Bijlage Motie M03 - Position paper thuis en buurtbatterijen

GOED NABUURSCHAP ALS LEIDEND PRINCIPE VOOR THUIS- EN BUURTBATTERIJEN Position paper | oktober 2023 SAMENVATTING Thuis- en buurtbatterijen gaan een steeds grotere rol spelen in het energiesysteem. Een positieve bijdrage van deze batterijen aan het lokale energiesysteem is echter geen vanzelfsprekendheid: het plaatsen van batterijen kan zonder voorzorgsmaatregelen de piek vergroten en netcongestie verergeren. Stedin roept daarom op tot het creëren van randvoorwaarden vanuit een principe van goed nabuurschap. Voor thuisbatterijen betreft dit normering op aanstuurbaarheid, en registratie en keuring. Bij buurtbatterijen kunnen gemeenten daarnaast toezien op goed nabuurschap bij concessies, vergunningen of subsidies. Batterijeigenaren, overheden en Stedin dragen zo samen bij aan een robuust lokaal energiesysteem. VOOR THUISBATTERIJEN EN BIDIRECTIONEEL VOOR BUURTBATTERIJEN EN BIDIRECTIONEEL LADEN BIJ THUISLADEN IS NORMERING NOODZAKELIJK OM GOED PUBLIEKE LAADPALEN OF OP LAAD PLEINEN MOET NABUURSCHAP TE BORGEN TOETSING OP GOED NABUURSCHAP PLAATS VINDEN BIJ CONCESSIES, VERGUNNINGEN OF SUBSIDIES Stedin roept daarom op tot: Stedin roept gemeenten en andere overheden daarom op tot: • Aanstuurbaarheid door de netbeheerder, zodat • Toetsing op het principe van goed nabuurschap bij de batterijen in noodgevallen afgeschakeld kunnen het verlenen van concessies en vergunningen of worden. Dit zal vanaf 1 januari 2024 in Duitsland het verstrekken van subsidies voor buurt batterijen. al de praktijk zijn. Stedin gaat graag met gemeenten in gesprek om hier • Aansluiting op drie fasen en toepassing van een nader invulling aan te geven. regeling die onderspanning, overspanning en fase- • Overleg met de netbeheerders over de locatie van onbalans voorkomt. te plaatsen buurtbatterijen, zodat deze optimaal Goed nabuurschap: buren onder vinden • Registratie- en keuringsplicht, zodat batterijen worden opgenomen in het elektriciteitsnet. geen hinder van lokale batterijen, en waar geen risico’s vormen voor onze monteurs als zij mogelijk dragen de batterijen bij aan het werkzaamheden verrichten aan het elektriciteitsnet. verbeteren van het energie systeem in de buurt 2 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE Inleiding 4 Als netbeheerder moeten we anticiperen op een snelle opkomst van thuis- en buurtbatterijen 6 Een positieve bijdrage van thuis- en buurt batterijen aan het lokale energies ysteem is geen vanzelfs prekendh eid 8 Stedin roept op om goed nabuurschap als leidend principe te hanteren voor thuis- en buurtbatterijen 10 Voor thuisbatterijen en bidirectioneel thuisladen is normering noodzakelijk om goed nabuurschap te borgen 11 Voor buurtbatterijen en bidirectio neel laden bij publieke laadpalen of op laadpleinen moet toetsing op goed nabuurschap plaatsvinden bij concessies, vergunningen of subsidies 11 Met de juiste maatregelen kunnen buurtbatterijen een troef zijn om meer woningen aan te sluiten in congestie gebieden 13 3 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper INLEIDING Voor een klimaatneutraal Nederland is een nieuw batterijen de participatie en betrokkenheid van burgers energiesysteem nodig. Duurzame energiebronnen zoals en gemeenschappen bij de energietransitie stimuleren. zonne- en windenergie zorgen voor meer onvoor spel- baarheid en variabiliteit in de elektriciteitsopwek. Een positieve bijdrage van thuis- en buurtbatterijen De snel stijgende vraag naar elektriciteit voor wonen, aan het lokale energiesysteem is echter geen vanzelf- werken en verplaatsen zorgt voor hogere pieken op het sprekendheid. Zonder de juiste sturings mechanismen elektriciteits net. Stedin staat voor de grote opgave om kunnen ze er zelfs voor zorgen dat vraag- en aanbod- voldoende infrastructuur aan te leggen als antwoord op pieken hoger worden en zo spanningsproblemen deze onvoorspelbaarheid, variabiliteit en snelgroeiende veroorzaken en transportschaarste vergroten.5 vraag met hoge pieken. Dit vraagt grote investeringen, Wij pleiten daarom voor goed nabuurschap als leidend zorgt voor lange doorlooptijden en brengt uitdagingen principe voor thuis- en buurtbatterijen. In deze position voor de ruimtelijke inpassing met zich mee. paper gaan we in op de kansen en risico’s van batterijen op het laagspannings net, en wat goed nabuurschap Behoefte aan flexibiliteit daarin betekent. We hopen hiermee bij te dragen aan een constructieve dialoog met onze stakeholders over Duurzame elektriciteit is niet altijd beschikbaar op thuis- en buurtbatterijen. de momenten dat we deze het liefst gebruiken. 1 Netbeheer Nederland, 2023. Scenario’s investeringsplannen 2024. De flexibiliteits behoefte neemt daardoor in de komende https://www.netbeheernederland.nl/_upload/RadFiles/New/Documents/ Netbeheer_NL_Scenarios_IP2024_v1.01_final%20(1).pdf jaren enorm toe.1, 2 ,3 Thuis- en buurtbatterijen kunnen 2 Netbeheer Nederland, 2023. Het energiesysteem van de toekomst: een bijdrage leveren aan het bieden van deze flexibiliteit de II3050-scenario’s. https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/Rapport_II3050_ Scenario’s_280.pdf door het vergroten van de zelfconsumptie van duurzame 3 Stratergy, 8 maart 2023. 34 GW aan batterijprojecten in beeld bij netbeheerders per eind februari 2023. https://www.stratergy.nl/post/34-gw-aan- elektriciteit, het verminderen van de piekbelasting op het batterijprojecten-in-beeld-bij-netbeheerders-per-eind-februari-2023 net, het leveren van noodstroom bij stroomuitval, en het 4 CE Delft, 2023. Kennisdocument thuisbatterijen. https://ce.nl/wp-content/ uploads/2023/06/CE_Delft_220408_Kennisdocument-thuisbatterijen_Def.pdf bieden van flexibiliteit- en balansdiensten aan de 5 CE Delft, 2023. Thuisbatterijen in de energietransitie: Netcongestie, netb eheerder. 4, 5 Daarnaast kunnen thuis- en buurt- elektriciteitshandel en overheidsbeleid 4 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper THUIS- EN BUURTBATTERIJEN Een thuis- of buurtbatterij is een systeem dat Elektrische auto’s als thuis- en buurtbatterijen elektriciteit kan opslaan en leveren aan het Elektrische auto’s kunnen ook ingezet worden als elektriciteitsnet of aan lokale verbruikers. thuis- of buurtbatterij wanneer deze bidirectioneel Thuis- en buurtbatterijen zijn meestal gemaakt kunnen laden. Bidirectioneel laden houdt in dat van moderne lithium-ion-batterijen. elektrische auto’s zowel kunnen opladen als ontladen. Op dit moment hebben nog niet veel auto’s en Thuisbatterijen6 laadpalen deze mogelijkheid, maar de verwachting Een thuisbatterij is een accu ‘achter de meter’ is dat dit snel zal ontwikkelen. Accu’s van elektrische met een opslagcapaciteit van zo’n 3–15 kWh die auto’s zijn fors groter (40–80 kWh) dan thuisbatterijen zelf opgewekte elektriciteit van de zonnepanelen of goedkoop ingekochte elektriciteit thuis opslaat. De opgeslagen elektriciteit wordt later zelf gebruikt, of verkocht op de energiemarkt waarbij de elektriciteit terug het net op gaat. Buurtbatterijen Een buurtbatterij is een grotere accu die elektriciteit van meerdere huishoudens of gebouwen in een wijk of buurt opslaat. Buurtbatterijen hebben daarom 6 Milieu Centraal, n.d. Thuisbatterij: zonne-energie opslaan. https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/zonnepanelen/ ook een eigen aansluiting op het elektriciteitsnet. thuisbatterij-zonne-energie-opslaan. Geraadpleegd op 3 oktober 2023. 5 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper Deze ontwikkeling is nu al gaande: eind 2024 zullen in ALS NETBEHEERDER MOETEN WE Utrecht ruim driehonderd deelauto’s rond rijden die ANTICIPEREN OP EEN SNELLE OPKOMST bidirectioneel kunnen laden.9 Ook in onze scenario’s zien we dat terug: het is de verwachting dat in 2030 het VAN THUIS- EN BUURTBATTERIJEN grootste deel van de decentrale opslag afkomstig is van elektrische auto’s (11–16 TWh per jaar in heel Nederland). Het aandeel thuisbatterijen is kleiner en meer onzeker (3–10 TWh).10 Anno 2023 zijn thuis- en buurtbatterijen nog onrendabel en hebben ze een terugverdientijd van meer dan 15 jaar.7 Er zijn verschillende factoren die de businesscase van thuis- en buurtbatterijen Met deze verwachting draagt decentrale opslag belemmeren: de salderingsregeling, de hoge investeringskosten en de beperkte toegang tot daadwerkelijk positief bij aan het energiesysteem van de energiemarkten. Voor een positieve businesscase van thuis- en buurtbatterijen is een stapeling toekomst, maar kan decentrale opslag de problemen in van verdienmodellen nodig, zoals het verhogen van het eigen gebruik van zonne-energie, het het net ook verergeren. Daarom is het van belang om nu handelen op de day-ahead en onbalansmarkten, en het participeren in netcongestiemanagement.7 al na te denken over de randvoorwaarden en spelregels rond thuis- en buurtbatterijen. Businesscase voor batterijen de introductie van vaste terug leveringskosten8 of een capaciteitstarief. Daarnaast zijn er ook andere drijfveren Hoewel de financiële businesscase nog niet positief is, voor het introduceren van thuis- en buurtbatterijen, zoals houden we er rekening mee dat thuis- en buurtbatterijen de interesse van gemeenten, buurten en individuen voor op korte termijn (3–7 jaar) significant in aantal toenemen. duurzame energie, en de wens om energie-onafhankelijk 7 CE Delft, 2023. Thuisbatterijen in de energietransitie: Netcongestie, elektriciteitshandel en Er zijn namelijk veel factoren die de businesscase kunnen of -neutraal te zijn. Als we kijken naar onze buurlanden, overheidsbeleid verbeteren. Hierbij kan gedacht worden aan: stijgende zien we dat in België en Duitsland het aantal 8 Energeia, 15 augustus 2023. Vandebron gaat vergoeding vragen voor netlevering zonne stroom huishoudens. https://energeia.nl/energeia-artikel/40108003/ of sterker fluctuerende energieprijzen, dalende thuisbatterijen de afgelopen jaren al sterk toeneemt. vandebron-gaat-vergoeding-vragen-voor-netlevering-zonnestroom-huishoudens investeringskosten voor batterijen, verbeterde 9 Energeia, 28 september 2023. Utrecht krijgt na geslaagde pilot driehonderd deelauto’s als buurtbatterij. https://energeia.nl/energeia-artikel/40109924/ toegankelijkheid van nieuwe markten, de afbouw Zelfs als thuis- en buurtbatterijen maar beperkt utrecht-krijgt-na-geslaagde-pilot-driehonderd-deelauto-s-als-buurtbatterij van de salderingsregeling, een afschaffing van dubbele opkomen, verwachten we een sterke groei van het 10 Netbeheer Nederland, 2023. Het energiesysteem van de toekomst: de II3050-scenario’s. https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/ energiebelasting bij opslag en teruglevering, terugleveren van elektriciteit door elektrische auto’s. Rapport_II3050_Scenario’s_280.pdf 6 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper THUISBATTERIJEN IN BELGIË EN DUITSLAND In België neemt het aantal thuisbatterijen snel toe, Daarnaast hebben hogere elektriciteitsprijzen onder andere door het afschaffen van de terug- (in combinatie met terugleververgoedingen onder de draaiende teller, het invoeren van een capaciteitstarief, elektriciteitsprijs) en de mogelijkheid deel te nemen in combinatie met een subsidie vanaf 2019. In totaal aan balanceringsmarkten (FCR) en congestiemarkten zijn er in Vlaanderen zo’n 75 duizend aanvragen voor bijgedragen aan de groei van thuisbatterijen in subsidie gedaan.11 Deze subsidie is eerder dit jaar Duitsland. Om risico’s voor het energiesysteem te versneld afgebouwd omdat uit de evaluatie bleek dat voorkomen, wordt vanaf 2024 de mogelijkheid tot de subsidie niet echt nodig was om burgers tot aanstuurbaarheid door de netbeheerder van apparaten investering aan te zetten.12 zoals thuisbatterijen en laadpalen verplicht.15 In Duitsland worden thuisbatterijen al langere tijd breder toegepast. Al in 2013 kon men een subsidie op thuisbatterijen aanvragen. In 2022 zijn er 214 duizend 11 Solar Magazine, 20 januari 2023. Vlaanderen : recordaantal aanvragen subsidie thuisbatterijen bij gekomen, waarmee het totaal eind thuisbatterij, groei van 75%. https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/ 2022 ruim 600 duizend was.13 Sinds 26 september i28815/vlaanderen-recordaantal-aanvragen-subsidie-thuisbatterij-groei-van-75- procent 2023 kan men in Duitsland via het programma 12 Solar Magazine, 27 oktober 2022. Vlaanderen zet subsidie thuisbatterij per 1 april 2023 Solarstrom für Elektrofahrzeuge maximaal 10.200 stop. https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/i28258/vlaanderen-zet- subsidie-thuisbatterij-per-1-april-2023-stop euro subsidie krijgen voor zonnepanelen, een 13 Eigensonne, n.d. Stromspeicher: Hol das Maximum aus Deiner Photovoltaikanlage! thuisbatterij en een laadpaal voor een elektrische https://www.eigensonne.de/ratgeber/photovoltaik/stromspeicher/. Geraadpleegd op 4 oktober 2023. auto. Voorwaarde van deze subsidie is dat de drie 14 Solar Magazine, 5 september 2023. Nieuwe subsidie Duitslang van 10.200 euro voor installaties tegelijk worden aangeschaft.14 zonnepanelen, thuisbatterij en laadpaal. https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne- energie/i35173/nieuwe-subsidie-duitsland-van-10-200-euro-voor-zonnepanelen- thuisbatterij-en-laadpaal 15 Interconnect, 19 januari 2023. Energy crisis hits climate crisis – a German approach for standardised energy control in the low-voltage grid. https://interconnectproject.eu/ energy-crisis-hits-climate-crisis-a-german-approach-for-standardised-energy- control-in-the-low-voltage-grid/ 7 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper In Figuur 1 en Tabel 1 laten we zien hoe de verschillende EEN POSITIEVE BIJDRAGE VAN THUIS- EN functies, verdienmodellen en sturingswijzen van thuis- BUURTB ATTERIJEN AAN HET LOKALE ENERGIE- en buurtbatterijen het lokale energiesysteem kunnen beïn vloeden. Deze verschillende rollen en bijbehorende SYSTEEM IS GEEN VANZELFS PREKEND HEID verdienmodellen en sturingswijzen zorgen elk voor een unieke dynamiek in het laden en ontladen van de batterijen. Gerichte sturing op basis van de lokale vraag en het lokale aanbod zorgt voor een betere belasting van de netten. Maar bij sturing op basis van de nationale energiemarkten, zoals bij dynamische contracten op basis van day-ahead prijzen, zijn de prijsprikkels niet 3 100 noodzakelijk gecorreleerd aan de beschikbaarheid van 120 2 duurzame elektriciteit op lokaal niveau. 80 100 1 Omdat er op de nationale energiemarkten – en met 60 80 name de balanceringsmarkten – op bepaalde momenten 0 40 (veel) meer geld te verdienen is, kunnen thuis- en buurt- 60 -1 batterijen die geen rekening houden met het lokale 20 systeem, zorgen voor hogere pieken, spannings- 40 -2 problemen en daarmee ook meer congestie. CE Delft -3 20 0 schat dan ook in dat batterijen ingezet op de onbalans- u u u u u u u u u u u u u u u u u u markt 100–300 uur per jaar kunnen zorgen voor afname- 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0: 2: 0: 2: 0: 2: 0: 2: 0: 0: 6: 2: 8: 0: 6: 2: 8: 0: i - 0 l i - 1 i - 0 l i - 1 i - 0 l i - 1 i - 0 l i - 1 i - 0 n - 0 n - 0 n - 1 n - 1 n - 0 n - 0 n - 1 n - 1 n - 0 congestie.17 Een positieve bijdrage aan het lokale u l u u l u u l u u l u u l a a a a a a a a a 1 j 1 j 2 j 2 j 3 j 3 j 4 j 4 j 5 j 2 j 2 j 2 j 2 j 3 j 3 j 3 j 3 j 4 j energiesysteem is dus geen vanzelfsprekendheid. 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Randvoorwaarden moeten daarom borgen dat de thuis- Initiele belasting Nieuwe belasting Batterij Laadniveau Prijzen en buurtbatterijen zodanig worden toegepast dat ze netcongestie niet verergeren. Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper )%( uaevindaaL )Wk( gnitsaleB )hWM/€( sjirP )%( uaevindaaL Handel op energiemarkten 3 2 1 0 -1 -2 -3 )Wk( gnitsaleB Figuur 1 Opslaan en later gebruiken van eigen zonne-energie 100 80 60 40 20 0 Figuur 1. Laadgedrag van batterij wanneer deze alleen wordt gebruikt voor het maximaliseren van het eigen gebruik (links) en wanneer deze alleen wordt gebruikt voor handel op de energiemarkt (rechts). In beide gevallen is de maximale resulterende belasting (donkergrijs) gelijk aan of hoger dan de oorspron­ kelijke belasting (geel). Bij het maximaliseren van het eigen verbruik (links) komt dit doordat de batterij (lichtgrijs) al vol is op het moment dat pieklevering plaatsvindt (geel). Bij handel op de energiemarkt zorgen de hoge prijzen (groen) voor extra vraag bovenop de oorspronkelijke vraag (grijs, donkergrijs).16 8 Tabel 1 Functies van een batterij Verdienmodel Sturingswijze Mogelijke impact op het elektriciteits netwerk Opslaan en later gebruiken Besparing op Batterij wordt bij netto Op zonnige dagen is de batterij al vol voordat de piek van eigen zonne-energie energie belasting en productie opgeladen en bij bereikt is, hierdoor wordt de terugleverpiek niet inkoopkosten van energie netto vraag ontladen verlaagd (Figuur 1, links). Handelen op de energiemarkt Besparing op inkoopkosten Batterij wordt bij lage Op winterse dagen met veel wind, kunnen de (day-ahead) middels een van energie en aanvullende elektriciteits prijzen elektriciteits prijzen laag zijn. De batterij kan dan gaan dynamisch energiecontract inkomsten uit extra opgeladen en bij hoge prijzen laden op momenten waarop al veel vraag is (Figuur 1, energiehandel ontladen rechts). Zeker de combinatie met prijsgestuurd laden van elektrische auto’s kan voor hoge vraagpieken zorgen. Andersom kunnen hoge prijzen op zonnige, maar windstille dagen, zorgen voor een extra hoge terugleverpiek. Handelen op de Inkomsten uit prijzen op Batterij wordt ingezet op De prijzen op de onbalansmarkt zijn sterk fluctuerend balanceringsm arkten balanceringsm arkten basis van de sterk en kennen geen correlatie met lokale aanbod of vraag fluctuerende prijzen op de naar elektriciteit. Batterijen kunnen daardoor gaan onbalansmarkt laden of ontladen op momenten waarop er al veel vraag of aanbod is. Participeren in Inkomsten uit Batterij wordt ingezet op Op momenten van netcongestie zullen batterijen netcongestiemanagement congestie vergoeding verzoek van Congestion zorgen voor een lagere belasting van het net. Hierbij is Service Provider (CSP) om het wel essentieel dat dit op elk moment dat er sprake vraag en aanbod op is van congestie, ook daadwerkelijk mogelijk is. specifieke momenten te beperken Verlagen van piek-belasting Besparing op Batterij wordt ingezet om piek Pieken zullen structureel verlaagd worden. Een capaciteits tarieven (nog niet structureel te beperken batterij in congestiegebied kan er voor de aan de orde bij huidige aangeslotene voor zorgen dat een project doorgang tarief systematiek)18 kan vinden met een kleinere dan benodigde netaansluiting. Tabel 1. Functies, verdienmodellen, sturingswijzen en mogelijke impact op het elektriciteitsnetwerk van thuis­ en buurtbatterijen. 16 Pauline Verkaik, 2022. The effect of residential batteries on medium voltage sub stations: 18 Voor kleinverbruikers is de differentiatie van tarieven op basis van capaciteit heel beperkt. A socio-technical analysis of the emergence of residential batteries in the Netherlands. Pas bij een 3x35A aansluiting gaan afnemers fors meer betalen. Een thuisbatterij kan een rol https://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid%3A5df2a021-3648-43fa-883a- spelen in het voorkomen van een 3x35A aansluiting, hierbij gaat het echter om huishoudens 4e13dd858ee0 met een zeer hoge elektriciteitsvraag (combinatie van zonnepanelen, elektrische auto, elektrische warmtepomp, elektrisch koken en bijv. een sauna) 17 CE Delft, 2023. Beleid voor grootschalige batterijsystemen en afnamenetcongestie – Achtergrondrapport. https://ce.nl/wp-content/uploads/2023/04/CE_Delft_220376_ Achtergrondrapport_Beleid_voor_grootschalige_batterijsystemen_en_afnamenetcongestie_ DEF.pdf 9 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper energiemarkten kunnen deelnemen. Uit analyses voor STEDIN ROEPT OP OM GOED NABUURSCHAP de Integrale Infrastructuurverkenning 2030-2050 blijkt ALS LEIDEND PRINCIPE TE HANTEREN VOOR dat het schaarsteneutraal aansluiten van flexibiliteits- bronnen voor de meeste stations een beperking geeft THUIS- EN BUURTBATTERIJEN van minder dan 200 uur.20 Uiteraard is dit wel sterk afhankelijk van de lokale situatie. Het elektriciteitsnet is er voor iedereen. En dat willen we zo houden: het net moet voor iedereen Goed nabuurschap: buren onder vinden bereikbaar en betaalbaar blijven om te voorzien in basisbehoeften zoals verwarming en verlichting. geen hinder van lokale batterijen, en waar Eventuele overige capaciteit is beschikbaar voor extra toepassingen, zoals het laden van elektrische mogelijk dragen de batterijen bij aan het auto’s of energiehandel met batterijen. Stedin roept daarom op om goed nabuurschap als leidend verbeteren van het energie systeem in de principe te hanteren voor thuis- en buurtbatterijen: buren ondervinden geen hinder van lokale batter- buurt ijen, en waar mogelijk dragen de batterijen bij aan het verbeteren van het energiesysteem in de buurt. Dit betekent dat thuis- en buurt batterijen de We maken daarbij onderscheid tussen het voorkomen en De invulling van goed nabuurschap is verschillend voor problematiek op de energienetten in de wijk niet het oplossen van problemen. Voorkomen dat batterijen batterijen ‘achter de meter’ en batterijen in de wijk met ver ergeren en het oplossen van lokale problematiek laden of ontladen, op tijden dat daar geen ruimte voor een eigen aansluiting op het elektriciteitsnet. voorrang krijgt boven het balanceren van vraag en aanbod is op het net, moet worden afgedwongen met behulp op nationaal niveau. van normering, om zo het net voor regulier gebruik toegankelijk te houden. Dit voorkomt problemen. Thuis- en buurtbatterijen worden in deze volgorde van Batterijen actief aansturen of uit vragen om te laden prioriteit ingezet: of ontladen, op tijden dat dit het net ondersteunt, kan 1. Voorkomen en oplossen van spann ingsp roblemen en worden gestimuleerd door middel van vergoedingen. 19 Naast spanningsproblemen gaat het om “power quality” in de brede zin, bijvoorbeeld net vervuiling19 in de buurt en in de wijk. om hogere harmonischen (met hogere netverliezen en kortere levensduur tot gevolg), en faseonbalans (scheve verdeling stroom over de kabels, die leiden tot onder benutting van de 2. Voorkomen en oplossen van netcongestie in de wijk De nadruk op het voorkomen van lokale problematiek kabels). en op regionaal niveau. in plaats van handelen op de energiemarkten, betekent 20 Netbeheer Nederland, 2023. Integrale infrastructuurverkenning 2030-2050. https://www.netbeheernederland.nl/_upload/RadFiles/New/ 3. Balanceren van vraag en aanbod op nationaal niveau. overigens niet dat batterijen in het geheel niet aan de Documents/A%20II3050%20Eindrapport%203.pdf 10 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper Voor thuisbatterijen en bidirectioneel Voor buurtbatterijen en bidirectio neel laden Tot slot willen wij ook bij batterijen kleiner dan 1 MW thuisladen is normering noodzakelijk bij publieke laadpalen of op laadpleinen afspraken maken met betrekking tot rand voorwaarden om goed nabuurschap te borgen moet toetsing op goed nabuurschap en congestieneutraal22 acteren.23, 24 plaatsvinden bij concessies, vergunningen Goed nabuurschap werkt twee kanten op. Stedin wil of subsidies van thuis- en buurt batterijbezitters vragen om aan Omdat thuisbatterijen ‘achter de meter’ geplaatst Met de inzet van buurtbatterijen zijn er meer mogelijk- bepaalde randvoor waarden te voldoen, maar zelf ook worden, zijn de mogelijkheden voor individuele afspraken heden om rekening te houden met het netwerk. Goed de randvoor waarden scheppen waardoor batterijbezitters met thuisbatterijbezitters beperkt. Daarnaast is de keuze nabuurschap kan naast normering ook op andere manieren hun batterij goed kunnen aansturen. Daarbij horen voor een thuisbatterij vaak niet gedreven door de lokale geborgd worden. Buurtbatterijen worden vaak geïnitieerd betrouwbare en publiek beschikbare korte-termijn voor - netuitdagingen, behalve bij congestie op het door gemeentes of collectieven met een sterk lokaal belang spellingen van de congestie, zodat een batterij eigenaar laagspanningsnet waarbij een grotere aansluiting niet en die niet gebaat zijn bij congestie. De keuze voor een van tevoren weet wanneer congestie verwacht wordt. mogelijk is. buurtbatterij wordt regelmatig juist gedreven door Vanzelfsprekend wordt bij het beschikbaar stellen van deze Voor thuisbatterijen én bidirectioneel thuisladen is beperkingen in netc apaciteit, bijvoorbeeld voor nieuwbouw- informatie rekening gehouden met privacy en veiligheid. normering, standaardisatie en testen daarom essentieel. wijken in congestiegebieden. Voor buurtb atterijen is het maken van onderlinge afspraken van groot belang. “In alle gevallen is het belangrijk om batterijen congestieneutraal aan te sluiten Stedin roept daarom voor thuisbatterijen en Stedin roept gemeenten en andere overheden daarom en dus netcongestie niet te verergeren bidirectionaal thuisladen op tot: op tot: door inzet.” • Aanstuurbaarheid door de netbeheerder, zodat • Toetsing op het principe van goed nabuurschap bij – Minister Jetten in kamerbrief over de rol de batterijen in noodgevallen afgeschakeld kunnen het verlenen van concessies en vergunningen of van batterijen in het energiesysteem worden. Dit zal vanaf 1 januari 2024 in Duitsland het verstrekken van subsidies voor buurtbatterijen. al de praktijk zijn.21 Stedin gaat graag met gemeenten in gesprek om 21 Interconnect, 19 januari 2023. Energy crisis hits climate crisis – a German approach for • Aansluiting op drie fasen en toepassing van een hier nader invulling aan te geven. standardised energy control in the low-voltage grid. regeling die onderspanning, overspanning en fase- • Overleg met de netbeheerders over de locatie van https://interconnectproject.eu/energy-crisis-hits-climate-crisis-a-german- approach-for-standardised-energy-control-in-the-low-voltage-grid/ onbalans voorkomt. te plaatsen buurtbatterijen, zodat deze optimaal 22 Stedin wil batterijen de ruimte geven die er nog is op ons net, zonder dat deze congestie • Registratie- en keuringsplicht, zodat batterijen worden opgenomen in het elektriciteitsnet. veroorzaken. Dat doen we door bij verwachte overbelasting een beperking aan de batterij op te leggen m.b.t. invoeden of afname. Daarmee verhogen ze wel de bestaande pieken (net zoals geen risico’s vormen voor onze monteurs als zij een normale aansluiting dat zou doen), maar dus binnen de bandbreedte van het station. werkzaamheden verrichten aan het elektriciteitsnet 23 Stedin, n.d. Energieopslagsystemen. https://www.stedin.net/zakelijk/ energietransitie/flexibel-energiesysteem/energieopslagsystemen 24 Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 2023. Voortgangsupdate rol batterijen in het energiesysteem. https://open.overheid.nl/documenten/ 11 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper 2ac8cd77-bbff-4b8e-8b75-9426a0222434/file ANNO 2030: EEN THUISBATTERIJ IN DE STRAAT We nemen een kijkje in een straat anno 2030. Deze Met goed nabuurschap voorkomen we problemen straat wordt van elektriciteit voorzien door één drie- Elektriciteitsmeters in het net detecteren de sterk fasen-kabel, waar tien huishoudens op zijn gedaalde spanning: ze sturen een signaal dat de aangesloten. Omdat het net al geruime tijd geleden is thuisbatterij opvangt, waardoor deze geen of minder aangelegd, is het niet ontworpen op de huidige vraag elektriciteit uit het net haalt. Het lokale belang gaat naar hoge capaciteit per woning. Een groot deel van de zo boven de nationale optimalisatie. De spanning woningen heeft zonnepanelen en de meeste bewoners stabiliseert en bij nummer 10 flikkert het licht niet koken op inductie. Het eerste huis in het rijtje, nummer meer. 1, heeft inmiddels ook een thuisbatterij. We lossen problemen in de wijk samen op Op een koude winterdag, ’s avonds rond etenstijd, De netbeheerder voorspelt voor het komende uur nog waait het onverwacht hard. De windmolens op zee meer mogelijke problemen in de straat. Daarom bieden staan volop te draaien, en de energie prijzen zijn laag ze de eigenaren van thuis batterijen een vergoeding, als of zelfs negatief. De thuis batterij op nummer 1 slaat ze hun batterij juist ontladen naar het net. De eigenaar aan om goedkope energie op te slaan, en de elektrische van de thuisbatterij op nummer 1 zet de batterij zelf auto’s in de straat beginnen op te laden. De spanning weer aan, dit keer om terug te leveren aan het net. verderop in de straat zakt zo ver dat nummer 10, het De vergoeding van de netbeheerder zorgt ervoor dat de laatste huis in het rijtje, te maken krijgt met een eigenaar van nummer 1 wordt gecompenseerd, en dat verslechterde spanningshuishouding waardoor de het net stabiel blijft, ook als meer mensen in de straat bewoner problemen ervaart met de inductie plaat thuiskomen en hun kookplaat aan zouden zetten. en flikkerend licht. Doordat er altijd iemand aan het einde van de kabel zit, is het vaak zo dat bepaalde huishoudens de dupe zijn, als andere huis houdens een groot beroep doen op het net. 12 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper Tegelijkertijd kan het maatschappelijk belang dusdanig MET DE JUISTE MAATREGELEN KUNNEN groot zijn, dat er toch een reden is voor het toepassen BUURTBATTERIJEN EEN TROEF ZIJN OM van lokale opslag. Buurtbatterijen kunnen in (dreigende) congestiegebieden mogelijk ruimte bieden voor extra MEER WONINGEN AAN TE SLUITEN IN woningbouw. Zeker wanneer zowel bestaande als nieuwe buurten in een bepaald gebied worden uitgerust met CONGESTIEG EBIEDEN buurtbatterijen, kunnen meer woningen binnen dezelfde beperkte capaciteit gebouwd worden. Hierbij is de combinatie, met een weloverwogen keuze voor de Buurtbatterijen – strategisch gepositioneerd in het energienet en aangestuurd met het oog op warmtevoorziening en netbewust laden van elektrische netcapaciteit – kunnen de pieken van woonwijken verlagen en daarmee het risico op netcongestie op auto’s, essentieel. Hoe groot de bijdrage van lokale de korte termijn verminderen. Onderzoek van CE Delft laat zien dat toepassing van lokale opslag bij batterijen is, gaan we verder onderzoeken. Dit doen we bijvoorbeeld samen met de Gemeente Utrecht voor de bestaande huishoudens de piek in een gebied tot 20% kan verminderen.25 Hierbij geldt dat pieken, als gebiedsont wikkeling langs het Merwedekanaal. In dat gevolg van het normale verbruik van huishoudens en in de opwek van zon-PV, makkelijker en verder te gebied lijkt een piekreductie van meer dan 30% mogelijk verlagen zijn dan de pieken van bijvoorbeeld elektrische auto’s en warmtepompen. Dit komt door het met de gecombineerde toepassing van netbewust laden, grote vermogen van laadpalen en de hoge gelijktijdigheid van warmtepompen. warmte buffering en een buurtbatterij.30 Energiehub 25 CE Delft, 2023. Thuisbatterijen in de energietransitie: Netcongestie, elektriciteits handel en overheidsbeleid. verduurzamen en uitbreiden, zonder dat het net 26 Stedin, 26 september 2023. REC Tholen en Stedin starten pilot met groepscontract: belangrijke stap voor verduurzaming en uitbreiding van bedrijven zonder extra net capaciteit. Wanneer netverzwaring op zich laat wachten, kan door overbelast raakt. Ook batterijen ’achter de meter’ https://www.stedin.net/over-stedin/pers-en-media/persberichten/rec-tholen-en-stedin- de strategische inzet van buurtbatterijen in sommige kunnen oplossingen bieden. Een voorbeeld hiervan is het starten-pilot-met-groepscontract-voor-netcapaciteit-i n-tholen 27 Stedin, 8 maart 2023. ON E Target en Stedin tekenen allereerste flexcontract in gevallen een (tijdelijke) oplossing voor congestie geboden voorgenomen gebruik van batterijen bij een zwembad in Nederland voor batterij die ruimte op elektriciteitsnet creëert. https://www.stedin.net/ worden. In Tholen is een energiehub gevormd26 met vier Rhenen.28 Batterijen zijn echter een kostbare manier om over-stedin/pers-en-media/persberichten/on-e-target-en-stedin-tekenen- 1e-flexcontract-voor-batterij-die-ruimte-op-elektriciteitsnet-biedt bedrijven en een gedeelde buurtbatterij.27 De batterij netcongestie te verminderen.29 De structurele oplossing 28 AD, 19 juli 2023. Rhenen gaat stroomtekort voor nieuw zwembad oplossen met de aankoop gaat de pieken in productie en verbruik opvangen. voor netcongestie zal dan ook gezocht worden in van een heel grote batterij. https://www.ad.nl/rhenen/rhenen-gaat-stroomtekort-voor- nieuw-zwembad-oplossen-met-de-aankoop-van-een-heel-grote-batterij~af383a91/ Op deze manier wordt de netcapaciteit slimmer benut. netverzwaring, flexibiliteit of systeemintegratie tussen 29 Energeia, 11 april 2023. Onderzoek: batterijen te duur en te klein om afname congestie op te De bedrijven in de energiehub kunnen hierdoor weer elektriciteit, gas en warmte. lossen. https://energeia.nl/energeia-artikel/40106418/onderzoek-batterijen-te-duur-en- te-klein-om-afnamecongestie-op-te-lossen 30 Merosch, 2023. Netcongestie – Case Studie Merwede. Niet publiek beschikbaar. 13 Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper Informatie Colofon Deze position paper is geschreven door Wouter Terlouw (afdeling Deze publicatie is met de grootst mogelijke zorg tot stand gekomen. Strategie & Regulering, [email protected]) en Emma Gerritse Desondanks kunnen aan de gegevens geen rechten worden ontleend. (afdeling Innovatie, [email protected]). Voor vragen kunt u hen benaderen. Stedin Netbeheer B.V. Postbus 49 3000 AA Rotterdam twitter.com/Stedin facebook.com/stedinnetbeheer linkedin Stedin Goed nabuurschap als leidend principe voor thuis- en buurtbatterijen | Position paper