauderisicomanagement structureel te borgen. Hierbij valt te denken aan periodieke actualisatie van de risicoanalyse, monitoring van verbetermaatregelen en het bevorderen van fraudebewustzijn. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 14 Algemene beheersing: planning en control cyclus De planning & control cyclus is van cruciaal belang voor het effectieve beheer en draagt bij De septembercirculaire bevat daarnaast een aanvullend positief voordeel van circa aan het waarborgen van financiële transparantie en verantwoordingsplicht. Deze cyclus € 500.000. Dit wordt verwerkt in de tweede bestuursrapportage (tot en met september), die biedt de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de financiële situatie van de organisatie en stelt in december aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. de organisatie in staat om tijdig te reageren op zowel financiële uitdagingen als kansen. De ontwikkelingen laten zien dat de resultaatprognose gedurende het jaar sterk kan BBV en begroting 2026 en 2027 fluctueren, met name door ontwikkelingen binnen het sociaal Domein en de algemene Het BBV stelt een aantal eisen aan de begroting en de jaarstukken. Omdat de jaarstukken, uitkering. die wij straks controleren, een spiegel van uw begroting zijn, is het belangrijk dat wij vaststellen of uw begroting aan de inrichtingseisen voldoet. Wij stellen vast dat uw begroting Jaarrekening 2026 en 2027 aan de verplichte voorschriften uit het BBV voldoet. In de jaarrekening wordt aan externe partijen verantwoording afgelegd over de financiële gezondheid en prestaties van de organisatie. Over de jaarrekening rapporteren wij in ons We adviseren u de ontbrekende punten aan de begroting toe te voegen. Dit zijn vooral accountantsverslag. technische punten. Verwonderpunten BBV Tussentijdse informatievoorziening De Commissie BBV heeft eind 2025 de nota ‘Verwonderpunten BBV’ aangeboden aan het De tussentijdse informatievoorziening bestaat uit twee bestuursrapportages die aan de Ministerie van BZK. Hierin worden voorstellen gedaan voor vereenvoudiging van de gemeenteraad worden voorgelegd. Hierin wordt per programma inzicht gegeven in de verslaggevingsregels, waaronder het afschaffen van de post onvoorzien, het aanpassen van financiële ontwikkelingen en de begrotingswijzigingen. de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing en het vormen van een voorziening voor opgebouwde vakantiedagen. De voorstellen hebben vooralsnog geen formele status. In de eerste bestuursrapportage 2026 (tot en met juni) is het begrote resultaat bijgesteld van De verplichting voor vakantiedagen is in de jaarrekening 2025 verantwoord onder de niet uit € 41.000 naar € 228.000 positief. Belangrijke voordelen zijn de algemene uitkering de balans blijkende verplichtingen (vakantiedagen € 723.000 en vakantiedagen Wsw (€ 978.000), Jeugdhulp (€ 430.000) en de grondexploitatie Complex Lindebrook (€ 424.000). € 181.000) . Daartegenover staan onder meer nadelen voor het Hulshof Herwalt-terrein (€ 535.000) en de CDOKE-middelen (€ 790.000), die voorheen via een specifieke uitkering werden Wij adviseren u de mogelijke financiële gevolgen van een toekomstige wijziging in de ontvangen en nu onderdeel zijn van de algemene uitkering. verwerking van vakantiedagen te betrekken bij de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing en te overwegen hiervoor een bestemmingsreserve te vormen. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 15 Algemene beheersing: Informatiebeveiliging IT-Omgeving (InformatieTechnologie) Gebruikersbeheer De IT-omgeving is volledig in eigen beheer. Er zijn diverse software applicaties voor de Vanuit het belastingpakket is het nu niet mogelijk om de wijzigingen in de rechten uit te verschillende processen. Het niet goed functioneren van IT-systemen kan vérstrekkende draaien. Daardoor kan niet gecontroleerd worden of medewerkers gedurende het jaar gevolgen hebben voor de dagelijkse werkzaamheden en dienstverlening aan burgers. onterecht bepaalde rechten hebben gehad. Continuïteitsplan Wij adviseren u te onderzoeken of dit in het pakket wel mogelijk is te maken. Een continuïteitsplan minimaliseert de impact van een verstoring of een calamiteit in de dagelijkse processen. Er is geen afzonderlijk continuïteitsplan, maar dit is onderdeel van het AI-beleid (Artificial Intelligence) Beleid informatievoorziening en Wet Politiegegevens 2024 tot en met 2026. De gemeente Oost Gelre maakt gebruik van Microsoft Copilot. Hierbij wordt bewust afgewogen welke medewerkers een licentie krijgen. Medewerkers met een licentie zijn IT-beleid verplicht een training te volgen. IT-beleid is een strategisch document dat richtlijnen en procedures vastlegt voor het beheer en gebruik van informatietechnologie. Het omvat aspecten zoals beveiliging, data Het AI-beleid bevindt zich nog in de ontwikkelfase. Onder regie van DatalabGO wordt samen management, software- en hardwaregebruik en compliance (overeenstemming) met wet- en met de acht Achterhoekse gemeenten gewerkt aan gezamenlijk AI beleid. Dit beleid is nog regelgeving. Goed opgesteld IT-beleid is noodzakelijk omdat het helpt bij het waarborgen niet vastgesteld. van de veiligheid en integriteit van gegevens, het minimaliseren van risico’s en het bevorderen van efficiëntie en consistentie in IT-processen. Bovendien zorgt het ervoor dat Wij adviseren u het AI-beleid nog verder uit te werken en vast te stellen. alle medewerkers dezelfde richtlijnen volgen, wat bijdraagt aan een stabiele en betrouwbare IT-omgeving die de organisatie ondersteunt in het behalen van de doelen. U heeft dit vastgelegd in het Beleid informatievoorziening en de Wet Politiegegevens 2024 tot en met 2026. Dit document is met name gericht op de informatieveiligheid. Deze is zo goed als actueel en bevat de belangrijke onderwerpen, zoals logische toegangsbeveiliging, fysieke toegangsbeveiliging, gebruikersbeheer en applicatiebeheer. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 16 Algemene beheersing: Informatiebeveiliging Cyberbeveiligingswet - NIS2-richtlijn De Europese NIS2-richtlijn is in Nederland omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die op 15 augustus 2026 in werking is getreden. Deze wet stelt aanvullende eisen aan de digitale weerbaarheid van organisaties. U zegt aan de vereisten te voldoen. De voortgang wordt actief besproken binnen het managementteam en met de portefeuillehouders. Structurele rapportage aan het college vindt momenteel nog niet plaats, mede vanwege de recente samenstelling van het nieuwe college. U bent voornemens deze rapportage in de komende periode op te pakken, zodat ook het college periodiek wordt geïnformeerd over de voortgang. Zie voor een verdere toelichting op de impact van de cyberbeveiligingswet het hoofdstuk actualiteiten verderop in de managementletter. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 17 Algemene beheersing: rechtmatigheidsverantwoording Sinds 2023 is de rechtmatigheidsverantwoording verplicht voor lokale overheden. Hiermee Tevens adviseren wij u de interne controle op de grondexploitaties te gaan uitvoeren. legt het college van B&W in de jaarrekening aan de Raad verantwoording af over de Het belang en de risico’s hiervan nemen toe. Daarom is het belangrijk een goed systeem financiële rechtmatigheid. Hierbij staan drie criteria centraal: het begrotingscriterium van interne controle in te richten. (naleving van de vastgestelde budgetten), het voorwaardencriterium (naleving van wet- en regelgeving) en het criterium misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). Voortgang verbijzonderde interne controle Dit ondersteunt de raad bij het uitvoeren van de controlerende taak. De accountant De uitvoering van de verbijzonderde interne controle verloopt volgens planning. Bevindingen beoordeelt de getrouwheid van deze verantwoording. over het 1e half jaar zijn teruggekoppeld aan de proceseigenaren. De rapportages voor het MT en College zijn nog niet gereed. Een goede en tijdige (verbijzonderde) interne controle is essentieel voor een deugdelijke onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Het is daarom van belang deze - Begrotingscriterium controles voorafgaand aan de jaarrekeningcontrole af te ronden. De werkzaamheden voor De grootste onrechtmatigheden ontstaan doorgaans bij de begrotingsrechtmatigheid. Dit de rechtmatigheidsverantwoording 2026 zijn in volle gang. betreffen uitgaven die de door de raad vastgestelde budgetten overschrijden. In artikel 12, lid 4, van de financiële verordening zijn hierover spelregels vastgelegd. Hierdoor kunnen Normenkader begrotingsoverschrijdingen weliswaar onrechtmatig zijn, maar wel als acceptabel worden Het normenkader 2026 wordt in december aan de gemeenteraad ter vaststelling voorgelegd. aangemerkt. Ten tijde van onze interim-controle zijn geen signalen naar voren gekomen die wijzen op niet-acceptabele onrechtmatigheden. Intern controleplan Uw organisatie heeft een intern controleplan voor 2025 en 2026 opgesteld dat door het - Voorwaardencriterium college is vastgesteld. Dit plan vormt een solide basis voor een effectieve en betrouwbare Het voorwaardencriterium gaat over het naleven van wet- en regelgeving bij financiële interne controle in 2026. handelingen. Met name afwijkingen bij Europese aanbestedingen hebben doorgaans de grootste financiële impact. We adviseren u om de onderstaande onderdelen toe te voegen aan het interne controleplan, zodat het plan nog completer en effectiever wordt: Europese aanbestedingen - Wie de verbijzonderde interne controle uitvoert; De organisatie heeft de verbijzonderde interne controle op Europese aanbestedingen in het - Wie eindverantwoordelijke voor de VIC is; eerste halfjaar van 2026 zelfstandig uitgevoerd. De controles zijn van voldoende kwaliteit en - Benoemen van de proceseigenaren; bieden een deugdelijke basis voor de beoordeling van de rechtmatigheid van het - Proces opvolging (bevindingen voorgaand jaar); inkoopproces. Er zijn daaruit geen onrechtmatigheden gebleken. - Communicatie bevindingen: terugkoppeling proceseigenaren. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 18 Algemene beheersing: rechtmatigheidsverantwoording Formele onrechtmatigheden WMO, Jeugd, inburgering en subsidieverstrekkingen Uit verschillende detailcontroles kwamen in meerdere beleidsdomeinen terugkerende aandachtspunten naar voren. Wij adviseren u om continu aandacht te besteden aan: ➢ Het bewaken van de tijdigheid van de beschikking; ➢ Het zorgdragen voor juiste toepassing van de vastlegging van identificatie; ➢ Het zorgen voor correcte mandaattoepassing bij de beschikkingen. Onderstaande tabel geeft per domein de uitkomsten van onze detailcontroles weer op de rechtmatigheid. Een V betekent dat er vanuit de door ons gevoerde detailcontroles geen bevindingen naar voren zijn gekomen. Een A vraagt nadere aandacht in het proces. Tijdigheid van Correcte mandaat de Volledigheid toepassing bij de Beleidsdomein beschikkingen van dossier Identificatie beschikkingen WMO A V V V A V V V Jeugd A A n.v.t. A Subsidies - Misbruik en oneigenlijk gebruik Het M&O-criterium richt zich op het voorkomen en signaleren van misbruik en oneigenlijk gebruik van gemeentelijke regelingen, zoals subsidies en uitkeringen. De gemeente heeft hier onder andere M&O beleid voor opgesteld (zie pagina 14). Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 19 Inzicht in de ontwikkeling van de beheersing van de processen In de komende pagina’s nemen wij u mee in de bevindingen inzake de processen, de daaruit voortvloeiende risico’s en onze aanbevelingen. In onze vorige rapportages hebben wij diverse aanbevelingen gedaan om de risico’s beter te beheersen. Tijdens onze controle hebben wij de opvolging van deze aanbevelingen vastgesteld. In komende pagina’s geven wij per bevinding de voortgang van de opvolging van deze aanbevelingen weer. Het jaartal van ontstaan is per bevinding opgenomen. Voor de risico’s die directe gevolgen hebben voor de jaarrekening wordt dit separaat vermeld en aangeduid met dit teken indien van toepassing: De kleuren geven de status van de opvolging weer: Legenda De organisatie heeft het advies opgevolgd en afgerond. De organisatie volgt het advies op. Het is onderhanden. Er is nog geen actie ondernomen. Het betreft een nieuwe aanbeveling. De organisatie gaat het advies niet opvolgen. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 20 Risico’s en aanbevelingen Proces Bevinding en risico Aanbeveling Follow up 2026 Inkoopproces De gemeente beschikt niet over een contractenregister We adviseren u om een contractenregister en/of Er wordt gekeken naar een contractenregister en en een aanbestedingskalender. aanbestedingskalender in te richten. aanbestedingskalender. Vanaf 2028 worden hiervoor Contractenregister middelen vrij gemaakt. en aanbestedings- Het risico is dat contracten niet inzichtelijk zijn en kalender daardoor niet tijdig een aanbestedingsprocedure wordt opgestart. Ook is het risico dat dezelfde dienst bij (ML 2025) meerdere leveranciers wordt gekocht en daardoor samen over de aanbestedingsgrens gaan. Betalingen Er wordt geen controle uitgevoerd op de hashtotals bij Wij adviseren u gebruik te maken van het Nieuwe bevinding en aanbeveling. het uitvoeren van batchbetalingen. De BNG biedt de controlegetal SHA-256. Hashtotals functionaliteit om deze controle af te dwingen, waarbij De organisatie heeft de hashtotalcontrole direct tijdens het inlezen van de betaalbatches het SHA-256 is veiliger dan SHA-1 vanwege een ingevoerd tijdens de interim. (ML 2026) controlegetal SHA-256 ingevoerd moet worden. Indien langere hash-lengte, een complexer algoritme, het controlegetal niet overeenkomt met de bekende kwetsbaarheden in SHA-1 en bredere betaaladvieslijst kan het inlezen in de BNG geen ondersteuning. doorgang geven. Betalingen In de periode januari tot en met augustus 2026 zijn Wij adviseren u het aantal handmatige betalingen Nieuwe bevinding en aanbeveling. handmatige betalingen uitgevoerd. zoveel mogelijk te beperken en deze waar Handmatige mogelijk via het reguliere betaalproces te laten Wij zullen met de jaarrekeningcontrole aanvullend betalingen Handmatige betalingen vinden buiten het reguliere verlopen. werkzaamheden uitvoeren op de handmatige betaalproces plaats, waardoor het risico op onjuiste of betalingen. (ML 2026) onrechtmatige betalingen toeneemt. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 21 Risico’s en aanbevelingen Proces Bevinding en risico Aanbeveling Follow up 2026 Personeelskosten Uw gemeente heeft de salarisadministratie uitbesteed We hebben het College van B&W geadviseerd om Gereed. aan de gemeente Doetinchem. Er worden op dit periodiek controles uit te voeren, zoals een Interne controle moment geen/beperkt controles uitgevoerd op de rondrekening sociale lasten, aan- en afmeldingen Door de gemeente Doetinchem worden controles salarisverwerking, inclusief aan- en afmeldingen bij het pensioenfonds, wijzigingen in salarissen en een uitgevoerd. De gemeente Oost Gelre ontvangt de (ML 2025) pensioenfonds. bruto-netto berekening. Door deze controles te resultaten hiervan. Deze resultaten worden nagelopen Het risico is dat fouten in de salarisverwerking niet doen, krijgt de gemeente (meer) zicht op de en er vinden herberekeningen plaats. (tijdig) gesignaleerd worden. kwaliteit van de uitvoering. Een andere optie is een ISAE 3402 type 2 te vragen aan de gemeente Doetinchem. Deze verklaring van een deskundige geeft aan dat de procedures goed zijn en werken. Personeelskosten Het ziekteverzuimbeleid dateert uit 2005 en bevat We hebben het College van B&W geadviseerd het Geen wijzigingen in 2026. Actualisatie staat gepland aantoonbaar verouderde onderdelen, waaronder WAO- beleid te actualiseren. voor 2027. Ziekteverzuimbeleid verwijzingen, onjuiste UWV-termijnen en vragen naar medische gegevens bij ziekmelding. Wij adviseren het (ML 2023) beleid en de bijbehorende formulieren te actualiseren op privacyregels, het huidige re-integratietraject en de geldende cao- en arbodienstafspraken. Geef daarbij prioriteit aan het aanpassen van de ziekmeldprocedure.. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 22 Risico’s en aanbevelingen Proces Bevinding en risico Aanbeveling Follow up 2026 Treasury Er wordt niet periodiek een liquiditeitsprognose Wij adviseren u jaarlijks een liquiditeitsprognose Het treasurystatuut is in 2025 aangepast. De opgesteld. In het Treasurystatuut is in art. 6 op te stellen, conform het treasurystatuut. Dit biedt verplichting tot het opstellen van een Liquiditeitsprognose aangegeven dat jaarlijks een lange termijn inzicht in de toekomstige financieringsbehoefte en liquiditeitsprognose is niet vervallen. liquiditeitsplanning wordt opgesteld die een periode van helpt rentelasten te beheersen. (ML 2023) één tot maximaal vier jaar bestrijkt. Als alternatief kunt u het treasurystatuut Een liquiditeitsplanning biedt beter inzicht in de aanpassen aan de gewenste frequentie. toekomstige financieringsbehoefte en draagt bij aan de beheersing van rentelasten. Subsidies Binnen het subsidieproces wordt niet altijd gehandeld Wij adviseren u om vast te stellen welke Geen wijzigingen in 2026. De ASV dient nog te worden conform de algemene subsidieverordening. Zo worden documenten nodig zijn bij een subsidieaanvraag geactualiseerd. Naleving subsidies onterecht direct vastgesteld of zijn niet alle of –vaststelling en wanneer subsidies direct verordening benodigde stukken aanwezig. vastgesteld kunnen worden. Wij adviseren de verordening hierop aan te passen. (ML 2021) Het risico is dat subsidies onrechtmatig verstrekt worden. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 23 Aandachtspunten jaarrekeningcontrole Op basis van de beoordeling van de interne processen en controles vragen we aandacht VIC op Europese aanbestedingen voor de volgende punten bij de voorbereiding van de jaarrekeningcontrole. Een zichtbare aansluiting vast te leggen tussen de financiële administratie en de spendanalyse. De spendanalyse tijdig uit te voeren op alle inkopen over de afgelopen 4 jaar Engyon bronnenportaal en de verschillende inkopen per CPV-code goed te onderbouwen. De op te leveren documenten voor de jaarrekeningcontrole vragen wij op via het bronnenportaal in Engyon. In januari 2027 zullen de vragen met betrekking tot de PPS-project Complex Lindebrook jaarrekeningcontrole worden opengesteld. Tijdige afronding van de financiële eindafrekening, zodat het project kan worden afgesloten en niet onterecht binnen de grondexploitatie verantwoord blijft. Tijdigheid voorbereidingen De tijdigheid van de voorbereiding voor de concept jaarrekening en het jaarrekeningdossier. Single Information Single Audit (SiSa) De aanlevering van de juiste documenten bij de verschillende SiSa-regelingen. Daarbij is Onderbouwing geleverde prestaties voor inkopen speciale aandacht voor het aantonen van de rechtmatigheid van de bestedingen belangrijk. De onderbouwing van de geleverde prestaties bij de inkopen over het 2ehalf jaar. Prestaties zorgaanbieders Voor de zorgaanbieders die geen gewaarmerkte productieverantwoording opleveren, de prestatie navragen. . Normenkader De vaststelling van het normenkader door de Raad. Planning • De jaarrekeningcontrole is gepland in week 11 en 12. Public Class • Op 28 januari zal de public class worden gegeven over actualiteiten BBV en SiSa. Aandachtspunten gemeenteraad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten gemeenteraad beheersing processen jaarrekening 24 Actualiteiten Veranderende wet- en regelgeving Wij adviseren om deze ontwikkeling niet alleen vanuit compliance te benaderen, maar ook te Uw organisatie heeft continu te maken met veranderende wet- en regelgeving. In het vervolg verbinden met de meerjarenstrategie voor vastgoed, mobiliteit en energie. Een goed inzicht van deze managementletter brengen wij enkele ontwikkelingen specifiek onder uw in energiegebruik per gebouw en activiteit maakt het mogelijk om aandacht. Indien u meer informatie wenst, kunt u zich richten tot het controleteam of onze verduurzamingsmaatregelen te koppelen aan natuurlijke onderhouds- en andere SKN-collega’s. investeringsmomenten. Hiermee kunnen investeringen beter worden gepland, energiekosten worden beheerst en toekomstige wettelijke verplichtingen tijdig worden meegenomen in de Duurzaamheid: ontwikkelingen EED voor overheidsinstanties begroting en het meerjarenonderhoudsplan. De EED kan daarmee worden benut als De herziene Europese Energie-Efficiëntierichtlijn (EED) stelt aanvullende eisen aan de onderdeel van een bredere aanpak voor een toekomstbestendige en betaalbare publieke publieke sector. Overheidsinstanties hebben hierin een voorbeeldrol. De richtlijn bepaalt dat bedrijfsvoering. overheidsinstanties gezamenlijk het finale energiegebruik jaarlijks gemiddeld met 1,9% moeten verminderen ten opzichte van 2021. Dit betreft een gezamenlijke doelstelling en betekent niet dat iedere afzonderlijke overheidsorganisatie jaarlijks precies 1,9% moet besparen. Overheidsinstanties moeten daarnaast periodiek inzicht geven in hun energiegebruik en de getroffen en voorgenomen energiebesparende maatregelen. Ook voor het vastgoed van overheidsinstanties gelden aanvullende verplichtingen. De EED bevat een doelstelling om jaarlijks 3% van het relevante vloeroppervlak van overheidsgebouwen grondig te renoveren naar een hoog niveau van energieprestatie. Nederland werkt aan de verdere uitwerking en implementatie van deze verplichtingen. De Nederlandse implementatie van de herziene EED is op dit moment nog in ontwikkeling. Volgens de actuele planning wordt de regelgeving naar verwachting in het vierde kwartaal van 2026 en het eerste kwartaal van 2027 gefaseerd van kracht. Het is daarom van belang de verdere uitwerking te blijven volgen. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 25 Actualiteiten Duurzaamheid: ImpACTmakers Gemeenten Gemeenten staan midden in de samenleving. Ze bepalen mede hoe wij wonen, werken, Samen met een aantal andere partners die actief zijn in de publieke sector hebben wij het reizen en energie gebruiken. Ze zijn dichtbij inwoners en ondernemers, kennen de lokale initiatief ImpACTmakers Gemeenten opgericht. Dit initiatief context en kunnen partijen bij elkaar brengen. Juist daarom spelen gemeenten een sleutelrol (www.impactmakersgemeenten.org) wil gemeenten praktisch helpen om duurzaamheid in het vormgeven van een leefbare, gezonde en veerkrachtige omgeving - nu én voor structureel te verankeren in hun sturing en verantwoording. Het netwerk bestaat uit toekomstige generaties. accountants en duurzaamheidsexperts die samenwerken om brede welvaart en duurzaamheid praktisch toepasbaar en bestuurlijk relevant te maken. De afgelopen jaren stond “duurzaamheid” vaak in het teken van wet- en regelgeving, Wij werken samen vanuit de missie “Wij helpen gemeenten om duurzaamheid en brede rapportageverplichtingen en verantwoordingsdruk, met name richting bedrijven. De welvaart te laten landen waar het telt: in governance, begroting en verantwoording.” verplichting voor bedrijven is er grotendeels af en voor gemeenten geldt geen specifieke Uw gemeente helpt ons ook dit verder te ontwikkelen. rapportageverplichting. De centrale vraag was:wat moeten we rapporteren?terwijl de belangrijkste vraag eigenlijk is:welke keuzes maken we vandaag om onze gemeente Vanuit ons netwerk: toekomstbestendig te houden? Wat willen bereiken? En dit vervolgens te monitoren. • nodigen we gemeenten uit voor dialoog en gezamenlijke actie; • geven we workshops; De VNG-handreiking Duurzaamheidsrapportage en verantwoording voor decentrale • hebben we een paper uitgebracht waarin onder andere ingaan wordt op de gemeentelijke overheden en de recent verschenen aanvulling (Handreiking Duurzaamheidsrapportage rol, de weg naar het afleggen van verantwoording, de spanningsvelden en dilemma’s en Decentrale Overheden | VNG, z.d.; Aan de Slag met Duurzaamheidsrapportage | VNG, z.d.) de rol van de ambtenaar; biedt gemeenten een praktisch kader om hun prestaties inzichtelijk te maken en te • is er, door één van de partners, een zelfscan ontwikkeld. De zelfscan brengt kansen en verbeteren. uitdagingen in beeld en helpt om te reflecteren op waar het binnen de organisatie goed gaat en waar het stokt in het structureel verankeren van duurzaamheid. Wilt u meer weten over deze zelfscan of bent u geïnteresseerd in het uitvoeren hiervan bij uw gemeenten geef dit dan aan bij ons team en wij helpen u graag verder op weg. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 26 Actualiteiten Fiscaal: Werken met zelfstandigen De beoordeling van arbeidsrelaties blijft een belangrijke actualiteit voor organisaties die met Wetgeving in ontwikkeling zelfstandigen werken. De onrust hierover neemt geleidelijk af, omdat inmiddels drie jaar De wetgever werkt aan een Zelfstandigenwet. Deze moet vooraf meer duidelijkheid geven (sinds 2023) wordt gewerkt met eenzelfde toetsingskader, gevormd in de rechtspraak. Ook over de vraag of iemand als zelfstandige kan werken, onder meer met een in 2027 is dit het uitgangspunt. zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028, maar de inhoud en invoering zijn nog niet definitief. In 2027 geldt daarom naar verwachting De vraag is steeds of iemand daadwerkelijk als zelfstandig ondernemer werkt, of feitelijk als nog het huidige toetsingskader. werknemer. Daarbij worden signalen die wijzen op ondernemerschap afgewogen tegen signalen die wijzen op werknemerschap. Voorbeelden zijn vrijheid bij de uitvoering van de Enkele praktische punten opdracht, ondernemersrisico, financiële onafhankelijkheid en een eigen bedrijfsvoering - Modelovereenkomsten van de Belastingdienst kunnen helpen bij het vastleggen van tegenover aansturing en instructies, weinig tot geen risico lopen en inbedding in de afspraken met zelfstandigen, maar bieden op zichzelf geen zekerheid. De afspraken moeten organisatie. Niet alleen de overeenkomst, maar vooral de feitelijke samenwerking is passen bij de concrete opdracht én bij de feitelijke samenwerking. bepalend. - Wanneer binnen uw organisatie een herbeoordeling van de inhuurprocessen wordt overwogen, kan het verstandig zijn deze - voor zover mogelijk - uit te stellen tot de tweede Als uit deze beoordeling blijkt dat sprake is van werknemerschap terwijl partijen van helft van 2027. Dan is naar verwachting meer duidelijk over de verdere wetgeving, waardoor zelfstandigheid zijn uitgegaan, kan dat op fiscaal, arbeidsrechtelijk en processen gerichter kunnen worden beoordeeld en toekomstbestendiger kunnen worden sociaalverzekeringsrechtelijk vlak belangrijke gevolgen hebben. ingericht. Handhaving vanaf 2027 De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer op schijnzelfstandigheid. In 2026 geldt nog een overgangsperiode. Vanaf 1 januari 2027 zal de Belastingdienst weer volledig handhaven. Volledige handhaving betekent niet dat de Belastingdienst altijd direct een boekenonderzoek aankondigt. Bij signalen over mogelijke schijnzelfstandigheid zal de Belastingdienst veelal eerst een bedrijfsbezoek (blijven) afleggen of informatie opvragen over de wijze van samenwerken. Als daaruit aanleiding blijkt, kan alsnog een boekenonderzoek volgen. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 27 Actualiteiten AI-verordening voor uw organisatie AI-verordening Verboden AI-toepassingen De Europese AI-verordening (AI Act) is op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt Sinds 2 februari 2025 zijn verschillende AI-toepassingen verboden. Het gaat bijvoorbeeld sinds 2025 gefaseerd van toepassing. Sinds 2 augustus 2026 is het grootste deel van de om bepaalde AI-systemen die mensen manipuleren of misbruik maken van kwetsbaarheden verordening van toepassing. Voor bepaalde onderdelen, waaronder regels voor hoog-risico- en daardoor aanzienlijke schade kunnen veroorzaken. Ook bepaalde vormen van AI, gelden latere data. biometrische categorisering en emotieherkenning op de werkplek en in het onderwijs zijn verboden. Op sommige verboden bestaan specifieke uitzonderingen. Voor enkele in 2026 De verordening stelt eisen aan het ontwikkelen, aanbieden en gebruiken van AI-systemen toegevoegde verboden geldt 2 december 2026 als ingangsdatum. binnen de EU. Of een toepassing als AI-systeem onder de verordening valt, moet worden beoordeeld aan de hand van de wettelijke definitie. Daarbij gaat het onder meer om Transparantieverplichtingen machinegebaseerde systemen die met een zekere mate van autonomie functioneren en uit Sinds 2 augustus 2026 gelden transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen. Zo ontvangen input afleiden hoe zij bijvoorbeeld voorspellingen, content, aanbevelingen of moet bij interactieve AI-systemen, zoals chatbots, in beginsel duidelijk zijn dat iemand met beslissingen genereren. een AI-systeem communiceert. Ook gelden regels voor bepaalde door AI gegenereerde of gemanipuleerde content, waaronder deepfakes. Hieronder is in kort bestek weergegeven wat de gevolgen voor uw organisatie kunnen zijn. Hoog-risico-AI AI-geletterdheid Voor bepaalde AI-systemen met een hoog risico gelden uitgebreide eisen op het gebied van Sinds 2 februari 2025 gelden verplichtingen op het gebied van AI-geletterdheid. Organisaties onder meer risicobeheersing, documentatie, transparantie en menselijk toezicht. Hieronder die AI-systemen aanbieden of gebruiken, moeten maatregelen nemen om ervoor te zorgen kunnen bijvoorbeeld bepaalde AI-toepassingen voor werving en selectie, dat medewerkers die met AI-systemen werken beschikken over passende kennis en personeelsmanagement en kredietwaardigheidsbeoordeling vallen. vaardigheden. Daarbij kan onder meer rekening worden gehouden met hun technische kennis, ervaring, opleiding en de context waarin de AI wordt gebruikt. De toepassingsdata van deze regels zijn in 2026 gewijzigd. Voor hoog-risico-AI in bepaalde gevoelige toepassingsgebieden gelden de betreffende regels vanaf 2 december 2027. Voor hoog-risico-AI die onderdeel is van bepaalde gereguleerde producten gelden deze vanaf 2 augustus 2028. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 28 Actualiteiten AI-verordening voor uw organisatie (vervolg) Boetes bij niet-naleving De AI-verordening kent verschillende boeteniveaus, afhankelijk van de aard en ernst van de overtreding. Voor bepaalde zware overtredingen, waaronder overtreding van verboden AI- praktijken, kan de maximale boete oplopen tot € 35 miljoen of, voor ondernemingen, 7% van de wereldwijde jaaromzet van het voorgaande boekjaar, waarbij de regels van de verordening bepalen welk maximum van toepassing is. Wij adviseren u om te inventariseren welke AI-systemen binnen uw organisatie worden ontwikkeld of gebruikt, welke rol uw organisatie daarbij heeft en onder welke risicocategorie de toepassingen vallen. Besteed daarbij nu al aandacht aan AI-geletterdheid, verboden toepassingen en de transparantieverplichtingen die sinds 2 augustus 2026 gelden. Voor eventuele hoog-risico-AI is het verstandig tijdig voorbereidingen te treffen voor de verplichtingen die vanaf 2027 of 2028 van toepassing worden. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 29 Actualiteiten Compensatieregeling transitievergoeding Werknemers die na langdurige arbeidsongeschiktheid worden ontslagen of van wie de In het coalitieakkoord is daarnaast opgenomen dat de transitievergoeding verder wordt arbeidsovereenkomst na die periode eindigt, hebben in beginsel recht op een hervormd, met meer aandacht voor de overgang van werk naar werk. Het kabinet verkent transitievergoeding. De hoogte is afhankelijk van het maandloon en de duur van het onder meer of werkgevers die aantoonbaar en tijdig investeren in scholing, omscholing en dienstverband. re-integratie, in bepaalde gevallen minder of geen transitievergoeding verschuldigd zouden moeten zijn. Concrete wetgeving hierover is nog niet vastgesteld. Het kabinet is voornemens om de compensatieregelingen voor transitievergoedingen af te schaffen en heeft hiervoor een wetsvoorstel ingediend. Het gaat om de compensatie die Werkgevers doen er goed aan om de parlementaire behandeling en eventuele werkgevers onder voorwaarden kunnen ontvangen wanneer zij een transitievergoeding overgangsregels te volgen. De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn bij beëindiging van betalen bij beëindiging van het dienstverband na langdurige arbeidsongeschiktheid. Ook de dienstverbanden na langdurige arbeidsongeschiktheid regeling voor bepaalde kleine werkgevers die hun onderneming beëindigen wegens pensionering of overlijden, valt onder dit voornemen. De beoogde afschaffing volgt op een eerder voorstel om de compensatie bij beëindiging na langdurige arbeidsongeschiktheid te beperken tot kleinere werkgevers. Het kabinet wil de afschaffing echter bezien in samenhang met een bredere hervorming van de transitievergoeding. Zolang het wetsvoorstel niet is aangenomen en in werking is getreden, blijven de bestaande regelingen van kracht. In eerste instantie wilde het kabinet de compensatieregelingen per 1 januari 2027 afschaffen. Door de gewenste combinatie met de bredere hervorming van de transitievergoeding zijn zowel de inhoud als de beoogde ingangsdatum van 1 januari 2027 nog onzeker. Op Prinsjesdag 2026 heeft het kabinet bekendgemaakt het afschaffen van de compensatieregelingen met een jaar uit te willen stellen, hetgeen neer zou komen op 1 januari 2028 als ingangsdatum. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 30 Actualiteiten Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten Wetsvoorstel modernisering concurrentiebeding De Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) voert een Het kabinet wil het concurrentiebeding aanpassen. Het moet voor werknemers makkelijker toelatingsstelsel in voor ondernemingen die arbeidskrachten ter beschikking stellen, zoals worden om van baan te wisselen. Dit wordt nu te veel beperkt doordat te veel werknemers uitzendbureaus en andere uitleners. Het doel is misstanden op de arbeidsmarkt tegen te een concurrentiebeding hebben. Ook voor werkgevers is het daardoor moeilijker om gaan en een gelijk speelveld te bevorderen. personeel aan te trekken. Uitleners mogen straks alleen arbeidskrachten ter beschikking stellen als zij zijn toegelaten Een belangrijke maatregel in dit wetsvoorstel is dat de werkgever voortaan een vergoeding tot de uitleenmarkt. Ook inleners mogen dan uitsluitend samenwerken met toegelaten moet betalen aan de werknemer als hij een beroep doet op het concurrentiebeding. uitleners. Bovendien mag het beding maximaal 1 jaar worden toegepast. Ook moet de werkgever voortaan in het beding aangeven voor welk gebied de afspraak geldt. De Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU) beoordeelt naar verwachting vanaf1 juli 2027aanvragen van uitleners. De NAU zal een openbaar register bijhouden van Een concurrentiebeding betekent in de praktijk dat een werknemer na het einde van een ondernemingen die tot de uitleenmarkt zijn toegelaten. contract niet gelijk bij een concurrent aan de slag kan. Ook een relatiebeding, dat verbiedt om te werken voor of bij relaties van de voormalige werkgever, valt hieronder. Uit onderzoek Vanaf1 januari 2028geldt naar verwachting de verplichting voor inleners om uitsluitend blijkt dat het gebruik van het concurrentiebeding is verdubbeld, terwijl hier vaak geen reden arbeidskrachten in te lenen van uitleners die in dit register staan. De Nederlandse voor is. In die gevallen is het dus onterecht om een concurrentiebeding te hanteren en wordt Arbeidsinspectie houdt vanaf dat moment toezicht op de naleving. Uitleners die zonder de doorstroom op de arbeidsmarkt belemmerd. toelating arbeidskrachten ter beschikking stellen en inleners die met niet-toegelaten uitleners samenwerken, kunnen een boete krijgen. Het streven is om het wetsvoorstel eind 2026 aan te bieden aan de Tweede Kamer, na advisering door de Raad van State. Voor actuele informatie over de invoering, de voorwaarden en de voorbereiding op toelating verwijzen wij naar toelatinguitleenmarkt.nl. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 31 Actualiteiten Wet implementatie Richtlijn loontransparantie mannen en vrouwen Dat de implementatietermijn is verstreken, betekent niet zonder meer dat alle nieuwe De implementatie van deze EU-richtlijn betekent dat Nederland nieuwe regels invoert die verplichtingen uit de richtlijn al rechtstreeks voor Nederlandse werkgevers gelden. De te late werkgevers verplichten om meer openheid te geven over beloning. Het doel is om implementatie kan echter wel juridische gevolgen hebben. Zo moeten rechters het beloningsverschillen, met name tussen mannen en vrouwen, inzichtelijk te maken en beter bestaande Nederlandse recht waar mogelijk in overeenstemming met de richtlijn uitleggen. aan te pakken. Voor werkgevers brengt dit een duidelijke verandering met zich mee. Zo Werkgevers doen er daarom verstandig aan zich alvast op de nieuwe regels voor te ontstaat er een transparantieverplichting: werkgevers moeten onder andere salarisranges bereiden. vermelden voorafgaand aan de sollicitatie (bijvoorbeeld door vermelding in een vacaturetekst) en werknemers krijgen het recht om informatie op te vragen over beloning van collega’s in vergelijkbare functies. Ook mag een werkgever niet langer vragen naar het salarisverleden van sollicitanten. Daarnaast komt er een rapportageplicht voor grotere werkgevers (vanaf 100 werknemers of meer). Zij moeten periodiek inzicht geven in eventuele loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Als blijkt dat deze verschillen niet objectief te verklaren zijn, moeten maatregelen genomen worden om dit te corrigeren. Kort gezegd dwingt de wet werkgevers om hun beloningsbeleid kritisch tegen het licht te houden en beter te onderbouwen, met als doel een eerlijker en transparanter beloningssysteem. De Europese richtlijn had uiterlijk op 7 juni 2026 in Nederlandse wetgeving moeten zijn omgezet. Deze termijn is niet gehaald. Het wetsvoorstel is inmiddels bij de Tweede Kamer ingediend en moet nog door de Tweede en Eerste Kamer worden behandeld. De regering heeft 1 januari 2027 als streefdatum voor inwerkingtreding genoemd. Inmiddels staat de plenaire behandeling in de Tweede Kamer gepland voor januari 2027, waardoor inwerkingtreding per 1 januari 2027 niet meer voor de hand ligt. Aandachtspunten Raad Algemene beheersing Beheersing processen Aandachtspunten jaarrekening Inhoudsopgave Samenvatting Aandachtspunten Algemene Beheersing Aandachtspunten Actualiteiten Inhoudsopgave Samenvatting Actualiteiten Raad beheersing processen jaarrekening 32 Afsluiting Afsluiting Deze managementletter is opgesteld na overleg met betrokken medewerkers en is besproken met de directie. We vertrouwen erop u hiermee van dienst te zijn en zijn graag bereid nadere informatie te verstrekken. Mede namens het team van Stolwijk Kelderman wil ik onze waardering uitspreken voor de samenwerking met uw organisatie tijdens de interimcontrole. Dank voor het vertrouwen in ons. We kijken uit naar toekomstige samenwerking om uw doelen te bereiken. Met vriendelijke groet, Stolwijk Kelderman Accountants Fiscalisten {{esl:Signer1:capture:size(200,65)}} De heer R.H. Gosselink-Wolbrink MSc RA 33 300+ 6 5 SKN professionals Entiteiten Vestigingen Accountancy, Fiscaal & Juridisch → Twello Deventer HRM, Arbo & Salaris → Fusies & Overnames → Data & Efficiëntie → Doetinchem Zevenaar Herstructurering → Publiek Advies → Wijchen Samen bouwen aan duurzaam succes Als ondernemer, manager of bestuurder dealt u dagelijks met veranderingen. Dan is het prettig om voor cijfers, financiële processen en fiscale vraagstukken zekerheid in te bouwen. Wij zijn graag die specialist dichtbij, die altijd een extra stap voor u zet en die naast de data altijd de mens ziet. Zullen we samen bouwen aan uw duurzame succes? 

Tekst uit PDF geëxtraheerd