Actieve informatie I Motie samenwerkingsverbanden

Ons nummer: O25.002878 Informatie raad/mededeling college Onderwerp Commissie Collegebesluit d.d. Portefeuillehouder Motie samenwerkingsverbanden Bestjoer en Finânsjes 03 maart 2026 Burgemeester De Vries Reden informatieverstrekking Actieve informatie van het college aangaande motie Samenwerkingsverbanden. Collegebesluit a. instemmen met de actieve informatie en de bijlage over de samenwerkingsverbanden; b. actieve informatie delen met de raad. Toelichting/achtergrond Op 14 november 2024 diende de VVD, samen met PvdA, CDA, FNP, CU, NS, GBTL een motie in over de samenwerkingsverbanden. In de motie wordt het college opgeroepen om samen met andere gemeenten en de samenwerkingsverbanden te kijken hoe de kosten omlaag gebracht kunnen worden. Daarnaast is er in de commissievergadering BF van 2 oktober 2025 een toezegging gedaan n.a.v. agendapunt 6. Bestuursrapportage april, mei, juni 2025: het college zegt toe eind 2025 een actieve info te delen met de raad aangaande de samenwerkingsverbanden. De indieners van de motie geven aan dat de jaarlijkse gemeentelijke kosten van de samenwerkingsverbanden € 794.500,- bedragen. Het gaat met name om de volgende samenwerkingsverbanden: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU), Vereniging van Friese Gemeenten (VFG), R8 (Regiogemeenten van Formaat), Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), Europapact Fryslân, VWG en de Vereniging van Zuiderzee gemeenten. Daarbij geven de indieners aan dat in het licht van de te verwachten ernstige financiële tekorten bij de gemeente er op allerlei mogelijke manier gekeken moet worden waarop bespaard kan worden, waarbij niet meteen gedacht wordt aan afschaffen, maar dat bepaalde zaken ook goedkoper kunnen. Derhalve wordt verzocht om de mogelijkheid te bekijken of de bijdrage aan de samenwerkingsverbanden omlaag gebracht kunnen worden. Uitwerking Met deze actieve informatie informeert het college de raad over de aard en status van samenwerkingsverband(en) en financiële en inhoudelijke aspecten. Hiervoor is een overzicht toegevoegd met daarin per samenwerkingsverband het doel en de kosten. Gemeenten krijgen steeds meer taken en verantwoordelijkheden van het Rijk, terwijl de bijbehorende financiële middelen beperkt blijven. Dat vraagt om een actieve houding, door samen te werken wordt beoogd om zoveel mogelijk te bereiken zodat de kwaliteit van voorzieningen en dienstverlening gewaarborgd blijven. Deelname aan onverplichte samenwerkingsverbanden is meestal gericht op het creëren van een strategische positie, beleidsruimte of maatschappelijke meerwaarde op de langere termijn. De uiteindelijke opbrengsten zijn daarmee niet altijd direct in financiële termen uit te drukken, maar dragen vooral bij aan een stevigere positie en grotere slagkracht op de lange termijn. Dit wordt nauwgezet gemonitord en door het college via de Bestuursrapportage, en de paragraaf Verbonden Partijen in de Programmabegroting en Jaarrekening aan de raad gerapporteerd. De bedragen die in de bijlage worden vermeld als contributie worden in een bestuurlijke vergadering vastgesteld, waarbij er kritisch wordt gekeken naar iedere verhoging.  Verder vindt er continue monitoring (beoordeling begrotingen) plaats van de financiële ontwikkelingen bij de samenwerkingsverbanden. Daarbij zijn we kritisch over financiële ontwikkelingen. Als er voorstellen voorliggen waarbij sprake is van een ongunstige ontwikkeling wordt er een financiële beoordeling in de zienswijze opgenomen. Kortom: wij zijn en blijven kritisch of samenwerkingsverbanden een bijdrage leveren aan onze financiële uitdagingen. Ook hebben, in het kader van de Kansrijke Sporen, diverse GR’en een brief ontvangen om hen te wijzen op uitgaven/bestedingen. Overwegingen De redenen om deel te nemen aan samenwerkingsverbanden hebben in de meeste gevallen te maken met het realiseren van beleidsdoelen, die de lokale schaal overstijgen. Met deelname aan samenwerkingsverbanden versterkt de gemeente haar strategische positie en wordt de gemeente in staat gesteld effectief invloed uit te oefenen op beleidsontwikkeling en zo toegang te krijgen tot (rijks)subsidies, kennis en netwerken. Daarnaast maken deze samenwerkingen het mogelijk om uitvoeringskracht te bundelen, kosten te delen en risico’s te spreiden. Met actieve betrokkenheid in de samenwerkingsverbanden wordt gezorgd voor een stevige positionering van Súdwest-Fryslân. Voorbeelden zijn: het bereiken van versnellingen in de energietransitie, toegang tot fondsen en garantieregelingen, het gezamenlijk uitvoeren van complexe opgaven, gezamenlijke belangenbehartiging richting provincie, Rijk en Europa en kennisdeling en leren van best practices. Súdwest-Fryslân ziet samenwerken als middel om verder te komen. Voor grote maatschappelijke vraagstukken ligt de oplossing vaak in sterke en flexibele samenwerking. Door elkaar in wisselende coalities te versterken en middelen te koppelen, kunnen projecten met impact gerealiseerd worden die ten gunste komen aan de mienskip. Hierbij valt te denken aan bv. Leader, projecten uit de IJsselmeeragenda, de F4-verstedelijkingspropositie en de Regiodeal Zuidwest-Friesland. Bijlage(n) 1. Overzicht van de gevraagde samenwerkingsverbanden  Bijlage 1: Overzicht van de gevraagde samenwerkingsverbanden Samenwerkingsverband Noord-Nederland De kosten voor het aansluiten bij dit netwerk waren voorheen ca. € 130.000 per jaar. Voor 2026 zijn we in afwachting van de uitkomsten van het onderzoek naar de governance. Daarom zullen de kosten voor 2026 beperkter in omvang zijn, ca. € 40.000 Súdwest-Fryslân is sinds oktober 2022 volwaardig lid van het samenwerkingsverband SNN (Samenwerkingsverband Noord-Nederland) waarin de provincies Fryslân, Groningen, Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Groningen, Leeuwarden en Súdwest-Fryslân samenwerken. Genoemde partijen profiteren van regionale samenwerking en financiering, met name voor projecten op het gebied van economie en duurzaamheid. Voor 2026 zijn we in afwachting van de uitkomsten van het onderzoek naar de governance. Gedurende dat proces betalen gemeentes alleen voor de werkelijk afgenomen diensten. We verwachten dat dit in 2026 op ca. € 40.000,- uitkomt. Het restantbedrag zetten we in voor verdere versterking van de samenwerking op de lobby binnen Fryslân en Noord-Nederland. Met SNN wordt met name samengewerkt op de thema’s mobiliteit, circulaire economie en energie om in Den Haag en in Brussel het geluid van Noord-Nederland te laten horen. Hiervoor worden gesprekken in Den Haag, Brussel en op locaties in de gemeente georganiseerd. Maar ook worden evenementen georganiseerd die ontmoetingen op bestuurlijk niveau faciliteren, zoals bv. Noord in Nieuwspoort. In dit verband wordt ook aandacht gevraagd voor Elke Regio Telt! (Nationaal Programma Vitale Regio’s), is er Noordelijke inbreng (met VNO-NCW Noord, MKB Noord en Universiteit van het Noorden) voor de kabinetsformatie geleverd met ‘De Koers van het Noorden geeft richting’ en werd het Noordelijke Verkiezingsdebat georganiseerd met Noordelijke Tweede Kamerleden. Onlangs is het voorzitterschap van SNN overgenomen door Provincie Fryslân. Momenteel wordt op initiatief van Provincie Fryslân een onderzoek gedaan naar de governance voor SNN. Website: www.snn.nl Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) De contributie was in 2025 € 153.000 Súdwest-Fryslân is lid van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de belangenorganisatie en het kennisplatform voor alle Nederlandse gemeenten. Met dit lidmaatschap worden de krachten van gemeenten gebundeld en wordt gezamenlijk opgetreden in het belang van de lokale overheid en haar inwoners. VNG oefent invloed uit op landelijk niveau door maatschappelijke opgaven centraal te stellen. Hiermee wordt samengewerkt aan een sterke en toekomstbestendige lokale overheid. Het lidmaatschap aan de VNG zorgt ervoor dat Súdwest-Fryslân aangesloten is bij de meest invloedrijke organisatie in de Haagse beïnvloeding. Zeker in de lobby rondom de gemeentelijke financiën speelt de VNG een belangrijke rol. Zo zat de voorzitter van de VNG mw. S. Dijksma onlangs namens alle gemeenten aan tafel bij het informatieproces voor een nieuw te vormen Kabinet. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is door Binnenlands Bestuur in 2025 beschouwd als de meest invloedrijke lobbyorganisatie van Nederland. Website: www.vng.nl Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) Bijdrage 2025 € € 414.000,De GGU is een uitvoeringsorganisatie van de VNG. In dat licht wordt de GGU niet als een samenwerkingsverband gezien.  Binnen de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering wordt samengewerkt aan gemeentelijke dienstverlening nu en in de toekomst. Het gaat hierbij om maatschappelijke en organisatorische vraagstukken die voor alle gemeenten gelijk zijn. Door slim samen te werken op deze collectieve opgaven, is er tijd en geld over voor zaken die lokaal belangrijk zijn. De GGU bestaat sinds 2017. Via de GGU en het bijbehorende fonds GGU worden standaarden afgesproken, gezamenlijk ingekocht en samengewerkt aan diensten en producten. Dit gebeurt onder thema’s: krachtige lokale overheid, inclusieve samenleving, leefomgeving, lokaal bestuur en veiligheid, digitale samenleving en versterken lokale uitvoering. Er worden in gezamenlijk activiteiten ondernomen die gemeenten als collectief sterker kunnen oppakken dan als ieder voor zich. Bijvoorbeeld door gezamenlijke inkoop en het vaststellen van standaarden. Ook wordt er samengewerkt als de kans op succes door samenwerking aanzienlijk groter wordt (bv. bij de ontwikkeling van Common Ground, de voorbereiding op de Omgevingswet of het vaststellen van gegevensstandaarden binnen het domein werk en inkomen). Ook bundelt de GGU expertise zodat gemeenten gebruik kunnen maken van bv. schaarse kennis, zoals op het gebied van informatiebeveiliging en kan er gezamenlijk efficiencyvoordeel gerealiseerd worden die ieder voor zich niet voor elkaar zou krijgen. De GGU werkt op basis van een Meerjarenprogramma en stelt elk voorjaar een Kadernota en elk najaar een Jaarplan op om activiteiten te concretiseren. Tussentijds worden de resultaten van de GGU via voortgangsrapportages gepresenteerd. De contributie wordt jaarlijks vastgesteld in de VNG Algemene Ledenvergadering. Website: https://vng.nl/ggu Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) De contributie was in 2025 € 62.390,49 Van de Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) zijn alle 18 Friese gemeenten lid. De VFG is de vereniging van de Friese gemeenten, waarbinnen gemeentebestuurders en raadsleden elkaar ontmoeten en kennis delen op verschillende, gemeentegrens-overschrijdende onderwerpen door samen te werken en de krachten te bundelen. De VFG speelt hierin een coördinerende, faciliterende en verbindende rol. Binnen de VFG worden bestuurlijk de volgende thema’s gedekt: Ruimte & Wonen, Financiën, Europa & Internationaal, Werk & Inkomen, Cultuur, Arbeidszaken en ––– Digitalisering & Dienstverlening. Voor het thema Landbouw & Natuur, Klimaat & Energie is wethouder De Boer bestuurslid binnen VFG. Website: https://www.friesegemeenten.nl/ R8 (Regiogemeenten van Formaat) De contributie in 2025 was € 10.000,- * In 2025 is binnen de R8-samenwerking bestuurlijk gekozen voor drie verbindende thema’s: leefbaarheid in kernen, gemeenschapszin en identiteit, en bestuurskracht en regionale samenwerking. Deze vormen de basis voor de inhoudelijke agenda van de R8. In 2026 werken we deze thema’s verder uit. De samenwerking is in 2025 geformaliseerd en vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. *De contributie is per 2026 gehalveerd naar € 5.000,-. Website: wordt aan gewerkt F4 Fries Stedelijk Netwerk Op dit moment zijn er geen lidmaatschapskosten aan de F4 verbonden. Samen met de F4-gemeenten (Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Súdwest-Fryslân) en de provincie hebben we een verstedelijkingsstrategie ontwikkeld en gepresenteerd aan het Rijk. In 2026 onderzoeken we op welke thema’s we nog meer kunnen samenwerken, ook in de communicatie richting Den Haag.  Vereniging van Waddenzee gemeenten De contributie voor 2025 was € 14.393,De Vereniging van Waddenzeegemeenten (VWG) bestaat uit negen samenwerkende Waddenkustgemeenten met opgeteld meer dan 435.000 inwoners. De VWG onderhoudt een overlegstructuur op bestuurlijk en ambtelijk niveau tussen de kustgemeenten. Voor deze gemeenten behartigt de VWG de gemeentelijke belangen binnen de nationaal georganiseerde Waddengovernance waarin verschillende ministeries, provincies, waterschappen, gemeentes en belangenorganisatie participeren. Website : https://www.waddenzeegemeenten.nl Vereniging van Zuiderzee gemeenten De contributie voor 2025 was € 500,De Vereniging van Zuiderzeegemeenten richt zich op het versterken van de museale verbinding tussen de Zuiderzeegemeenten, het intensiveren van de lobby voor het behoud van het varend cultureel erfgoed en het versterken van het toerisme in het gebied. https://sudwestfryslan.nl/onderwerp/zuiderzeegemeenten/ Europapact Fryslân (EPF) Contributie is €1,- per inwoner. Voor EPF is €100.000,- gereserveerd. EuropaPact Fryslân ondersteunt alle organisaties binnen Friesland op het vlak van Europa. Alle 18 gemeenten, de provincie en de kennisinstellingen zijn op dit moment lid van het netwerk. EPF heeft een netwerkfunctie en brengt de leden dus bij elkaar om ze op de hoogte te houden van Europese ontwikkelingen, ondersteunt organisaties binnen Fryslân bij projectontwikkeling én projectaanvragen. Zo is het dorp Blauhûs geholpen met een Europees projectaanvraag en is de gemeente ondersteunt bij de LIFE-aanvraag Confidence (hierover heeft de raad begint december een actieve informatie ontvangen). Website: https://europapact.frl/